Bitcoin en Economische Theorieën
Er zijn verschillende manieren om naar de Economie te kijken. Een veel-voorkomende is de Oostenrijkse school.
Oostenrijkse school
De Oostenrijkse school is een manier van economisch denken waarin de acties van het indvididu centraal staan. Volgens de Oostenrijkse school vallen alle economische factoren te herleiden naar keuzes die gemaakt worden door individuen. Ook zeggen aanhangers van deze school dat er niet zoiets bestaat als "intrinsieke waarde", maar dat alle waarde die we aan dingen geven puur subjectief is (de subjectieve waardetheorie).
Waar de Oostenrijkse school meer berust op theorieën en logica, staat de (mainstream) Keynesiaanse en neoklassieke school hier tegenover door te trachten de economie wetenschappelijk te verklaren met modellen en empirische metingen.
Lees meer over de geschiedenis van de Oostenrijkse school in het artikel What is Austrian Economics van één van de grondleggers, Ludwig von Mises.
Waarom bitcoiners vaak naar de Oostenrijkse school verwijzen
De aantrekkingskracht zit vooral in twee punten die goed aansluiten bij hoe bitcoin werkt.
Het eerste is de subjectieve waardetheorie. De vraag "maar wat is bitcoin nu eigenlijk waard, het is toch niets?" veronderstelt dat waarde een eigenschap van een ding is. In de Oostenrijkse opvatting bestaat waarde niet los van mensen: iets is waard wat iemand bereid is ervoor op te geven. Zie ook de mythe dat bitcoin geen intrinsieke waarde heeft.
Het tweede is de kritiek op geldschepping. Oostenrijkse economen als Ludwig von Mises en Friedrich Hayek betoogden dat het uitbreiden van de geldhoeveelheid de rentestand verstoort, verkeerde investeringen uitlokt en zo bijdraagt aan conjunctuurcycli. Wie die analyse deelt, ziet in een geldsoort met een vast, vooraf bekend uitgifteschema een aantrekkelijk alternatief. Hayek schreef in 1976 in Denationalisation of Money zelfs expliciet over concurrerende, privaat uitgegeven geldsoorten, iets wat vaak als vooruitziend wordt aangehaald.
De kanttekeningen
Het is goed om te weten dat deze koppeling niet vanzelfsprekend is en dat er serieuze bezwaren tegen bestaan.
De Oostenrijkse school is binnen de economische wetenschap een minderheidsstroming. De methodologische keuze om vooral vanuit logische redenering te werken in plaats van vanuit empirisch toetsbare modellen, wordt door de meeste economen niet gedeeld, juist omdat uitspraken daarmee moeilijk te weerleggen zijn.
Daarnaast voorspelden veel Oostenrijkse economen na de kwantitatieve verruiming vanaf 2008 hoge inflatie, die jarenlang uitbleef. Dat wordt vaak aangevoerd als bewijs dat de voorspellende waarde van de theorie beperkt is.
Tot slot: bitcoin werkt ongeacht welke economische school je aanhangt. Satoshi Nakamoto verwees in het whitepaper nergens naar de Oostenrijkse school; de tekst gaat over een technisch probleem, namelijk hoe je dubbel uitgeven voorkomt zonder centrale partij. De economische inkleuring kwam er later bij.
Andere invalshoeken
Bitcoin wordt ook vanuit heel andere hoeken bekeken. Vanuit de monetaire economie als een activum zonder tegenpartijrisico, vergelijkbaar met goud. Vanuit de netwerkeconomie als een systeem waarvan de waarde toeneemt naarmate meer mensen het gebruiken. En vanuit de speltheorie, waarbij de vraag is waarom het voor deelnemers rationeel is om zich aan de regels te houden; dat laatste raakt direct aan hoe mining en de consensusregels zijn ontworpen.
Monetair beleid
Waar de vorige secties over economische denkscholen gaan, gaat het hier over de praktijk: hoe de geldhoeveelheid feitelijk wordt gestuurd, en hoe bitcoin dat anders doet.
Het monetair beleid is het geheel van maatregelen waarmee een autoriteit de geldhoeveelheid en kredietverlening in een economie beïnvloedt. In het huidige financiële systeem ligt die bevoegdheid bij centrale banken, zoals de Europese Centrale Bank (ECB) of de Amerikaanse Federal Reserve (Fed).
Doelstellingen
Centrale banken sturen monetair beleid aan de hand van doelstellingen als:
- Prijsstabiliteit — inflatie rond een bepaald doel houden (ECB: ~2%)
- Werkgelegenheid — economische activiteit stimuleren
- Financiële stabiliteit — crisissen voorkomen of dempen
Instrumenten in het fiat stelsel
| Instrument | Werking |
|---|---|
| Beleidsrente | Goedkoper of duurder maken van lenen |
| Kwantitatieve verruiming (QE) | Centrale bank koopt obligaties → meer geld in omloop |
| Reserveverplichtingen | Hoeveel reserves banken moeten aanhouden |
| Forward guidance | Verwachtingen sturen via communicatie |
De centrale bank kan in principe onbeperkt nieuwe geldeenheden creëren. Dit is een bewuste ontwerpkeuze van het fiat stelsel: flexibiliteit boven schaarste.
Kritiek op centraal monetair beleid
Critici, waaronder Oostenrijkse economen en bitcoiners, stellen dat centrale sturing leidt tot:
- Inflatie en uitholling van koopkracht
- Verkeerde prijssignalen in de economie (malinvestment)
- Oneerlijke herverdeling — nieuw geld bereikt sommigen eerder dan anderen (Cantillon-effect)
- Politieke beïnvloeding van wat een onafhankelijk orgaan zou moeten zijn
Bitcoin als alternatief
Bitcoin heeft een door code vastgelegd monetair beleid dat geen centrale autoriteit vereist:
- Maximaal 21 miljoen BTC, nooit meer
- Nieuwe bitcoins alleen via mining, als blokbeloning
- Ongeveer elke vier jaar een halving: de uitgifte wordt gehalveerd. De laatste was in april 2024, waarmee de bloksubsidie op 3,125 BTC kwam; de volgende wordt rond 2028 verwacht
- Volledig transparant en publiek verifieerbaar
Waar fiat monetair beleid discretionair is (afhankelijk van beslissingen van mensen), is het beleid van bitcoin regelgebaseerd en niet te wijzigen zonder consensus van het hele netwerk.
