BitcoinWiki.nl - Gebruikersbijdragen [nl-informal]

Geheime sleutel

2024-12-22T15:17:38Z

Wijersrob: private keys en seeds en wallet verduidelijkt en referentie naar ECC

Alle bitcoin die beschikbaar is staat op de blockchain. De '''geheime sleutel''' of '''private key''' geeft onherroepelijk toegang tot je bitcoin. Omdat iedereen die dit sleutel heeft de bitcoin kan uitgeven is het dus zaak deze zeer goed te bewaren en te bewaken..

Omdat een private een lastige, lange reeks van cijfers en letters is, is het gebruik daarvan lastig. Daarom worden [[Bitcoin opslaan|wallets]] als hulpmiddel gebruikt om die geheime sleutel te bewaren.

Bij het aanmaken van een wallet wordt óók een zogenaamde '''Seed''' aangemaakt. De Seed is een tekstversie van je geheime sleutel. Het zijn vaak 12 of 24 woorden. De meeste wallets geven bij het instellen prima instructies hoe je die Seed kan noteren. Als je wallet niet meer beschikbaar is, kan je een nieuwe instellen en de Seed gebruiken om de originele private key in te stellen en de beschikking over de bitcoin op de blockchain te krijgen.

Bewaren en bewaken: Zowel de private key als de seed geven toegang tot de bitcoin. Het is extreem belangrijk daar héél zorgvuldig mee om te gaan. Stelregel: '''Voer je geheime sleutel of seed NOOIT in op een computer, ook niet in een passwordmanager.''' Vraag bij twijfel de [[community]] om hulp. De enige reden om jouw seed in te voeren is als je jouw bitcoin wallet aan het herstellen bent. '''Niemand zal je ooit vragen naar je geheime sleutel'''.

=== Passphrase ===
De passphrase kan gezien worden als 25e woord maar is ''geen'' onderdeel van de seed. Dit 25e woord functioneert als een extra beveiligingslaag '''hou deze daarom altijd apart van je seed'''! Mocht onverhoopt je seed in verkeerde handen vallen dan zal de kwaadwillende zonder de passphrase een lege wallet aantreffen. Technisch gezien wordt het 25e woord gebruikt om je seed te versleutelen wat een andere seed (met bijbehorende private en public keys) oplevert. Let daarom op dat wanneer je zelf een transactie wilt ondertekenen dat je wel de passphrase zet op je [[Bitcoin opslaan#Hardwarewallet|hardwarewallet]]. Deze is voor de [https://coldcardwallet.com/docs/passphrase Coldcard] en de Ledger Nano S namelijk alleen actief zolang deze aan staat.

Wanneer je al een (hardware)wallet hebt met een seed maar je hebt nog geen passphrase ingesteld dan kan je een passphrase kiezen en in je wallet software zoals [https://electrum.org Electrum] of [https://specter.solutions/ Specter Desktop] een nieuwe wallet aanmaken. Deze zal initieel leeg zijn. Om je bitcoin te verplaatsen naar deze nieuwe wallet zul je een [[Transacties|transactie]] moeten doen vanuit je oude wallet.

=== Pincode ===
De pincode die je op de meeste [[Bitcoin opslaan#Hardwarewallet|hardwarewallets]] kunt instellen is ook geen onderdeel van de seed en is niets meer dan een (kleine) barrière om oneigenlijk gebruik van de hardwarewallet te voorkomen. Mocht je device in verkeerde handen vallen én deze bevat je seed dan voorkomt dit dat die persoon jou bitcoin kan uitgeven.

=== Publieke sleutel ===
Een publieke sleutel is via [[Elliptic Curve-cryptografie|Elliptic Curve cryptografie]] curve gekoppeld aan een private sleutel. De publieke sleutel mag je, in tegenstelling tot de geheime sleutel, wel delen. Zie de publieke sleutel als het adres van een kluisje, waarmee je met de private sleutel het kluisje kan openmaken. Hoe de keys gekoppeld zijn vi

Als je jouw publieke sleutel met een derde deelt, kan deze derde nagaan hoeveel bitcoin jij in bezit hebt. Je kan deze extended public key (die begint met xpub, ypub of zpub) importeren als watch-only wallet.
[[Categorie:Techniek]]

Studiemateriaal en literatuur

2024-12-22T14:46:05Z

Wijersrob: /* Podcasts */ nieuwe hosts van de podcasts aangegeven

Er zijn verschillende manieren om over bitcoin te leren. Als je er niet uitkomt is er altijd de [[Community|Nederlandse Bitcoincommunity]] om je te helpen.

=== Studiemateriaal en literatuur ===

{| class="wikitable sortable"
|+ Bitcoin
|-
! Titel boek !! Auteur !! Jaar uitgave !! Link
|-
| The Book of Satoshi || Phil Champagne || 2014 || [[Book Of Satoshi|B.o.S.]]
|-
|[[Bitcoin: A Work in Progress]]
|[[Sjors Provoost]]
|2023
|[https://btcwip.com/ Link]
|-
| [[Mastering Bitcoin]] 2nd edition || [[Andreas Antonopoulos|Andreas M. Antonopoulos]]|| 2017 || [https://www.bol.com/nl/p/mastering-bitcoin-2e/9200000061272366/?bltgh=kS-jLSLOgmDnoaZAAX1LYw.2_5.6.ProductImage Link]
|-
| [[De Bitcoin Standaard (boek)|De Bitcoin Standaard]]|| [[Saifedean Ammous]]|| 2018 || [https://cryptomaan.nl/products/de-bitcoin-standaard/?gclid=CjwKCAiAsaOBBhA4EiwAo0_AnAw9r-g6kk-xb0vmUPrWaT8qUVCsukuRSfjzetlQ26YwGXDwbYXkQhoCrt0QAvD_BwE Link]
|-
| [[Het Kleine Bitcoinboekje]]|| Bitcoin Collective || 2019 || [https://konsensus.network/product/het-kleine-bitcoinboekje/ Link]
|-
| Inventing Bitcoin || Jan Pritzker || 2019 || [https://www.bol.com/nl/p/inventing-bitcoin/9200000115116383/ Link]
|-
| Why Buy Bitcoin || Andy Edstrom || 2019 || [https://www.bol.com/nl/p/why-buy-bitcoin/9200000120214769/ Link]
|-
|Bitcoin Clarity
|Kiara Bickers
|2019
|[https://getbitcoinclarity.com/book Link]
|-
|Bitcoin: Sovereignty through mathematics
|Knut Svanholm
|2019
|[https://www.amazon.com/dp/1090109911 Link]
|-
| Grokking Bitcoin || Kalle Rosenbaum || 2019 || [https://www.amazon.nl/Grokking-Bitcoin-Kalle-Rosenbaum/dp/1617294640/ref=asc_df_1617294640/?tag=nlshogostdde-21&linkCode=df0&hvadid=454959592288&hvpos=&hvnetw=g&hvrand=8935971112192613489&hvpone=&hvptwo=&hvqmt=&hvdev=c&hvdvcmdl=&hvlocint=&hvlocphy=9064497&hvtargid=pla-524984786840&psc=1 Link]
|-
|Bitcoin: Independence reimagined
|Knut Svanholm
|2020
|[https://www.amazon.com/Bitcoin-Independence-reimagined-Knut-Svanholm/dp/B087638GJT/ Link]
|-
| Thank God for Bitcoin || Jimmy Song || 2020 || [https://www.amazon.com/Thank-God-Bitcoin-Corruption-Redemption/dp/1641991216 Link]
|-
|[[The Blocksize War]]
|Jonathan Bier
|2021
|[https://www.amazon.com/Blocksize-War-controls-Bitcoins-protocol/dp/B08YQMC2WM/ref=tmm_pap_swatch_0?_encoding=UTF8&qid=1639230232&sr=1-1 Link]
|-
|The Bullish Case for Bitcoin
|Vijay Boyapati
|2021
|[https://www.bullishcaseforbitcoin.com/ Link]
|-
|[[Ons geld is stuk]]
|[[Peter Slagter]] en [[Bert Slagter]]
|2021
|[https://onsgeldisstuk.nl/ Link]
|-
|}

{| class="wikitable sortable"
|+ Economie
|-
! Titel boek !! Auteur !! Jaar uitgave !! Link
|-
| Capitalism and Freedom || Milton Friedman || 2002 || [https://www.bol.com/nl/p/capitalism-and-freedom-fortieth-anniversary-edition/1001004001914461/?bltgh=kuH4dDrSvOvXe9hJqaFEqw.2_5.6.ProductTitle Link]
|-
| Economics in One Lesson || Henry Hazlitt || 2010 || [https://www.bol.com/nl/p/economics-in-one-lesson/1001004000579848/?bltgh=oioMSULz-BoYll9Xwh1Hvw.2_5.6.ProductTitle Link]
|-
| The Big Reset || Willem Middelkoop || 2013 || [https://www.bol.com/nl/p/de-big-reset/9200000021747331/?bltgh=i005RcizfTlPxiTSCj1A4Q.2_20.21.ProductImage Link]
|-
| Basic Economics || Thomas Sowell || 2014 || [https://www.bol.com/nl/s/?searchtext=basic+economics&searchContext=media_all&appliedSearchContextId=&suggestFragment=&adjustedSection=&originalSection=&originalSearchContext=&section=main&N=0&defaultSearchContext=media_all Link]
|-
| Principles of Economics || Carl Menger || 2017 || [https://www.bol.com/nl/p/principles-of-economics/9200000073532986/?bltgh=gR-kSyEhmQDKfkIcu-lJHw.2_5.6.ProductTitle Link]
|-
| Fantoomgroei || Sander Heijne, Hendrik Noten || 2019 || [https://www.bol.com/nl/p/fantoomgroei/9200000123911161/?bltgh=idqKCDNG0A7xoy0GF6BD4g.2_12.13.ProductTitle Link]
|-
| The Price of Tomorrow || Jeff Booth || 2020 || [https://www.bol.com/nl/p/the-price-of-tomorrow-why-deflation-is-the-key-to-an-abundant-future/9200000127529555/ Link]
|-
|The Fiat Standard
|Saifedean Ammous
|2021
|[https://saifedean.com/the-fiat-standard/ Link]
|-
|Broken Money
|Lyn Alden
|2023
|[https://www.amazon.nl/Broken-Money-Financial-System-Failing/dp/B0CG83QBJ6 Link]
|}

{| class="wikitable sortable"
|+ Filosofie
|-
! Titel boek !! Auteur !! Jaar uitgave !! Link
|-
| The Black Swan || Nassim Nicholas Taleb || 2010 || [https://www.bol.com/nl/p/the-black-swan/1001004009053857/?bltgh=gx4u-pyvLQU4FKcVSWRHGA.2_5.6.ProductTitle Link]
|-
| Antifragile || Nassim Nicholas Taleb || 2014 || [https://www.bol.com/nl/p/antifragile/9200000020876395/?bltgh=jrVS-vh-xBm-Rx-QdMhC8w.2_9.10.ProductTitle Link]
|}

{| class="wikitable sortable"
|+ Geschiedenis
|-
! Titel boek !! Auteur !! Jaar uitgave !! Link
|-
| When Money Dies || Adam Fergusson || 1975 || [https://www.bol.com/nl/p/when-money-dies/1001004010532946/?bltgh=mlAAJJPKhwpUJfgvxVtGyg.2_5.6.ProductTitle Link]
|-
| The Gulag Archipelago || Aleksandr Solzhenitsyn || 2003 || [https://www.bol.com/nl/p/the-gulag-archipelago/1001004001958220/?bltgh=hu7B-lthv3vkq6nXYlxHiQ.2_5.6.ProductTitle Link]
|}

{| class="wikitable sortable"
|+ Politiek
|-
! Titel boek !! Auteur !! Jaar uitgave !! Link
|-
| The sovereign Individual || James Dale Davidson, Lord William Rees Mogg || 1997 ||[https://www.bol.com/nl/p/the-sovereign-individual/9200000128167428/?bltgh=nNON2-j8p5Rc8KzHDFZP5g.2_5.6.ProductTitle Link]
|}

=== Podcasts ===

{| class="wikitable sortable"
|+ Podcasts
|-
! Taal
! Naam Podcast !! Gepresenteerd door !! Link
|-
| Nederlands
| [[Beginnen met Bitcoin]]|| Marnix ||[[Beginnen met Bitcoin|Link]]
|-
| Nederlands
| [[Cryptocast]] (BNR) || Daniel Mol (voorheen Herbert Blankesteijn ) ||[https://www.bnr.nl/podcast/cryptocast Link]
|-
| Nederlands
| [[De Bitcoin Show]] (gestopt) || Aaron, Boris en Jan-Willem ||[https://www.debitcoinshow.nl/ Link]
|-
| Nederlands
| Hup Bitcoin || Robin Heester en Wessel Simons ||[https://bitcoinmagazine.nl/podcast Link]
|-
| Nederlands
| [[Satoshi Radio]]|| Bart Mol, Bert Slagter, Peter Slagter ||[https://satoshiradio.nl/ Link]
|-
| Engels
| Bitcoin Audible || Guy Swan ||[https://bitcoinaudible.com/ Link]
|-
| Engels
| Bitcoin Fundamentals || Preston Pysh ||[https://www.theinvestorspodcast.com/bitcoin-fundamentals/ Link]
|-
|Engels
|Bitcoin, explained
|[[Sjors Provoost]]
|[https://podcast.sprovoost.nl/@nado/episodes Link]
|-
|Engels
|[[Connect the World]]
|
|[https://connecttheworld.live/ Link]
|-
| Engels
| What Bitcoin Did || Danny Knowles (voorheen Peter McCormack) ||[https://www.whatbitcoindid.com/ Link]
|-
| Engels
| Stephan Livera Podcast || Stephan Livera ||[https://stephanlivera.com/ Link]
|-
|Engels
|Citadel Dispatch
|Matt Odell
|[https://play.fountain.fm/show/p8WM5xdhPOB2YrKmP1Vy Link]
|-
|Engels
|Tales from the Crypt
|Marty Bent
|[https://talesfromthecrypt.libsyn.com/ Link]
|-
|Nederlands/Engels/Frans
|BitcoinBasis.be
|Kim De Vos
|[https://allesvoorbitcoin.be/bitcoinbasis/ Link]
|-
|Nederlands
|AllesVoorBitcoin podcast
|Kim De Vos & co-host
|[https://allesvoorbitcoin.be/podcast/ Link]
|}

=== Essays, opiniestukken ===
Op het Internet is veel informatie over Bitcoin te vinden. Behalve technische en economische, ook meer beschouwende of speculatieve essays. Over de impact van Bitcoin op de samenleving, op onze cultuur enz. Dikwijls op Medium.com, vaak in het Engels. Hier bundelen we beste en van tijdloze waarde.
* [https://allenfarrington.medium.com/bitcoin-is-venice-8414dda42070 Bitcoin is Venice] ENG. Thema: de renaissance begon in Venetië als gevolg van het bij elkaar komen van een aantal financiële instrumenten: dubbel boekhouden, de kredietbrief en handelsrecht.
* [https://vijayboyapati.medium.com/het-bullish-argument-voor-bitcoin-deel-1-c589d15083c1 Het “Bullish” Argument Voor Bitcoin] van Vijay Boyapati. Thema: over het ontstaan van Bitcoin en de oorsprong van geld. In 2021 verscheen er [https://www.bullishcaseforbitcoin.com/ een boek] (engels) als opvolger van deze essay.

=== Spellen ===
Leer bitcoin door een spel: [[Blockhunters]].

=== De Tien Geboden ===

De Tien Bitcoin Geboden:

# [[Bitcoin_opslaan#.22Not_your_keys.2C_not_your_coins.22|'Not your keys, not your coins']]: als je zelf niet je private keys in beheer hebt, bezit je niet daadwerkelijk bitcoin (maar een andere partij namens jou).
# Maak nooit kenbaar hoeveel je aan bitcoin bezit. Aan niemand.
# Backup, backup, backup: zorg dat je je Seed van [[Geheime_sleutel#Seed|12 of 24 woorden]] niet kan kwijtraken.
# Do your own research: leer zelf over Bitcoin. Leer van goede bronnen, zoals hierboven aangegeven.
# HODL, HODL, HODL: koop bitcoin en hou vast, ga niet traden of bitcoin verkopen.
# Deel je private keys en/of je Seed ([[Geheime_sleutel#Seed|12 of 24 woorden]]) met niemand, voer ze niet zomaar in op een computer.
# Niemand, ook Elon Musk niet, geeft gratis bitcoin weg! Trap niet in scams.
# Bekijk het grotere plaatje (economie en het geld systeem).
# Het is nog steeds niet te laat om in te stappen.
# De beste tijd om bitcoin te kopen was gisteren. De op een na beste tijd is nu.
[[Categorie:Boek]]

Hashrate

2024-12-21T12:00:16Z

Wijersrob:

De hashrate van Bitcoin is een maat voor de totale rekenkracht van het Bitcoin-netwerk. Het wordt gemeten in hashes per seconde (H/s) en geeft aan hoe snel alle miners op het netwerk samen hashes kunnen uitvoeren. (zie [[Mining]])

''Simpel gezegd is elke Hash een poging om een stukje data toe te voegen aan de informatie van het laatste blok, dat (zo snel mogelijk) te hashen en het resultaat te bekijken. Als de miner gelukt heeft, start het resultaat met een bepaald aantal nullen dat gevraagd wordt (hoe hoger het aantal gevraagde voorloopnullen, hoe lastiger de vraag is: de complexity) en mag hij het blok minen.''

Hoe hoger de hashrate, hoe meer rekenkracht er beschikbaar is om hashes uit te voeren en hoe sneller nieuwe blokken kunnen worden gevonden. Dit het totaal aan rekenkracht van alle miners opgeteld (gemeten in hashes per seconde).

De '''totale hashrate''' is een belangrijke indicatie om de '''veiligheid van het netwerk''' te bepalen. In de loop der tijd neemt de hashrate toe. Naast het aantal miners dat toeneemt, wordt ook de apparatuur steeds beter en meer gespecialiseerd om hashes uit te voeren. In het begin maakte je met een normale PC nog kans om als eerste te 'raden' en een blok te minen, later met grafische kaarten. Maar nu zijn er speciale chips (ASIC) die '''alleen maar kunnen hashen'''. En natuurlijk komt er periodiek een nieuwe, snellere soort chip uit die het weer sneller kan.

De enige echte dip in de hashrate van het Bitcoin netwerk was toen de mining in China werd verboden. Naast dat apparatuur werd vernietigd, is ook veel apparatuur verscheept naar andere landen en later ingezet. Die tijdelijke dip is dan ook snel opgevangen.

De hashrate van Bitcoin is momenteel in de orde van grote van exahashes per seconde (EH/s), waarbij 1 EH/s equivalent is aan 1.000.000.000.000.000 hashes per seconde. Dus hoeveel keer er per seconde geprobeerd wordt om een blok te mogen minen.

De trend van de totale hashrate kan je onder andere hier vinden: [https://www.blockchain.com/explorer/charts/hash-rate Blockchain.com | Charts - Total Hash Rate (TH/s)]

Hashrate

2024-12-21T11:54:13Z

Wijersrob:

De hashrate van Bitcoin is een maat voor de totale rekenkracht van het Bitcoin-netwerk. Het wordt gemeten in hashes per seconde (H/s) en geeft aan hoe snel alle miners op het netwerk samen hashes kunnen uitvoeren. (zie [[Mining]])

''Simpel gezegd is elke Hash een poging om een stukje data toe te voegen aan de informatie van het laatste blok, dat (zo snel mogelijk) te hashen en het resultaat te bekijken. Als de miner gelukt heeft, start het resultaat met een bepaald aantal nullen dat gevraagd wordt (hoe hoger het aantal gevraagde voorloopnullen, hoe lastiger de vraag is: de complexity) en mag hij het blok minen.''

Hoe hoger de hashrate, hoe meer rekenkracht er beschikbaar is om hashes uit te voeren en hoe sneller nieuwe blokken kunnen worden gevonden. Dit het totaal aan rekenkracht van alle miners opgeteld (gemeten in hashes per seconde).

De '''totale hashrate''' is een belangrijke indicatie om de veiligheid van het netwerk te bepalen. In de loop der tijd neemt de hashrate toe. Naast het aantal miners dat toeneemt, wordt ook de apparatuur steeds beter en meer gespecialiseerd om hashes uit te voeren. In het begin maakte je met een normale PC nog kans om als eerste te 'raden' en een blok te minen, later met grafische kaarten. Maar nu zijn er speciale chips (ASIC) die '''alleen maar kunnen hashen'''. En natuurlijk komt er periodiek een nieuwe, snellere soort chip uit die het weer sneller kan.

De enige echte dip in de hashrate van het Bitcoin netwerk was toen de mining in China werd verboden. Naast dat apparatuur werd vernietigd, is ook veel apparatuur verscheept naar andere landen en later ingezet. Die tijdelijke dip is dan ook snel opgevangen.

De trend van de totale hashrate kan je hier vinden:

Hashrate

2024-12-21T11:40:18Z

Wijersrob: pagina hashrate aangemaakt

Historie

2024-08-18T12:56:49Z

Wijersrob: /* Bitcoinhistorie */ taproot, ETF en 4e halving toegevoegd

Hieronder een beknopt overzicht van gebeurtenissen rondom Bitcoin.

= Bitcoinhistorie =
* '''2024-04-19''' De 4e halving, de block-reward gaat van 6,25 naar 3,125 Btc / blok
* '''2024-01-10''' De SEC keurt de spot Bitcoin ETF's goed en maakt aanschaf toegankelijker
* '''2021-11-14''' de activatie van [[Taproot-Schnorr|Taproot]] voltooid
* '''2021-06-09''' [[Bitcoin in El Salvador|El Salvador]] maakt van bitcoin een wettig betaalmiddel
* '''2021-02-21''' De [[koers]] bereikt een ATH van $58.039
* '''2020-05-11''' De 3e halving, de block-reward gaat van 12,5 naar 6,25 Btc / blok
* '''2019-04-02''' Bitcoin [[Lightning]] netwerk [https://bitcoinist.com/bitcoin-lightning-network-reaches-milestone-5m-capacity/ bereikt een capaciteit van 5 miljoen USD].
* '''2017-12-17''' Bitcoin's koers bereikt een dan all-time-high van $19,783; dit record houdt tot nov. 2020 stand
* '''2017-07-__''' [[Fork]] Bitcoin cash na conflict over de [https://btcwiki.nl/wiki/Blokgroottedebat blokgrootte]
* '''2016-07-09''' De 2e halving, de block-reward gaat van 25 naar 12,5 Btc / blok
* '''2014-02-__''' exchange Mt. Gox gehacked (744.000 bitcoin)
* '''2013-11-29''' Bitcoin's koers bereikt een record van $1,242 dat pas ruim 3 jaar later geëvenaard zou worden
* '''2012-11-28''' De 1e halving, de block-reward gaat van 50 naar 25 Btc / blok
* '''2011-06-__''' Wikileaks accepteert donaties in bitcoin
* '''2011-02-__''' [[SilkRoad]] wordt gelanceerd door Ross Ullbricht.
* '''2011-02-__''' Waarde van 1 Bitcoin bereikt voor het eerst de grens van 1 dollar
* '''2010-05-22''' eerste betaling met bitcoin, 2 pizza's voor 10.000 bitcoin ($41)
* '''2009-01-12''' Eerste bitcoin transactie van 10 bitcoin van Satoshi Nakamoto naar Hal Finney (blok 170)
* '''2009-01-09''' [https://mempool.space/block/00000000839a8e6886ab5951d76f411475428afc90947ee320161bbf18eb6048 Blok 1] wordt gemined
* '''2009-01-03''' The Times kopt met headline "The Times 03/Jan/2009 Chancellor on brink of second bailout for banks". Het [[Genesis Blok]] wordt gemined.
* '''2009-01-__''' [[Satoshi Nakamoto]] implementeert de software en verspreidt het (open source)
* '''2008-10-31''' De [[Whitepaper]] wordt gepost naar een mailinglist
* '''2008-08-18''' Het domein [https://bitcoin.org bitcoin.org] wordt geregistreerd

= Pre-bitcoinhistorie =
* 2006 Munt: Liberty reserve
* 2004 Finney brengt "Reusable [[Proof of Work]]" uit
* 2001 Distributed Hash Tables
* 2001 BitTorrent
* 1998 Munt: Bit-gold
* 1998 Munt: B-Money, eerste [[Blockchain|decentrale database]] met een soort [[Proof of Work]].
* 1998 Szabo "Securing Property Titles with Owner Authority"
* 1997 [[HashCash]] ([[Adam Back|Back]]), eerste [[Proof of Work]]-implementatie
* 1996 Munt: E-Gold
* 1994 Munt: CyberCash
* 1993 Hughes brengt "A '''[[Cypherpunks]]''''s Manifesto" uit.
* 1992 Begin van '''[[Cypherpunks]]'''
* 1991 Zimmerman bedenkt '''PGP'''
* 1989 Munt: Chaum "Founded '''Digicash'''"
* 1988 May brengt "[[The Crypto-Anarchist's Manifesto]]" uit
* 1982 '''[[Elliptic Curve-cryptografie|Elliptic Curve]]-cryptografie''' wordt bedacht
* 1983 Chaum brengt "'''Blind Signatures for Untraceable Payments'''" uit
* 1980 Merkle brengt "'''Protocols for Public Key Cryptosystems'''" uit
* 1978 RSA '''Public en [[Geheime sleutel|Private Keys]]''' worden bedacht
* 1976 Diffie en Hellman brengen "'''New Directions in Cryptography'''" uit
* 1974 '''TCP-IP''' wordt bedacht

Mining

2024-07-12T18:41:22Z

Wijersrob: illustratie uit mijn college slides toegevoegd

'''Mining''' is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

{{ZieOok|Zelf minen|Zelf minen? Bekijk dit artikel.}}

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de [[Consensusregels|regels]] mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Consensusregels|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk. Een hash voldoet aan de regels wanneer het getal van de hash kleiner of gelijk is aan de target van dit blok<ref>https://bitcoin.stackexchange.com/questions/102430/how-is-the-target-hash-determined</ref>.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle [[Consensusregels|regels]] wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.
[[Bestand:Mining illustratie.png|miniatuur|Illustratie van het mining process]]

=== Hashing ===
Bij [[Hashfunctie|Hashing]] ("verhaspelen" in het Nederlands) wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Een miner gebruikt de gegevens uit het blok en voegt daar een onderdeel aan toe, zijnde de ''nonce'', . Dit doet de miner random en berekent dan snel de uitkomst van de blok-info plus zijn gekozen nonce. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de eerste miner een hash met voldoende nullen. De miner publiceert dit en iedereen kan op basis van dezelfde input (het blok en de nonce) controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden.

Wanneer een nieuw blok wordt gevonden, sturen de mining pools de miners een bloksjabloon zonder transacties, zodat zij zo snel mogelijk naar het volgende blok kunnen zoeken. Meteen daarna sturen zij een bloksjabloon vol transacties, maar een volledig bloksjabloon is een grotere dataoverdracht en het duurt iets langer om de miners te bereiken.

In deze tussenliggende tijd, die meestal niet meer dan 1-2 seconden bedraagt, hebben de miners soms geluk en vinden zij een nieuw blok met behulp van het lege bloksjabloon.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan [[Consensusregels|regels]], een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

Zelf minen? Bekijk [[Zelf minen|deze pagina]].

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De [[SHA|SHA-256]] hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Mining Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Ocean Pool || https://ocean.xyz/<nowiki/>|| [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Ocean Pool is de oude Eligius pool uit 2011 die opnieuw is opgestart. Braiins, voormalig Slushpool stapte omstreeks deze tijd over van proportioneel naar FPPS. Tot frustratie van veel principiele bitcoiners en miners.
|-
|Braiins Pool
|[https://pool.braiins.com/login/ https://pool.braiins.com/]
|[[Mining_schema#FPPS|FPPS]]
|1 van de oudste en langstlopende pools. Tegenwoordig met lightning (bitcoin betaalnetwerk) integratie zodat zelfs de kleinste miners mee kunnen werken aan het bitcoin netwerk.
|-
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit
<references />
[[Categorie:Techniek]]

Bestand:Mining illustratie.png

2024-07-12T18:40:04Z

Wijersrob:

Blokinfo + Nounce en het 'raden' om tot voorloopnullen te komen in een simpele illustratie

Chaumian ecash

2024-07-12T18:21:30Z

Wijersrob: De nieuwe toepassing die vanuit Chaumian E-cash voortkomen (Cashu, Chamian mints) toegevoegd aan de tekst. (stond eerst dat het alleen historische waarde had)

'''Chaumian E-Cash''' verwijst naar een vorm van digitaal geld die is ontwikkeld door de cryptograaf [[David Chaum]] in 1980. Belangrijk voor dit geld was digitale [[Anonimiteit|privacy]] in financiële transacties.

Dit systeem maakt gebruik van cryptografische technieken om de privacy van de gebruiker te waarborgen. In plaats van transacties openbaar te maken op een [[blockchain]], zoals bij [[Bitcoin]], maakt Chaumian E-Cash gebruik van [[blinde handtekeningen]]. Deze technologie zorgt ervoor dat de transactiegegevens worden gemaskeerd, waardoor de identiteit van de afzender en ontvanger beschermd wordt.

Het concept van digitale privacy in transacties krijgt wel steeds meer aandacht. Een belangrijk gebruik van Chaumian E-Cash is in projecten zoals Cashu, dat Chaumian E-Cash combineert met het Lightning Network om snelle, schaalbare en volledig private transacties mogelijk te maken.

Daarnaast worden Chaumian mints, ook wel bekend als blinde mints, verder onderzocht. Het basisidee is dat een gebruiker een bepaald bedrag aan de mint geeft, en in ruil daarvoor ontvangt de gebruiker IOU's (I Owe You) die door de mint blind worden ondertekend. Deze IOU's kunnen vervolgens worden ingewisseld voor nieuwe IOU's of producten, zonder dat de mint weet wie de oorspronkelijke eigenaar was. Dit zorgt voor volledige anonimiteit bij het overdragen van waarde.

{{ZieOok|Cashu}}
[[Categorie:Techniek]]

Elliptic Curve-cryptografie

2024-07-12T18:06:37Z

Wijersrob: nu met simpele illustratie

Elliptische curve-cryptografie (ECC) werkt door gebruik te maken van de wiskundige eigenschappen van elliptische krommen om veilige cryptografische sleutels te genereren. De private key en de public key zijn via wiskundige formules aan elkaar gekoppeld, maar de public key kan vrij worden gedeeld omdat de private key daar niet uit te herleiden is. ECC wordt naast binnen Bitcoin veel gebruikt in moderne beveiligingsprotocollen, waaronder Transport Layer Security (TLS).

In ECC worden punten op een elliptische kromme gebruikt om sleutels te creëren. De basis van ECC is het logaritme dat, afhankelijk van de private key, een andere curve genereerd. Je kan elk punt op de curve zien als een public key. Als je alleen het puntje kent, kan je de specifieke curve daar nooit uit herleiden, zelfs niet met enorme computerkracht.

In de voorbeeld rechts zie je een eenvoudige weergave van 2 curves (rood en oranje) die elkaar op punt A raken. Met alleen punt A kun je de curve niet afleiden.
[[Bestand:Elliptic Curve .png|miniatuur]]

In de toekomst wordt dit wellicht wel mogelijk met quantum computing, maar daar zullen andere technieken voor worden toegepast. Dit speelt dan niet alleen bij Bitcoin, maar ook in de IT-beveiliging van banken en data-encryptie.

Bestand:Elliptic Curve .png

2024-07-12T18:02:49Z

Wijersrob:

twee Elliptische curves met een raakpunt

Elliptic Curve-cryptografie

2024-07-12T16:58:02Z

Wijersrob: Elliptic curve toegevoegd. Ik maak nog een tekening

Elliptische curve-cryptografie (ECC) werkt door gebruik te maken van de wiskundige eigenschappen van elliptische krommen om veilige cryptografische sleutels te genereren. De private key en de public key zijn via wiskundige formules aan elkaar gekoppeld, maar de public key kan vrij worden gedeeld omdat de private key daar niet uit te herleiden is. ECC wordt naast binnen Bitcoin veel gebruikt in moderne beveiligingsprotocollen, waaronder Transport Layer Security (TLS).

In ECC worden punten op een elliptische kromme gebruikt om sleutels te creëren. De basis van ECC is het logaritme dat, afhankelijk van de private key, een andere curve genereerd. Je kan elk punt op de curve zien als een public key. Als je alleen het puntje kent, kan je de specifieke curve daar nooit uit herleiden, zelfs niet met enorme computerkracht.

In de toekomst wordt dit wellicht wel mogelijk met quantum computing, maar daar zullen andere technieken voor worden toegepast. Dit speelt dan niet alleen bij Bitcoin, maar ook in de IT-beveiliging van banken en data-encryptie.

Elliptic Curve-cryptografie

2024-07-12T16:56:50Z

Wijersrob:

Elliptische curve-cryptografie (ECC) werkt door gebruik te maken van de wiskundige eigenschappen van elliptische krommen om veilige cryptografische sleutels te genereren. De private key en de public key zijn via wiskundige formules aan elkaar gekoppeld, maar de public key kan vrij worden gedeeld omdat de private key daar niet uit te herleiden is. ECC wordt naast binnen Bitcoin veel gebruikt in moderne beveiligingsprotocollen, waaronder Transport Layer Security (TLS).

In ECC worden punten op een elliptische kromme gebruikt om sleutels te creëren. De basis van ECC is het logaritme dat, afhankelijk van de private key, een andere curve genereerd. Je kan elk punt op de curve zien als een public key. Als je alleen het puntje kent, kan je de specifieke curve daar nooit uit herleiden, zelfs niet met enorme computers.

In de toekomst wordt dit wellicht wel mogelijk met quantum computing, maar daar zullen andere technieken voor worden toegepast. Dit speelt dan niet alleen bij Bitcoin, maar ook in de IT-beveiliging van banken en data-encryptie.

Elliptic Curve-cryptografie

2024-07-12T16:56:22Z

Wijersrob: Nieuwe pagina aangemaakt met 'Elliptische curve-cryptografie (ECC) werkt door gebruik te maken van de wiskundige eigenschappen van elliptische krommen om veilige cryptografische sleutels te genereren. De private key en de public key zijn via wiskundige formules aan elkaar gekoppeld, maar de public key kan vrij worden gedeeld omdat de private key daar niet uit te herleiden is. ECC wordt naast binnen Bitcoin veel gebruikt in moderne beveiligingsprotocollen, waaronder Transport Layer Security...'

Elliptische curve-cryptografie (ECC) werkt door gebruik te maken van de wiskundige eigenschappen van elliptische krommen om veilige cryptografische sleutels te genereren. De private key en de public key zijn via wiskundige formules aan elkaar gekoppeld, maar de public key kan vrij worden gedeeld omdat de private key daar niet uit te herleiden is. ECC wordt naast binnen Bitcoin veel gebruikt in moderne beveiligingsprotocollen, waaronder Transport Layer Security (TLS).

In ECC worden punten op een elliptische kromme gebruikt om sleutels te creëren. De basis van ECC is het logaritme dat, afhankelijk van de private key, een andere curve genereerd. Je kan elk punt op de curve zien als een public key. Als je alleen het puntje kent, kan je de specifieke curve (RODE LIJN) daar nooit uit herleiden, zelfs niet met enorme computers.

In de toekomst wordt dit wellicht wel mogelijk met quantum computing, maar daar zullen andere technieken voor worden toegepast. Dit speelt dan niet alleen bij Bitcoin, maar ook in de IT-beveiliging van banken en data-encryptie.

MtGox

2024-07-12T16:40:19Z

Wijersrob:

Mt.Gox, of 'Mount Gox' was ooit het grootste handelsplatform voor Bitcoin ter wereld en verwerkte op het hoogtepunt ongeveer 70% van alle Bitcoin-transacties. Het werd opgericht in 2010 en was gevestigd in Tokio, Japan.

De beurs had de interne procedures en beveiliging niet op orde en werd tussen 2011 en 2014 meerdere keren gehackt, waarbij tussen de 650.000 en 950.000 Bitcoin verloren ging, wat leidde tot het faillissement. De ondergang van de beurs had een grote impact op de cryptocurrency markt en de gebruikers stonden met lege handen omdat zij niet zelf hun keys in handen hadden (Not Your Keys, Not Your Coins).

Maar in de boedel van Mt.Gox was/is zo'n 141.000 Bitcoin beschikbaar. In juli 2024 is gestart om de getroffen gebruikers daarmee gedeeltelijk terug te betalen. (Overigens zijn dezelfde adressen óók te gebruiken op de Bitcoin Cash, maar de waarde daarvan is nog geen 1% van Bitcoin. zie [[Blokgroottedebat]] ).

Blokgroottedebat

2024-07-12T16:37:41Z

Wijersrob: /* Conflict en splitsing */

Het [[Bitcoin]]-netwerk [[Mining|voegt transacties toe]] in blokken die ongeveer elke tien minuten op het netwerk worden vrijgegeven. Door elke [[Bitcoin node|node]] binnen het Bitcoin-netwerk worden deze transactiegegevens binnen het blok worden gedownload en geverifieerd.

De '''maximale blokgrootte''' van Bitcoin beperkt de hoeveel informatie die per 10 minuten in de blockchain wordt vastgelegd: het maximaal aantal "[[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|on-chain]]" transacties die verwerkt kunnen worden. Daarmee dicteert de waarde van de parameter ‘maximale blokgrootte’ de transactie doorvoer van de basislaag. Deze waarde is vastgelegd in de [[consensusregels]].

De blokgrootte heeft direct effect op de systeemvereisten voor het bitcoin netwerk:

* voor de Nodes: een Node om deel te nemen aan Bitcoin. Immers: grote blokken maken dat de [[blockchain]] veel sneller groeit en daardoor CPU, opslag- en netwerk-kosten moeten meegroeien voor elke individuele node. Lagere systeemvereisten zorgen (dus) dat meer mensen mee kunnen doen, nodes betaalbaar blijven en iedereen zijn eigen transacties kan blijven controleren
* voor het Netwerk: het vergroten van de blokken heeft ook effect op het netwerkverkeer. Het versturen van de laatste updates naar alle nodes (Broadcast) in het netwerk duurt langer en de volledige synchronisatie neemt meer tijd. Vooral natuurlijk voor nodes die een beperkte netwerkcapaciteit hebben

Met de groei van het gebruik van het bitcoin netwerk kwam er een moment waarom vaste ‘maximum block size limit’ van 1MB een beperking werd. Het aanbod van transacties was te groot om te verwerken waardoor de wachttijden opliepen (zie [[mempool]]) en de [[Transacties#Kosten|transactiekosten]] toenamen.

Het gaat in het blokgroottedebat om het verwerken van transacties op de [[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|Bitcoin-basis laag]]. Ook in het bekende, reguliere betalingsnetwerk worden betalingen ‘opgespaard’ om later op de basislaag vast te worden gelegd. Satoshi maakte een vergelijking met het Visa netwerk:

{{Quote|Het bestaande Visa-creditcardnetwerk verwerkt wereldwijd ongeveer 15 miljoen internetaankopen per dag. Bitcoin kan al veel groter schalen dan dat met bestaande hardware voor een fractie van de kosten. Het bereikt nooit echt een schaalplafond. Als u geïnteresseerd bent, kan ik de manieren bespreken waarop het met extreme omvang om zou kunnen gaan.
-- [[Satoshi Nakamoto]] (april 2009)}}

=== Grotere verwerkingscapaciteit door verhogen blokgrootte ===
De meest voor de hand liggende stap was om de blocksize te verhogen, en dus per blok van 10 minuten meer transacties toe te laten. Echter, omdat dat zwaardere eisen aan de nodes zou stellen, zouden minder nodes het bitcoin-protocol gaan draaien waardoor de (noodzakelijke) decentralisatie onder druk zou komen te staan. Een alternatief werd gezocht in de technologie (zie later hoofdstuk).

In het blokgroottedebat waren er grofweg twee kampen: 'de grote blokkers' en de 'kleine blokkers'. Op de oppervlakte leek het enkel en alleen te gaan om de grootte van de blokken maar in werkelijkheid was de discussie veel breder. J. Bier geeft een opsomssing van de problemen die deze twee kampen met elkaar uitvochten in het boek"The Blocksize Wars". In essentie ging de discussie over vier verweven onderwerpen:

# The hoeveelheid blokruimte in elk blok
# Hoe passen we de regels van het Bitcoin protocol aan? Moeten we de regels makkelijk kunnen veranderen of mogen de regels (zoals blokgrootte) allen in exceptionele omstandigheden worden aangepast.
# Het belang van nodes in het netwerk: hoeveel heeft een normale node (geen miner) te zeggen in het netwerk.
# Korte versus lange termijn: moet bitcoin zo snel mogelijk groeien op de korte termijn of moeten we decennia in de toekomst denken als we beslissingen maken over nieuwe toevoegingen.

==== Voorstanders van vergroten Blocksize ====
Voorstanders van het vergroten van de blokgrootte voeren vooral één reden aan om de blokgrootte te vergroten: capaciteit. Als bitcoin een bruikbare [[Een betere wereld met en door Bitcoin|wereldmunt]] wilt worden, dan moet het genoeg transactiecapaciteit hebben om aan de behoeften van zijn gebruikers te voldoen, nu en in de toekomst. Het niet verhogen van de blokgrootte werd gezien als een risico omdat een alternatieve blockchain die dit wel doet de positie van Bitcoin zou kunnen overnemen.

Voorstanders stellen bovendien dat grotere blokken geen nadelige invloed hebben op decentralisatie. Met een grotere blokgrootte zou het netwerk meer gebruikers kunnen accommoderen tegen goedkopere tarieven - en zo meer partijen verleiden om mee te doen.

==== Tegenstanders van het verhogen ====
Tegenstanders stellen dat het verhogen van de blokgroottelimiet slechts tijdelijke verlichting biedt, en de decentralisatie schaadt door de kosten van deelname te verhogen.

Inspanningen kunnen beter besteed worden aan het optimaliseren van de blokruimte die we al hebben. Ze zijn voorstander van het ontwikkelen van schaaloplossingen die (kleine) transacties buiten de keten brengen.

Tegenstanders geloven dat de belangrijkste waarde van Bitcoin ligt in zijn censuurbestendigheid. Om controle (lees: aanvallen) van overheidsinstanties, mining-kartels en andere tegenstanders te ontlopen, moet het systeem zo gedecentraliseerd mogelijk zijn, zodat er geen ‘single point of failure / control’ is. Daarom moeten de systeemeisen om deel te nemen laag worden gehouden.

=== Grotere verwerkingscapaciteit door technische oplossingen ===
De technische oplossingsrichting werd gezocht vanuit de developers in een voorstel genaamd Segregated Witness ([[SegWit]]), een backward compatibele update; de oude en de nieuwe versie blijven werken, ook voor oude nodes. Door de transacties en de handtekeningen te splitsen werd allereerst extra ruimte gecreëerd in de blokken. Maar met die aanpassing werden ook nieuwe mogelijkheden geïntroduceerd voor toekomstige schaalverbeteringen.

Voorstanders van grote blokken maken zich zorgen dat het activeren van SegWit, vooral zonder dat het gepaard gaat met een eenvoudige vergroting van de blokgrootte een te beperkte update zou zijn. Vooral een aantal grote miners weigerden maandenlang SegWit te activeren zonder een toename in de blokgrootte. ''Achteraf bleek dat sommige miners de upgrade niet wilden doorvoeren (mede) omdat ze door SegWit een trucje niet meer konden uitvoeren waar ze veel geld mee verdienden.''

==== Miner-overeenkomsten van Hong Kong en New York ====
Compromisinspanningen hebben twee ondertekende overeenkomsten opgeleverd in een poging de impasse te doorbreken:
*de overeenkomst van Hong Kong in februari 2016 (SegWit plus verhogen naar 2MB), Hong Kong agreement
*de overeenkomst van New York (NYA) in mei 2017 New York Agreement (NYA)
Deze voorstellen werden niet geaccepteerd. Met name de NYA (waar grote partijen samenkwamen) werd gezien als een aanval omdat dit een vergadering achter gesloten deuren werd bepaald.

==== Conflict en splitsing ====
Verschillen in prioriteiten en visies hebben al geleid tot een permanente splitsing in de gemeenschap. Op 1 augustus 2017 lanceerde een minderheid van miners en exchanges, ontstemd over de prioritering van SegWit en het gebrek aan beweging in de blokgrootte, een blockchain met hun eigen regels: Bitcoin Cash.

Vanaf dat moment waren er dus 2 netwerken: naast het Bitcoin ‘Core’ netwerk (met de Segwit oplossing), is er nu ook Bitcoin Cash (met grotere blokken). Met je private key had je dus toegang tot zowel het originele Bitcoin-adres als het adres op de Bitcoin Cash blockchain.

==== Resultaat ====
Tijdens de afsplitsing van Bitcoin Cash in 2017 was niet duidelijk welke richting miners, ontwikkelaars en gebruikers van het Bitcoin netwerk zouden kiezen. Dit leverde onzekerheid en volatiliteit op. Inmiddels is gebleken dat het orginele protocol o de winnaar is en de oplossingen om de schaalbaarheid van het netwerk te vergroten door layer-2 oplossingen ([[Lightning]]) en sidechains erg succesvol zijn. Het aantal transactie binnen het Bitcoin Cash netwerk (dat nog steeds draait) is slechts een fractie van de transacties op het Bitcoin Core netwerk.

=== Bronvermeldingen ===
Bier, J. (2021). ''The Blocksize War: The battle over who controls Bitcoin’s protocol rules''. Independently Published.

Blokgroottedebat

2024-07-12T16:34:36Z

Wijersrob: /* Grotere verwerkingscapiciteit door technische oplossingen */

Het [[Bitcoin]]-netwerk [[Mining|voegt transacties toe]] in blokken die ongeveer elke tien minuten op het netwerk worden vrijgegeven. Door elke [[Bitcoin node|node]] binnen het Bitcoin-netwerk worden deze transactiegegevens binnen het blok worden gedownload en geverifieerd.

De '''maximale blokgrootte''' van Bitcoin beperkt de hoeveel informatie die per 10 minuten in de blockchain wordt vastgelegd: het maximaal aantal "[[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|on-chain]]" transacties die verwerkt kunnen worden. Daarmee dicteert de waarde van de parameter ‘maximale blokgrootte’ de transactie doorvoer van de basislaag. Deze waarde is vastgelegd in de [[consensusregels]].

De blokgrootte heeft direct effect op de systeemvereisten voor het bitcoin netwerk:

* voor de Nodes: een Node om deel te nemen aan Bitcoin. Immers: grote blokken maken dat de [[blockchain]] veel sneller groeit en daardoor CPU, opslag- en netwerk-kosten moeten meegroeien voor elke individuele node. Lagere systeemvereisten zorgen (dus) dat meer mensen mee kunnen doen, nodes betaalbaar blijven en iedereen zijn eigen transacties kan blijven controleren
* voor het Netwerk: het vergroten van de blokken heeft ook effect op het netwerkverkeer. Het versturen van de laatste updates naar alle nodes (Broadcast) in het netwerk duurt langer en de volledige synchronisatie neemt meer tijd. Vooral natuurlijk voor nodes die een beperkte netwerkcapaciteit hebben

Met de groei van het gebruik van het bitcoin netwerk kwam er een moment waarom vaste ‘maximum block size limit’ van 1MB een beperking werd. Het aanbod van transacties was te groot om te verwerken waardoor de wachttijden opliepen (zie [[mempool]]) en de [[Transacties#Kosten|transactiekosten]] toenamen.

Het gaat in het blokgroottedebat om het verwerken van transacties op de [[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|Bitcoin-basis laag]]. Ook in het bekende, reguliere betalingsnetwerk worden betalingen ‘opgespaard’ om later op de basislaag vast te worden gelegd. Satoshi maakte een vergelijking met het Visa netwerk:

{{Quote|Het bestaande Visa-creditcardnetwerk verwerkt wereldwijd ongeveer 15 miljoen internetaankopen per dag. Bitcoin kan al veel groter schalen dan dat met bestaande hardware voor een fractie van de kosten. Het bereikt nooit echt een schaalplafond. Als u geïnteresseerd bent, kan ik de manieren bespreken waarop het met extreme omvang om zou kunnen gaan.
-- [[Satoshi Nakamoto]] (april 2009)}}

=== Grotere verwerkingscapaciteit door verhogen blokgrootte ===
De meest voor de hand liggende stap was om de blocksize te verhogen, en dus per blok van 10 minuten meer transacties toe te laten. Echter, omdat dat zwaardere eisen aan de nodes zou stellen, zouden minder nodes het bitcoin-protocol gaan draaien waardoor de (noodzakelijke) decentralisatie onder druk zou komen te staan. Een alternatief werd gezocht in de technologie (zie later hoofdstuk).

In het blokgroottedebat waren er grofweg twee kampen: 'de grote blokkers' en de 'kleine blokkers'. Op de oppervlakte leek het enkel en alleen te gaan om de grootte van de blokken maar in werkelijkheid was de discussie veel breder. J. Bier geeft een opsomssing van de problemen die deze twee kampen met elkaar uitvochten in het boek"The Blocksize Wars". In essentie ging de discussie over vier verweven onderwerpen:

# The hoeveelheid blokruimte in elk blok
# Hoe passen we de regels van het Bitcoin protocol aan? Moeten we de regels makkelijk kunnen veranderen of mogen de regels (zoals blokgrootte) allen in exceptionele omstandigheden worden aangepast.
# Het belang van nodes in het netwerk: hoeveel heeft een normale node (geen miner) te zeggen in het netwerk.
# Korte versus lange termijn: moet bitcoin zo snel mogelijk groeien op de korte termijn of moeten we decennia in de toekomst denken als we beslissingen maken over nieuwe toevoegingen.

==== Voorstanders van vergroten Blocksize ====
Voorstanders van het vergroten van de blokgrootte voeren vooral één reden aan om de blokgrootte te vergroten: capaciteit. Als bitcoin een bruikbare [[Een betere wereld met en door Bitcoin|wereldmunt]] wilt worden, dan moet het genoeg transactiecapaciteit hebben om aan de behoeften van zijn gebruikers te voldoen, nu en in de toekomst. Het niet verhogen van de blokgrootte werd gezien als een risico omdat een alternatieve blockchain die dit wel doet de positie van Bitcoin zou kunnen overnemen.

Voorstanders stellen bovendien dat grotere blokken geen nadelige invloed hebben op decentralisatie. Met een grotere blokgrootte zou het netwerk meer gebruikers kunnen accommoderen tegen goedkopere tarieven - en zo meer partijen verleiden om mee te doen.

==== Tegenstanders van het verhogen ====
Tegenstanders stellen dat het verhogen van de blokgroottelimiet slechts tijdelijke verlichting biedt, en de decentralisatie schaadt door de kosten van deelname te verhogen.

Inspanningen kunnen beter besteed worden aan het optimaliseren van de blokruimte die we al hebben. Ze zijn voorstander van het ontwikkelen van schaaloplossingen die (kleine) transacties buiten de keten brengen.

Tegenstanders geloven dat de belangrijkste waarde van Bitcoin ligt in zijn censuurbestendigheid. Om controle (lees: aanvallen) van overheidsinstanties, mining-kartels en andere tegenstanders te ontlopen, moet het systeem zo gedecentraliseerd mogelijk zijn, zodat er geen ‘single point of failure / control’ is. Daarom moeten de systeemeisen om deel te nemen laag worden gehouden.

=== Grotere verwerkingscapaciteit door technische oplossingen ===
De technische oplossingsrichting werd gezocht vanuit de developers in een voorstel genaamd Segregated Witness ([[SegWit]]), een backward compatibele update; de oude en de nieuwe versie blijven werken, ook voor oude nodes. Door de transacties en de handtekeningen te splitsen werd allereerst extra ruimte gecreëerd in de blokken. Maar met die aanpassing werden ook nieuwe mogelijkheden geïntroduceerd voor toekomstige schaalverbeteringen.

Voorstanders van grote blokken maken zich zorgen dat het activeren van SegWit, vooral zonder dat het gepaard gaat met een eenvoudige vergroting van de blokgrootte een te beperkte update zou zijn. Vooral een aantal grote miners weigerden maandenlang SegWit te activeren zonder een toename in de blokgrootte. ''Achteraf bleek dat sommige miners de upgrade niet wilden doorvoeren (mede) omdat ze door SegWit een trucje niet meer konden uitvoeren waar ze veel geld mee verdienden.''

==== Miner-overeenkomsten van Hong Kong en New York ====
Compromisinspanningen hebben twee ondertekende overeenkomsten opgeleverd in een poging de impasse te doorbreken:
*de overeenkomst van Hong Kong in februari 2016 (SegWit plus verhogen naar 2MB), Hong Kong agreement
*de overeenkomst van New York (NYA) in mei 2017 New York Agreement (NYA)
Deze voorstellen werden niet geaccepteerd. Met name de NYA (waar grote partijen samenkwamen) werd gezien als een aanval omdat dit een vergadering achter gesloten deuren werd bepaald.

==== Conflict en splitsing ====
Verschillen in prioriteiten en visies hebben al geleid tot een permanente splitsing in de gemeenschap. Op 1 augustus 2017 lanceerde een minderheid van miners en exchanges, ontstemd over de prioritering van SegWit en het gebrek aan beweging in de blokgrootte, een blockchain met hun eigen regels: Bitcoin Cash.

Vanaf dat moment waren er dus 2 netwerken: naast het Bitcoin ‘Core’ netwerk (met de Segwit oplossing), is er nu ook Bitcoin Cash (met grotere blokken).

==== Resultaat ====
Tijdens de afsplitsing van Bitcoin Cash in 2017 was niet duidelijk welke richting miners, ontwikkelaars en gebruikers van het Bitcoin netwerk zouden kiezen. Dit leverde onzekerheid en volatiliteit op. Inmiddels is gebleken dat het orginele protocol o de winnaar is en de oplossingen om de schaalbaarheid van het netwerk te vergroten door layer-2 oplossingen ([[Lightning]]) en sidechains erg succesvol zijn. Het aantal transactie binnen het Bitcoin Cash netwerk (dat nog steeds draait) is slechts een fractie van de transacties op het Bitcoin Core netwerk.

=== Bronvermeldingen ===
Bier, J. (2021). ''The Blocksize War: The battle over who controls Bitcoin’s protocol rules''. Independently Published.

MtGox

2024-07-12T16:32:54Z

Wijersrob: Kort verhaal over Mt.Gox toegevoegd

Hashfunctie

2024-04-06T19:01:28Z

Wijersrob: kleine tekst aanpassing met link om hashing te testen PLUS illustratie

Een '''hashfunctie''' is een soort programma die een unieke vingerafdruk maakt van informatie. Een cryptografische hash-functie is een wiskundig proces dat een invoer van gegevens van elke grootte of lengte ontvangt, hier een bewerking op uitvoert en vervolgens gegevens van een vaste grootte of lengte produceert. De output wordt de hash of hashcode van de input genoemd.

Je kunt er allerlei gegevens instoppen, zoals woorden, getallen of zelfs hele bestanden, en de hashfunctie zal er een unieke reeks tekens uit spugen die de 'hash' wordt genoemd. De hash heeft een vaste lengte. Het bijzondere is dat zelfs een kleine verandering in de invoer een compleet andere hash oplevert. En belangrijk is dat er geen mogelijkheid is om vanuit de uitkomst de input terug te rekenen. Als laatste is de hashfunctie geen langdurige, computerintensieve functie.
[[Bestand:Hashing.png|miniatuur|input -> hashing -> unieke waarde]]

=== Gebruik ===
Doordat elke input een unieke hash levert maakt het hashfuncties handig voor het beveiligen van gegevens en het controleren van hun integriteit. Ze worden veel gebruikt in de computerwereld. Bijvoorbeeld bij wachtwoordbeveiliging. Wanneer een gebruiker een wachtwoord kiest, wordt daarvan de hash opgeslagen. Bij het opnieuw intikken van het wachtwoord wordt de input opnieuw door dezelfde hashfunctie gehaald en vergeleken met de originele hash. Daarom hoeven de wachtwoorden alleen als hash worden opgeslagen. Ook bij digitale handtekeningen en het verifiëren van bestanden worden hashfuncties ingezet. Bij downloaden van een softwarepakket wordt vaak een hash meegestuurd om te controleren of alles is ontvangen. Hashfuncties helpen ons om gegevens veilig te houden en ervoor te zorgen dat ze niet onopgemerkt worden gewijzigd.

=== SHA-256 ===
SHA (Secure Hash Algorithm) hashing is een cryptografische hashfunctie die wordt gebruikt in [[Bitcoin]]. De Bitcoin blockchain maakt gebruik van het SHA-256 hashing algoritme. Het SHA-256 algoritme is een bekend en veilig algoritme. Het levert altijd een hash op van 256 bit. Het is een belangrijk onderdeel van de beveiliging en integriteit van gegevens binnen het Bitcoin-netwerk.

(SHA) hashes worden gebruikt in [[mining]]. Miners proberen een hash te vinden met "voldoende nullen". Een voorbeeld:
{{Quote|00000000000000000000f1ba21d0a4325e7cb9069cfd2fb484b1eb22e3057225}}
Bovenstaande hash is van [[Blokken|blok]] 832693. Er zijn heel wat pogingen gedaan, voordat een miner deze hash met 21 nullen vond.

Link om zelf de SHA-256 functie te testen: https://emn178.github.io/online-tools/sha256.html

Bestand:Hashing.png

2024-04-06T18:59:30Z

Wijersrob:

illustratie over Hashing functie

Koers

2024-04-06T15:47:50Z

Wijersrob:

De koers is de prijs van bitcoin die tot stand komt door vraag en aanbod en verandert voortdurend. In tegenstelling tot traditionele markten wordt bitcoin wereldwijd 24/7 verhandeld. Het meest gebruikt is de koers uitgedrukt in US dollars. Wat opvallend is, is dat de koers nogal varieert. Deze '''volatiliteit''' van de koers is voor veel nieuwe toetreders in bitcoin een nieuwe ervaring. Snelle stijgingen, maar vooral snelle en forse dalingen van de koers kunnen bitcoin bezitters verrassen.

Maar sinds de start van de handel van bitcoin is de koers schoksgewijs fors hoger geworden. In de beginjaren was de koers zo laag, dat veel bitcoin ook gewoon werd weggegeven. Maar langzamerhand werd duidelijk dat bitcoin steeds meer werd gezien als een 'store-of-value'. En dat in elke fase van de ontwikkeling duidelijker werd dat bitcoin, ondanks aanvallen en tegenslagen, steeds weer terugkwam en de koers zich uiteindelijk herstelde.

Een manier om naar de ontwikkeling van de koers in de tijd te kijken, zijn de fases van volwassenheid. In elke fase werd een volgend koersniveau bereikt (zie ook [[Historie]])

# Cypherpunks spelen met de techniek
# Engineers gaan ermee aan de gang, de eerste keer als geld ingezet (pizza)
# Inzet voor wereldwijde betalingen zoals met gamers, maar ook Silkroad en Wikileaks
# Voorlopers zien de voordelen van de techniek, gebruik neemt toe. Inclusief variëren met altcoins
# Groei door consumenten die toetreden, maar ongeregeld waardoor fraude (FTX) en technische problemen met altcoins (Terra/Luna) forse problemen geven
# Regulering, inclusief ETF's zodat iedereen bitcoin eenvoudig kan toevoegen aan een beleggingsportfolio

[[Bestand:Koers.png|miniatuur|fasering, gebruik en koersontwikkeling]]

=== Waar bekijken? ===
Je kunt de huidige koers van Bitcoin op heel veel plekken bekijken.

Voorbeelden:

* Op [https://bitcoin.nl/ bitcoin.nl] staat een Europrijs
* Bij [https://pro.kraken.com/app/trade/btc-usd kraken]kan je de dollarprijs zien

=== Sats omrekenen ===
Op [https://mempool.space/tools/calculator mempool.space] kan je satswaardes omrekenen naar euro, en andersom. Ook op [https://sat.trading sat.trading] is dit mogelijk.

=== Meme ===
[[Bestand:Kijk dan wat de koers doet.jpg|miniatuur|Kijk dan wat de koers doet]]
In verschillende [[Communities|Nederlandse Telegram]] kanalen is "de koers" een meme geworden. Vaak wordt er een sticker geplaatst waarna de actuele koers volgt geplaatst door [[Marnix Schoorel#Bekende Werken en Bijdragen|CheeseRobot]].

Koers

2024-04-06T15:45:53Z

Wijersrob: Koers met de volatiliteit toegelicht aan de hand van volwassenheids-fasering, inclusief een illustratie (uit mijn PPT deck)

De koers is de prijs van bitcoin die tot stand komt door vraag en aanbod en verandert voortdurend. In tegenstelling tot traditionele markten wordt bitcoin wereldwijd 24/7 verhandeld. Het meest gebruikt is de koers uitgedrukt in US dollars. Wat opvallend is, is dat de koers nogal varieert. Deze '''volatiliteit''' van de koers is voor veel nieuwe toetreders in bitcoin een nieuwe ervaring. Snelle stijgingen, maar vooral snelle en forse dalingen van de koers kunnen bitcoin bezitters verrassen.

Maar sinds de start van de handel van bitcoin is de koers schoksgewijs fors hoger geworden. In de beginjaren was de koers zo laag, dat veel bitcoin ook gewoon werd weggegeven. Maar langzamerhand werd duidelijk dat bitcoin steeds meer werd gezien als een 'store-of-value'. En dat in elke fase van de ontwikkeling duidelijker werd dat bitcoin, ondanks aanvallen en tegenslagen, steeds weer terugkwam en de koers zich uiteindelijk herstelde.

Een manier om naar de ontwikkeling van de koers in de tijd te kijken, zijn de fases van volwassenheid. In elke fase werd een volgend koersniveau bereikt.

# Cypherpunks spelen met de techniek
# Engineers gaan ermee aan de gang, de eerste keer als geld ingezet (pizza)
# Inzet voor wereldwijde betalingen zoals met gamers, maar ook Silkroad en Wikileaks
# Voorlopers zien de voordelen van de techniek, gebruik neemt toe. Inclusief variëren met altcoins
# Groei door consumenten die toetreden, maar ongeregeld waardoor fraude (FTX) en technische problemen met altcoins (Terra/Luna) forse problemen geven
# Regulering, inclusief ETF's zodat iedereen bitcoin eenvoudig kan toevoegen aan een beleggingsportfolio

[[Bestand:Koers.png|miniatuur|fasering, gebruik en koersontwikkeling]]

=== Waar bekijken? ===
Je kunt de huidige koers van Bitcoin op heel veel plekken bekijken.

Voorbeelden:

* Op [https://bitcoin.nl/ bitcoin.nl] staat een Europrijs
* Bij [https://pro.kraken.com/app/trade/btc-usd kraken]kan je de dollarprijs zien

=== Sats omrekenen ===
Op [https://mempool.space/tools/calculator mempool.space] kan je satswaardes omrekenen naar euro, en andersom. Ook op [https://sat.trading sat.trading] is dit mogelijk.

=== Meme ===
[[Bestand:Kijk dan wat de koers doet.jpg|miniatuur|Kijk dan wat de koers doet]]
In verschillende [[Communities|Nederlandse Telegram]] kanalen is "de koers" een meme geworden. Vaak wordt er een sticker geplaatst waarna de actuele koers volgt geplaatst door [[Marnix Schoorel#Bekende Werken en Bijdragen|CheeseRobot]].

Bestand:Koers.png

2024-04-06T15:35:59Z

Wijersrob:

fasering van de koersontwikkeling

Koers

2024-04-06T15:30:24Z

Wijersrob:

De koers is de prijs van bitcoin die tot stand komt door vraag en aanbod en verandert voortdurend. In tegenstelling tot traditionele markten wordt bitcoin wereldwijd 24/7 verhandeld. Het meest gebruikt is de koers uitgedrukt in US dollars. Wat opvallend is, is dat de koers nogal varieert. Deze '''volatiliteit''' van de koers is voor veel nieuwe toetreders in bitcoin een nieuwe ervaring. Snelle stijgingen, maar vooral snelle en forse dalingen van de koers kunnen bitcoin bezitters verrassen.

Maar sinds de start van de handel van bitcoin is de koers schoksgewijs fors hoger geworden. In de beginjaren was de koers zo laag, dat veel bitcoin ook gewoon werd weggegeven. Maar langzamerhand werd duidelijk dat bitcoin steeds meer werd gezien als een 'store-of-value'. En dat in elke fase van de ontwikkeling duidelijker werd dat bitcoin, ondanks aanvallen en tegenslagen, steeds weer terugkwam en de koers zich uiteindelijk herstelde.

Een manier om naar de ontwikkeling van de koers in de tijd te kijken, zijn de fases van volwassenheid. In elke fase werd een volgend koersniveau bereikt.

=== Waar bekijken? ===
Je kunt de huidige koers van Bitcoin op heel veel plekken bekijken.

Voorbeelden:

* Op [https://bitcoin.nl/ bitcoin.nl] staat een Europrijs
* Bij [https://pro.kraken.com/app/trade/btc-usd kraken]kan je de dollarprijs zien

=== Sats omrekenen ===
Op [https://mempool.space/tools/calculator mempool.space] kan je satswaardes omrekenen naar euro, en andersom. Ook op [https://sat.trading sat.trading] is dit mogelijk.

=== Meme ===
[[Bestand:Kijk dan wat de koers doet.jpg|miniatuur|Kijk dan wat de koers doet]]
In verschillende [[Communities|Nederlandse Telegram]] kanalen is "de koers" een meme geworden. Vaak wordt er een sticker geplaatst waarna de actuele koers volgt geplaatst door [[Marnix Schoorel#Bekende Werken en Bijdragen|CheeseRobot]].

Koers

2024-04-06T15:18:52Z

Wijersrob:

De koers is de prijs van bitcoin die tot stand komt door vraag en aanbod en verandert voortdurend. In tegenstelling tot traditionele markten wordt bitcoin wereldwijd 24/7 verhandeld. Het meest gebruikt is de koers uitgedrukt in US dollars.

=== Waar bekijken? ===
Je kunt de huidige koers van Bitcoin op heel veel plekken bekijken.

Voorbeelden:

* Op [https://bitcoin.nl/ bitcoin.nl] staat een Europrijs
* Bij [https://pro.kraken.com/app/trade/btc-usd kraken]kan je de dollarprijs zien

=== Sats omrekenen ===
Op [https://mempool.space/tools/calculator mempool.space] kan je satswaardes omrekenen naar euro, en andersom. Ook op [https://sat.trading sat.trading] is dit mogelijk.

=== Meme ===
[[Bestand:Kijk dan wat de koers doet.jpg|miniatuur|Kijk dan wat de koers doet]]
In verschillende [[Communities|Nederlandse Telegram]] kanalen is "de koers" een meme geworden. Vaak wordt er een sticker geplaatst waarna de actuele koers volgt geplaatst door [[Marnix Schoorel#Bekende Werken en Bijdragen|CheeseRobot]].

Hashfunctie

2024-03-24T17:23:22Z

Wijersrob: /* SHA */

Een '''hashfunctie''' is een soort programma die een unieke vingerafdruk maakt van informatie. Een cryptografische hash-functie is een wiskundig proces dat een invoer van gegevens van elke grootte of lengte ontvangt, hier een bewerking op uitvoert en vervolgens gegevens van een vaste grootte of lengte produceert. De output wordt de hash of hashcode van de input genoemd.

Je kunt er allerlei gegevens instoppen, zoals woorden, getallen of zelfs hele bestanden, en de hashfunctie zal er een unieke reeks tekens uit spugen die de 'hash' wordt genoemd. De hash heeft een vaste lengte. Het bijzondere is dat zelfs een kleine verandering in de invoer een compleet andere hash oplevert. En belangrijk is dat er geen mogelijkheid is om vanuit de uitkomst de input terug te rekenen. Als laatste is de hashfunctie geen langdurige, computerintensieve functie.

=== Gebruik ===
Doordat elke input een unieke hash levert maakt het hashfuncties handig voor het beveiligen van gegevens en het controleren van hun integriteit. Ze worden veel gebruikt in de computerwereld. Bijvoorbeeld bij wachtwoordbeveiliging. Wanneer een gebruiker een wachtwoord kiest, wordt daarvan de hash opgeslagen. Bij het opnieuw intikken van het wachtwoord wordt de input opnieuw door dezelfde hashfunctie gehaald en vergeleken met de originele hash. Daarom hoeven de wachtwoorden alleen als hash worden opgeslagen. Ook bij digitale handtekeningen en het verifiëren van bestanden worden hashfuncties ingezet. Bij downloaden van een softwarepakket wordt vaak een hash meegestuurd om te controleren of alles is ontvangen. Hashfuncties helpen ons om gegevens veilig te houden en ervoor te zorgen dat ze niet onopgemerkt worden gewijzigd.

=== SHA-256 ===
SHA (Secure Hash Algorithm) hashing is een cryptografische hashfunctie die wordt gebruikt in [[Bitcoin]]. De Bitcoin blockchain maakt gebruik van het SHA-256 hashing algoritme. Het SHA-256 algoritme is een bekend en veilig algoritme. Het levert altijd een hash op van 256 bit. Het is een belangrijk onderdeel van de beveiliging en integriteit van gegevens binnen het Bitcoin-netwerk.

(SHA) hashes worden gebruikt in [[mining]]. Miners proberen een hash te vinden met "voldoende nullen". Een voorbeeld:
{{Quote|00000000000000000000f1ba21d0a4325e7cb9069cfd2fb484b1eb22e3057225}}
Bovenstaande hash is van [[Blokken|blok]] 832693. Er zijn heel wat pogingen gedaan, voordat een miner deze hash met 21 nullen vond.

Mining

2024-03-24T17:17:25Z

Wijersrob: /* Hashing */ link naar hashing pagina toegevoegd en tekst beetje aangepast

'''Mining''' is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de [[Consensusregels|regels]] mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Consensusregels|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk. Een hash voldoet aan de regels wanneer het getal van de hash kleiner of gelijk is aan de target van dit blok<ref>https://bitcoin.stackexchange.com/questions/102430/how-is-the-target-hash-determined</ref>.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle [[Consensusregels|regels]] wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
Bij [[Hashfunctie|Hashing]] ("verhaspelen" in het Nederlands) wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Een miner gebruikt de gegevens uit het blok en voegt daar een onderdeel aan toe, zijnde de ''nonce'', . Dit doet de miner random en berekent dan snel de uitkomst van de blok-info plus zijn gekozen nonce. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de eerste miner een hash met voldoende nullen. De miner publiceert dit en iedereen kan op basis van dezelfde input (het blok en de nonce) controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden.

Wanneer een nieuw blok wordt gevonden, sturen de mining pools de miners een bloksjabloon zonder transacties, zodat zij zo snel mogelijk naar het volgende blok kunnen zoeken. Meteen daarna sturen zij een bloksjabloon vol transacties, maar een volledig bloksjabloon is een grotere dataoverdracht en het duurt iets langer om de miners te bereiken.

In deze tussenliggende tijd, die meestal niet meer dan 1-2 seconden bedraagt, hebben de miners soms geluk en vinden zij een nieuw blok met behulp van het lege bloksjabloon.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan [[Consensusregels|regels]], een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De [[SHA|SHA-256]] hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Mining Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
|-
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
| Poolin || https://www.poolin.com || [[Mining_schema#FPPS|FPPS]] || Poolin is een Chinese mining pool
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit
<references />
[[Categorie:Techniek]]

Mining

2024-03-24T17:05:49Z

Wijersrob: /* Hashing */

'''Mining''' is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de [[Consensusregels|regels]] mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Consensusregels|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk. Een hash voldoet aan de regels wanneer het getal van de hash kleiner of gelijk is aan de target van dit blok<ref>https://bitcoin.stackexchange.com/questions/102430/how-is-the-target-hash-determined</ref>.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle [[Consensusregels|regels]] wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
[[Hashfunctie|Hashing]] ("verhaspelen" in het Nederlands) is een proces om een hashcode te maken: bij hashing wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Het hashen van een blok gebeurt door steeds een onderdeel van de input, zijnde de ''nonce'', aan te passen. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de miner een hash met voldoende nullen. Iedereen met dezelfde input (het blok en de juiste teller-data) kan controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden.

Wanneer een nieuw blok wordt gevonden, sturen de mining pools de miners een bloksjabloon zonder transacties, zodat zij zo snel mogelijk naar het volgende blok kunnen zoeken. Meteen daarna sturen zij een bloksjabloon vol transacties, maar een volledig bloksjabloon is een grotere dataoverdracht en het duurt iets langer om de miners te bereiken.

In deze tussenliggende tijd, die meestal niet meer dan 1-2 seconden bedraagt, hebben de miners soms geluk en vinden zij een nieuw blok met behulp van het lege bloksjabloon.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan [[Consensusregels|regels]], een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De [[SHA|SHA-256]] hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Mining Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
|-
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
| Poolin || https://www.poolin.com || [[Mining_schema#FPPS|FPPS]] || Poolin is een Chinese mining pool
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit
<references />
[[Categorie:Techniek]]

Mining

2024-03-24T17:04:20Z

Wijersrob: /* Hashing */

'''Mining''' is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de [[Consensusregels|regels]] mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Consensusregels|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk. Een hash voldoet aan de regels wanneer het getal van de hash kleiner of gelijk is aan de target van dit blok<ref>https://bitcoin.stackexchange.com/questions/102430/how-is-the-target-hash-determined</ref>.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle [[Consensusregels|regels]] wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
[[Hashing]] ("verhaspelen" in het Nederlands) is een proces om een hashcode te maken: bij hashing wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Het hashen van een blok gebeurt door steeds een onderdeel van de input, zijnde de ''nonce'', aan te passen. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de miner een hash met voldoende nullen. Iedereen met dezelfde input (het blok en de juiste teller-data) kan controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden.

Wanneer een nieuw blok wordt gevonden, sturen de mining pools de miners een bloksjabloon zonder transacties, zodat zij zo snel mogelijk naar het volgende blok kunnen zoeken. Meteen daarna sturen zij een bloksjabloon vol transacties, maar een volledig bloksjabloon is een grotere dataoverdracht en het duurt iets langer om de miners te bereiken.

In deze tussenliggende tijd, die meestal niet meer dan 1-2 seconden bedraagt, hebben de miners soms geluk en vinden zij een nieuw blok met behulp van het lege bloksjabloon.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan [[Consensusregels|regels]], een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De [[SHA|SHA-256]] hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Mining Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
|-
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
| Poolin || https://www.poolin.com || [[Mining_schema#FPPS|FPPS]] || Poolin is een Chinese mining pool
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit
<references />
[[Categorie:Techniek]]

Hashfunctie

2024-03-24T16:52:58Z

Wijersrob: Hashing aangevuld met belangrijke elementen (zoals een-richting) en specifiek SHA-256 aangegeven.

Een '''hashfunctie''' is een soort programma die een unieke vingerafdruk maakt van informatie. Een cryptografische hash-functie is een wiskundig proces dat een invoer van gegevens van elke grootte of lengte ontvangt, hier een bewerking op uitvoert en vervolgens gegevens van een vaste grootte of lengte produceert. De output wordt de hash of hashcode van de input genoemd.

Je kunt er allerlei gegevens instoppen, zoals woorden, getallen of zelfs hele bestanden, en de hashfunctie zal er een unieke reeks tekens uit spugen die de 'hash' wordt genoemd. De hash heeft een vaste lengte. Het bijzondere is dat zelfs een kleine verandering in de invoer een compleet andere hash oplevert. En belangrijk is dat er geen mogelijkheid is om vanuit de uitkomst de input terug te rekenen. Als laatste is de hashfunctie geen langdurige, computerintensieve functie.

=== Gebruik ===
Doordat elke input een unieke hash levert maakt het hashfuncties handig voor het beveiligen van gegevens en het controleren van hun integriteit. Ze worden veel gebruikt in de computerwereld. Bijvoorbeeld bij wachtwoordbeveiliging. Wanneer een gebruiker een wachtwoord kiest, wordt daarvan de hash opgeslagen. Bij het opnieuw intikken van het wachtwoord wordt de input opnieuw door dezelfde hashfunctie gehaald en vergeleken met de originele hash. Daarom hoeven de wachtwoorden alleen als hash worden opgeslagen. Ook bij digitale handtekeningen en het verifiëren van bestanden worden hashfuncties ingezet. Bij downloaden van een softwarepakket wordt vaak een hash meegestuurd om te controleren of alles is ontvangen. Hashfuncties helpen ons om gegevens veilig te houden en ervoor te zorgen dat ze niet onopgemerkt worden gewijzigd.

=== SHA ===
SHA (Secure Hash Algorithm) hashing is een cryptografische hashfunctie die wordt gebruikt in [[Bitcoin]]. De Bitcoin blockchain maakt gebruik van het SHA-256 hashing algoritme. Het SHA-256 algoritme is een bekend en veilig algoritme. Het levert altijd een hash op van 256 bit. Het is een belangrijk onderdeel van de beveiliging en integriteit van gegevens binnen het Bitcoin-netwerk.

(SHA) hashes worden gebruikt in [[mining]]. Miners proberen een hash te vinden met "voldoende nullen". Een voorbeeld:
{{Quote|00000000000000000000f1ba21d0a4325e7cb9069cfd2fb484b1eb22e3057225}}
Bovenstaande hash is van [[Blokken|blok]] 832693. Er zijn heel wat pogingen gedaan, voordat een miner deze hash met 21 nullen vond.

Waar staan mijn bitcoin?

2024-03-24T16:34:53Z

Wijersrob: klein stukje tekst toegevoegd over de wallet/keys en blockchain

Veel mensen denken dat bitcoin in een [[Bitcoin opslaan|wallet]] staan. In werkelijkheid staan de bitcoin in [[Blockchain|de blockchain]]. Een wallet helpt je alleen om het beheer van je sleutels te vereenvoudigen. Met behulp van de geheime sleutel kun je over je bitcoin beschikken en deze uitgeven. Je wallet heeft je [[geheime sleutel]] en ondersteunt de acties die je wilt uitvoeren. Concreet betekent dit:

# Een wallet analyseert de blockchain en geeft aan over welke bitcoin jouw geheime sleutel kan beschikken. Dit zijn bitcoin die naar jou [[Transacties|verzonden]] zijn (bitcoin die verzonden zijn naar een adres waar jij controle over hebt).
# Bij het verzenden selecteert je wallet een aantal van deze ontvangen bitcoin ([https://btcwiki.nl/wiki/Transacties#Termen UTXO's]). Sommige wallets geven je de mogelijkheid de (eerder ontvangen) bitcoin die je verzonden wilt hebben [[Coinselectie|zelf te selecteren]].
# De eerder ontvangen bitcoin worden de "input" van je nieuwe [[Transacties|transactie]]. De output van je nieuwe transactie is de ontvanger van je nieuwe transactie.
# Je wallet kan met de [[Geheime sleutel|geheime sleutel]] ondertekenen dat de inputs echt uitgegeven mogen worden.

De bitcoin staan dus niet "in" je wallet.

Bitcoin

2024-03-24T16:29:25Z

Wijersrob: /* Consensusregels */

'''Bitcoin''' is de eerste gedecentraliseerde digitale munt die werkt zonder centrale bank of centrale beheerder.

Het netwerk is [[Bitcoin node|peer-to-peer]] en de [[transacties]] gebeuren tussen de gebruikers onderling, zonder tussenpersoon.

Er komen nooit meer dan [[21 miljoen]] bitcoin.

Deze transacties worden geverifieerd via [[Bitcoin node#Netwerk|nodes]] door het gebruik van cryptografie en worden opgeslagen in een openbare gedistribueerde database: [[Blockchain|de blockchain]], waar gemiddeld eens in de 10 minuten een blok aan wordt [[Mining|toegevoegd]].

Bitcoin werd voor het eerst beschreven in de [[whitepaper]].

=== Consensusregels ===
Er zitten een aantal eigenschappen aan [[bitcoin]].

De regels liggen vast in de '''consensusregels'''. Dit zijn de regels waar iedereen die meedoet met bitcoin, aan moet voldoen.

Een aantal voorbeelden:

* Er komen niet meer dan [[21 miljoen]] bitcoin. Dit is het effect van de [[halving]], en regels over [[mining]] rewards.
*Een [[Mining|miner]] mag nooit meer bitcoin claimen dan is vastgelegd. Doet hij dat wel, dan is zijn blok ongeldig.
*Een gebruiker mag geen transactie doen waar hij bitcoin uitgeeft die al eerder is uitgegeven. Probeert hij dat wel, dan wordt de transactie niet geaccepteerd, want de rest van het netwerk houdt zich aan de consensusregels
*Blokken hebben een [[Blokgroottedebat|maximale grootte]].
Als er wordt afgeweken van consensusregels kan een [[Fork]] ontstaan.

==== De Halvening / Halving ====
Bij elk [[Blockchain#Blokken|bitcoinblok]] hoort een blok subsidie. Deze blok subsidie wordt gecreëerd door het bitcoin algoritme en wordt vastgelegd door de 'winnende' miner (of miningpool) in de eerste transactie van het blok (de [https://btcwiki.nl/wiki/Transacties#Coinbase coinbasetransactie]). Op basis van de coinbasetransactie wordt de subsidie verstuurd naar een bitcoin adres waar de 'winnende' miner (of miningpool) de geheime sleutel van heeft.

In de software die op alle deelnemende bitcoinnodes is geïnstalleerd, is vastgelegd dat elke 210.000 blokken, de subsidie wordt gehalveerd. Het moment waarop de subsidie gehalveerd wordt noemen we de '''halvening'''. Het proces heet '''halving'''.

Omdat er gemiddeld elke 10 minuten een blok gevonden wordt, vindt de Halvening dus elke 4 jaar plaats. (Zie de oranje lijn in de grafiek hieronder). De bloksubsidie was in het eerste blok (in januari 2009) 50 bitcoin. Gemiddeld elke 10 minuten kwamen er dus 50 nieuwe bitcoin bij. Na de eerste Halvening werd dat 25 bitcoin per blok en na de tweede 12,5. Na 3 Halvenings kan elke miner die nu een blok vindt zichzelf 6,25 bitcoin toe-eigenen.

==== Maximaal 21 miljoen bitcoin ====
Doordat de subsidie steeds halveert, komt er steeds minder bitcoin bij. De Halvening ligt vast in de regels van de bitcoinsoftware. Het plaatje hieronder laat zien hoe de creatie van nieuwe bitcoin verliep en zal verlopen.

[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|Grafiek die laat zien hoe de Halvening van bitcoin plaats (zullen) vinden|800px]]

Het proces van halveren loopt door tot het jaar 2140. Dan is de subsidie zo klein geworden dat deze niet meer verder te halveren is. Het resultaat is een lijn van bitcoincreatie die asymptotisch naar de 21 miljoen bitcoin neigt. (Zie de blauwe lijn).

Satoshi zei erover:

{{Quote|My choice for the number of coins and distribution schedule was an educated guess. It was a difficult choice, because once the network is going it’s locked in and we’re stuck with it. I wanted to pick something that would make prices similar to existing currencies, but without knowing the future, that’s very hard. I ended up picking something in the middle. If Bitcoin remains a small niche, it’ll be worth less per unit than existing currencies. If you imagine it being used for some fraction of world commerce, then there’s only going to be 21 million coins for the whole world, so it would be worth much more per unit. Values are 64-bit integers with 8 decimal places, so 1 coin is represented internally as 100000000. There’s plenty of granularity if typical prices become small. For example, if 0.001 is worth 1 Euro, then it might be easier to change where the decimal point is displayed, so if you had 1 Bitcoin it’s now displayed as 1000, and 0.001 is displayed as 1.}}Ook bij een [[51% aanval]] is het niet mogelijk om de 21-miljoen-limiet te vergroten.

==== Onomkeerbare transacties ====
Van een [[Transacties|transactie]] op het bitcoinnetwerk kun je na ongeveer één uur stellen dat deze onomkeerbaar is, (mits er voldoende fee is meegestuurd met de transactie).

Zodra een transactie één [[Blockchain#Bevestigingen|bevestiging]] heeft gekregen begint geleidelijk zekerheid te ontstaan dat de transactie niet meer kan worden teruggedraaid. Elke bevestiging die daarna volgt, maakt de transactie steeds moeilijker omkeerbaar:
# Één bevestiging: het komt voor, ongeveer eens per week, dat één bevestiging van een transactie ongedaan wordt gemaakt. (Er vindt dan een tijdelijke splitsing in het netwerk plaats, die praktisch altijd in het volgende blok wordt rechtgetrokken);
# Twee bevestigingen: nu is de kans op een herschikking van de blockchain al héél erg klein geworden;
# Zes bevestigingen: dit is het aantal dat over het algemeen wordt gezien als "volledig onomkeerbaar". Het is in de praktijk onmogelijk dat een kwaadwillende partij één uur mining-werk inzet, dat krachtiger is dan de rest van het wereldwijde miningnetwerk, om de blockchain in te halen, om transacties terug te kunnen draaien.

De bovenstaande uitleg geldt voor transacties op de [[Blockchain|blockchain]] ("On-chain"), want transacties op het Bitcoin [[Lightning|lightning netwerk]] zijn binnen enkele seconden definitief bevestigd en dus onomkeerbaar.

Het is belangrijk om je te realiseren dat het onomkeerbaar maken van een transactie binnen één uur, zoals Bitcoin dat doet, een prestatie is die vele malen beter is dan wat traditionele betaalnetwerken bieden. En PIN-betaling mag dan wel definitief lijken, deze is het niet. Elke banktransactie is onderhevig aan controle door banken. Dagen later kunnen deze nog worden teruggeboekt. En bij credit cards loopt het zogenaamde "Charge back risico" zelfs op tot maanden.

=== Custodial versus non-custodial ===
[[Bitcoin opslaan|Wat is het verschil tussen "Custodial" en "Non-custodial"]] opslag van je bitcoin?

Dit heeft een direct verband met de uitspraak [[Bitcoin_opslaan#.22Not_your_keys.2C_not_your_coins.22|"Not your keys, not your coins".]]

=== BIPs ===
BIP staat voor Bitcoin Improvement Proposal. Het zijn voorstellen om Bitcoin te verbeteren. Het is uiteindelijk aan het netwerk (zowel de gebruikers als de [[Mining|miners]]) om te bepalen welke verbeteringen worden doorgevoerd.

Voorbeelden van BIPs zijn [[SegWit]] en [[Taproot-Schnorr]].

=== Bitcoinmantra's, woorden en cultuur ===

==== Do your own research ====
Dit betekent simpelweg: zorg dat je weet waar je het over hebt. Koop niet zomaar munten, maar informeer jezelf eerst. Er is een [[Community]] om je te helpen.

==== Don't trust, Verify ====
Vertrouw geen derden met je bitcoin, of om je correcte informatie te geven. Je kunt alleen jezelf vertrouwen, draai daarom zelf een [[Bitcoin node]] om [[Transacties|transacties]] te controleren.

==== Eenheden ====
Één bitcoin bestaat uit 100 000 000 '''satoshis''', ook wel '''sat''' of '''sats'''. Een satoshi is dus 0.00000001 bitcoin.

Één bitcoin bestaat uit 100 000 '''bits'''. Een bit is dus 0.000001 bitcoin.

Één bit is 100 satoshis.

* 1 satoshi = 0.00000001 ฿ = 1 sat
* 10 satoshis = 0.00000010 ฿
* 100 satoshis = 0.00000100 ฿ = 1 '''bit'''
* 1,000 satoshis = 0.00001000 ฿
* 10,000 satoshis = 0.00010000 ฿
* 100,000 satoshis = 0.00100000 ฿ = 1 mBTC
* 1,000,000 satoshis = 0.01000000 ฿ = 1 cBTC
* 10,000,000 satoshis = 0.10000000 ฿
* 100,000,000 satoshis = 1.00000000 ฿ = 1 BTC

Bij een koers van 1 bitcoin = 43454 euro kost een chique biertje van 4 euro je 0.00009 bitcoin, 9205 sats, of 92 bits.

==== Moeilijkheid ====
Moeilijkheid, beter bekend als Difficulty (van het hashen).

{{ZieOok|Mining}}

==== Populaire afkortingen en termen ====
HODL, PoW, SoV enzovoorts, kortom [[Bitcoinjargon]].

=== Iets met bitcoin doen ===
* [[Studiemateriaal/Literatuur|Lezen over bitcoin]]
* [[Bitcoin kopen|Bitcoin kopen]]
* [[Bitcoin opslaan|Wat is voor jou de beste strategie om bitcoin op te slaan?]]
* [[Bitcoin gebruiken]]

=== Overige ===
* [[De_Bitcoin_en_andere_stijlfouten|De Bitcoin en andere stijlfouten]]
[[Categorie:Techniek]]
[[Categorie:Economie]]
[[Categorie:Ecosysteem]]

Transacties

2024-03-24T16:23:57Z

Wijersrob: /* Hoe werkt het */ iets meer uitleg toegevoegd aan het proces van transactie naar een blok. Was een beetje mager, zeker voor nieuwkomers

Een transactie is de verplaatsing van waarde in de vorm van Bitcoin. In de reguliere wereld zou je dit als een betaling tussen 2 personen kunnen zien. Binnen Bitcoin is het effect gelijk, maar werkt het iets anders: een transactie kent een inputwaarde (in bitcoin) en één of meer outputwaardes (in bitcoin). Toegang tot Bitcoin gaat via sleutels: een public key (publieke sleutel, het adres van de plek) en een private key (de toegang tot de desbetreffende bitcoin). Degene die de sleutel (private key) heeft van de bitcoin met de beginwaarde, neemt het initiatief en initieert de transactie die de inputwaarde verplaatst naar de nieuwe adressen (UTXO). Het resultaat is dat degene die de private key heeft van de nieuwe plek nu de toegang heeft.

Binnen het Bitcoin netwerk vinden continu transacties plaats. De transacties worden verzameld en komen in een blok terecht die grofweg elke 10 minuten aan de bitcoin blockchain wordt toegevoegd.

=== Hoe werkt het ===
Een '''transactie''' is een verplaatsing van [[Bitcoin]], die verstuurd wordt via het [[Bitcoin_node#Netwerk|bitcoinnetwerk]] en uiteindelijk in een [[Blockchain#Blokken|blok]] terechtkomt. Maar hoe werkt dat: Met het tekenen met een private key is de verzender gerechtigd om een transactie te versturen. Daarbij wordt ook een ontvanger (of de ontvangers) meegegeven: het adres/de adressen waar de waarde naar verplaatst moet worden. Alle transacties moeten uiteindelijk in een blok worden opgenomen dat aan de blockchain wordt toegevoegd. De transacties worden verzameld; je kan deze zien in de mempool ( [[Mempool.space]]). Wanneer een miner een nieuw blok mag toevoegen, voegt hij de transacties aan het blok toe.

Deze uitleg betreft transacties die direct op de [[blockchain]] worden geregistreerd: on-chain transacties. We kennen ook off-chain transacties: dit is een oplossingsrichting waarmee het aantal transacties op de blockchain kan worden beperkt. We voegen een extra laag (off-chain) toe waarin we transacties verzamelen en pas later 'on-chain' registreren. Dit is noodzakelijk want on-chain transacties zijn beperkt door de grootte van het blok, de grootte van de transactiedata EN het feit dat er gemiddeld slechts 1 blok per 10 minuten wordt toegevoegd. Kijk voor het verschil naar: [[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|on-chain en off-chain transacties]].

''Via [[OP_RETURN]] is het mogelijk om data toe te voegen aan transacties, en zo [[Timestamping]] en [[RGB smart contracts]] mogelijk te maken.''

=== Transactiekosten ===
[[Bestand:Screenshot Mempool.png|miniatuur|Transactiekosten op [[mempool.space]]]]
Bitcoin-transacties vereisen transactiekosten als vergoeding voor het verwerken (en bevestigen) door het netwerk. Deze kosten variëren en worden bepaald door verschillende factoren, waaronder de drukte op het netwerk en de grootte van de transactie in bytes.

De transactiekosten worden ook wel '''fees''' genoemd. Hoe hoger de fees, hoe sneller een [[Mining|Miner]] de transactie zal opnemen in een [[Blockchain|Blok]]. En als het druk is op het netwerk, kunnen blokken vol zijn en komen transacties die zijn gestart en waar een lage fee voor is ingevoerd, vrijwel niet aan bod.

Op [[Mempool.space]] zijn de huidige transactiekosten te zien.

=== Fee ===
Om een transactie een plek in een van de komende blokken te geven, dient de gebruiker die de transactie maakt (dwz Bitcoin stuurt naar een adres) een fee mee te sturen. De miners stellen een blok samen uit een deel van de transacties die in de mempool in de wacht staan. Miner software is ingericht om de winst te maximaliseren, dus zullen transacties met de hoogste fees de grootste kans krijgen om in het aankomende blok te worden opgenomen.
In drukke tijden, als er een groot aanbod is van transacties, lopen de fees op. (Vergelijk dit met de prijzen van vliegtickets (pre/post corona)). Hier een grafiek van die een indicatie geeft van de hoogte van de fees, periode feb2020-feb2021.

[[Bestand:Mempoolsize-01mrt2020-01mrt2021.png|600px|Mempool drukte]]

Langs de Y-as de grootte in MB, de kleur geeft een indicatie voor de fee-hoogte.
Bron: [https://jochen-hoenicke.de/queue/#BTC,1y jochen-hoenicke.de]

===Fee en transactie-grootte===
We zijn gewend dat fees vaak afhangen van de ''waarde'' van de transactie. Bijv. bij credit cards betaalt de winkelier een percentage bovenop het bedrag van de aankoop door de klant.
Het is even wennen, maar bij Bitcoin werkt dat zo niet. De schaarste is gegeven door het feit dat er maar 1 blok per ongeveer 10 minuten is en dat elk blok maar zo'n 1 MB groot mag zijn ≈ 1.500 transacties.
Niet elke transactie is even groot. Eén transactie van een exchange kan bijv een flink aantal uitbetalingen aan meerdere adressen (klanten) bevatten. Zo'n transactie is omvangrijker in bytes gemeten en neemt in een blok de plaats in van meerdere enkelvoudige transacties. Maar er wel degelijk een kostenbesparing te realiseren door een exchange door meerdere uitbetalingen te combineren.

Fees worden uitgedrukt in Satoshi's per (virtual) Bytes. Een typische basis-transactie heeft een omvang van ~400 bytes en bij een fee niveau van 70 Sats/Byte kost een transactie 70x400=28.000 Sats. Bij een koers van 40.000eu per Bitcoin komt dit neer op ongeveer op 40.000 / 100 miljoen * 28.000 = 11,20euro.

Er zijn diverse sites om fees te berekenen, bijvoorbeeld [https://www.buybitcoinworldwide.com/fee-calculator/ fee-calculator]. Wallets hebben meestal, om het de gebruiker niet te ingewikkeld te maken, een instelling met als keuze 'low', 'medium' en 'high'. Deze waardes zijn relatief en de werkelijke fees gaan mee omhoog en omlaag met de drukte in de mempool.

==== Wat te doen bij hoge transactiekosten ====

* '''Wachten tot het rustiger is''': Als de netwerkdrukte hoog is, kan het wachten op een periode met minder activiteit leiden tot lagere transactiekosten.
* '''Kiezen voor lagere fees''': Sommige [[wallets]] bieden de optie om transactiekosten aan te passen. Gebruikers kunnen ervoor kiezen om lagere kosten te betalen, maar dit kan de verwerkingstijd beïnvloeden: lage transactiekosten betekent langer wachten.
* '''Gebruik van [[SegWit|Segregated Witness]] ([[SegWit]]):''' Transacties vanaf SegWit-adressen hebben vaak lagere kosten, en het gebruik van SegWit kan de netwerkefficiëntie verbeteren. De meeste wallets ondersteunen dit.
* '''Gebruik van Bitcoin [[Lightning]] Network''': Voor microbetalingen biedt het Lightning Network een off-chain oplossing met lagere kosten en snellere bevestiging. Lastig: om kanalen op te zetten (om Lightning te gebruiken) is het wel nodig om een on-chain (dure) betaling te doen.
* '''[[Batching]]''': Meerdere transacties samenvoegen tot één transactie.
** Particulier kan dit betekenen dat je in één betaling (bijvoorbeeld wekelijks) je bitcoin overboekt, in plaats van meerdere.
** Veel handelskantoren en bedrijven doen dit ook, ze sparen opnames van klanten op, en versturen een paar keer per dag transacties met meerdere ''outputs'' (bestemmingen)

==== Fees bepalen ====
De meeste mensen gebruiken [[Mempool.space]], of de ingebouwde fee-inschatting van hun wallet, om te bepalen wat de juiste fee-grootte is.

De grootte van je transactie is [https://bitcoinops.org/en/tools/calc-size/ hier te voorspellen].

=== Termen ===
{{ZieOok|Bitcoinjargon}}
{| class="wikitable"
|+Veel gebruikte termen rondom bitcointransacties
!Term
!Uitleg
|-
|Coinbase
|Dit is de eerste transactie in een blok. (Alleen) deze transactie heeft speciale regels: er mogen in deze transactie nieuwe bitcoin worden gemaakt door de [[Mining|miner]], zo lang ze zich aan de [[Bitcoin#Consensusregels|regels houden]].
|-
|Witness data
|Dit zijn de handtekeningen die bewijzen dat de inputs echt uitgegeven mogen worden (dat de inputs daadwerkelijk bij een persoon of [[Multisig|groep personen]] horen).
|-
|Fees
|Een ander woord voor transactiekosten
|-
|UTXO
|UTXO staat voor Unspent Transaction (TX) Output. Elke on-chain transactie stuurt bitcoin naar een of meerdere adressen, op het moment dat deze nog niet naar een volgend adres zijn gestuurd is dat een UTXO. Het saldo in een bitcoinwallet, is de totale waarde van alle UTXO's die door de privésleutels van de wallet beheerd worden.
Het totaal van alle UTXO's wordt ook wel de UTXO set genoemd, deze wordt bijgehouden door nodes op het bitcoin netwerk.
|-
|Double spend
|Als één input meerdere keren uitgegeven wordt. Dit kan niet voorkomen, en Bitcoin is de eerste die dit probleem heeft opgelost.
|-
|TXID
|Transactie-ID, de hash van de transactie.
|}

=== Inhoud transactie ===
De transactie heeft informatie over de bitcoin die worden uitgegeven (dit zijn de inputs van een transactie), en waar de bitcoin naartoe worden gestuurd (de outputs van de transactie).

Technisch gezien:
{| class="wikitable"
|+
|-
! Veld !! Beschrijving !! Grootte
|-
| Verson no || Momenteel altijd 1 || 4 bytes
|-
| Flag || Momenteel 0001 als er Witness_data is || Optionele 2-byte array
|-
| In-counter || Het aantal inputs || 1 - 9 bytes
|-
| Lijst van inputs || Na de [[#Coinbase|Coinbase]] (de eerste transactie) zijn dit de inputs van de transactie (wat op zijn beurt de outputs zijn van vorige transacties) || Zoveel inputs als de In-counter
|-
| Out-counter || Het aantal outputs || 1 - 9 bytes
|-
| Lijst van outputs || Na de [[#Coinbase|Coinbase]]-transactie zijn dit de outputs waar de bitcoin naartoe worden gestuurd || Zoveel outputs als de Out-counter
|-
| Witnesses || Een lijst Witnesses, het bewijs dat de input uitgegeven mogen worden || Verschilt
|-
| lock_time || (Optioneel) extra voorwaarden: deze transactie mag pas op een bepaalde [[Blockchain#Blokken|blokhoogte]] worden uitgegeven || 4 bytes
|}

==== Coinbase ====
De coinbasetransactie is de enige speciale transactie in een blok. Het is de eerste transactie in het blok. In de coinbasetransactie worden de bloksubsidie en transactievergoedingen vastgelegd door de miner (of miningpool) die de juiste hash heeft gevonden. De bloksubsidie en de transactievergoeding worden verstuurd naar een bitcoinadres waar deze miner (of miningpool) de geheime sleutel van heeft. Vervolgens moet de miner minimaal 100 blokken wachten voordat de bitcoin kunnen worden verplaatst. De miner moet zich bij het maken van de coinbasetransactie houden aan de concensusregels en nooit meer claimen dan volgens de regels is toegestaan. Als hij dat wel doet, dat zal de rest van het netwerk het blok negeren.

==== Kosten ====
De outputs van een transactie moeten altijd kleiner zijn dan de inputs. Je mag slechts de bitcoin uitgeven die je in de inputs geeft, en geen nieuwe bitcoin creëeren in een normale transactie.

'''Het verschil tussen de inputs en de outputs is zijn de transactiekosten'''. Je wallet regelt dit vanzelf voor jou. De transactiekosten kun je weergeven als een aantal [[Bitcoin#Eenheden|satoshi]] per byte. Zo kan je laten zien hoe veel een transactie ''relatief'' kost, ten opzichte van de grootte. We noemen dit '''sat/vB'''.

[[Mining|Miners]] willen hun blokken altijd zo slim mogelijk vullen. Ze hebben maar 1 megabyte om te vullen, dus willen die megabyte zo slim mogelijk volzetten met dure transacties. Ze zullen altijd kijken naar de duurste transacties ''per byte''.

=== Alles verplicht uitgeven (Change-adressen) ===
Een [[UTXO]] moet volledig worden uitgegeven, maar de [[UTXO]] die jouw wallet gaat uitgeven is mogelijk groter dan het bedrag dat je wil betalen. In dat geval wordt er een change-adres in je transactie gezet, een deel wordt teruggestuurd naar je eigen wallet.
Zie het als betalen met 10 euro voor een brood van 2 euro. Je geeft in de transactie me de supermarkt het briefje van 10 euro aan de kassamedewerker. Deze houdt 2 euro en geeft je 8 euro terug.

=== Zie ook ===
{{ZieOok|Beginnen met Bitcoin|Aflevering 6 van Beginnen met Bitcoin|ExterneLink=0}}{{ZieOokExtern|https://trybitcoin.satsie.dev/|Zelf een transactie bouwen op satsie.dev}}

Proof of Work

2024-03-24T10:35:53Z

Wijersrob: aangepast dat ethereum nu POS heeft, validators als term toegevoegd en een typo hersteld

We noemen het concept achter Bitcoin [[Mining|Minen]] "'''Proof of Work'''". Work is hier te begrijpen als ''energie-verbruik x tijd''. Het gaat om het bewijs dat er door de miner kosten zijn gemaakt om een nieuw geldig [[Blokken|blok]] te vinden. De kosten van miners bestaan voornamelijk uit electriciteitskosten.

Als beloning voor het vinden van een nieuw blok ontvangt de miner (nieuwe) bitcoins en de transactiekosten van alle transacties die binnen het blok zijn opgenomen. Omdat deze beloning over tijd gezien 5%-20% hoger ligt dan de stroomkosten, is er de prikkel voor ondernemers om miner apparatuur in te zetten.

Het is de meest eerlijke en simpele manier om iets in de fysieke wereld (energie) te transporteren naar de virtuele wereld. Proof of Work heeft een aantal gevolgen:

*Het houdt Bitcoin [[Decentralisatie|decentraal]]; omdat er mining is, is er geen centrale partij nodig om Bitcoin te maken. Iedereen die apparatuur inzet heeft kans om als eerste een nieuw blok te vinden
*Het zorgt dat Bitcoin permissieloos en oncensureerbaar is; iedereen mag minen (of meedoen met een [[Mining#Pools|pool]]) en daardoor helpen met het vinden van een geldig blok, met daarin mogelijk ook de eigen transacties. Er is geen (centrale) partij die jouw transactie kan blokkeren.
*Nadat de miner een blok heeft toegevoegd, wordt het door alle nodes in het netwerk gecontroleerd: zijn alle transacties juist uitgevoerd en heeft de miner de juiste kosten aan zichzelf uitgekeerd
*Transacties zijn niet terug te draaien. Als een transactie in een blok zit kan die niet worden teruggedraaid, omdat degene die de transactie terugdraait (een aanvaller) dan veel energie moet gebruiken (zie [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|uitzondering]]). Elk gevonden nieuwe blok beveiligt ook alle onderliggende/voorafgaande transacties, omdat de blokken naar elkaar [[Blockchain|terug verwijzen]].
{{Quote|Unfortunately, proof of work is the only solution I've found to make p2p e-cash work without a trusted third party. Even if I wasn't using it secondarily as a way to allocate the initial distribution of currency, PoW is fundamental to coordinating the network and preventing double-spending. -- Satoshi Nakamoto}}

=== En Proof of Stake dan? ===
Er wordt gezocht om alternatieven voor Proof of Work te vinden. Maar er is tot op heden geen andere methode gevonden voor [[Decentralisatie|decentraal]], permissieloos en oncensureerbaar digitaal geld. Proof of Stake wordt binnen een aantal protocollen ingezet en ook Ethereum is van Proof of Work naar Proof of Stake overgegaan. Maar waarom is dit geen volwaardig alternatief?

Bij Proof of Stake wordt door nodes die een aantal munten van de desbetreffende cryptocurrency bezitten, bepaald welke transacties goedgekeurd worden. Deze munten worden 'gestaked', zeg maar vastgezet, om een hoeveelheid stemmen te krijgen. De stemmers krijgen dan een reward (beloning) daarvoor terug in de vorm van nieuwe munten. Hoe meer munten je inzet, hoe groter de kans is dat je een blok kan toevoegen. We hebben dan ook geen 'miners' meer, maar 'validators'. Deze aanpak heeft als nadeel dat 'stakers' met veel munten een grotere kans hebben op de reward: rijken worden rijker. En meeste stemmen gelden. In de praktijk zijn de munten vaak niet erg verdeeld: een aantal 'whales' (vaak de oprichters en degenen die in het begin munten hebben aangeschaft), maar ook de exchanges als Coinbase, Binance, Kraken hebben vaak zoveel 'stemrecht' dat we moeilijk over decentralisatie kunnen spreken. Proof of stake heeft dus inherent een prikkel tot meer centralisatie.

Bij Bitcoin kennen we ook whales, maar in het bepalen van de juiste transacties OF aanpassingen van het protocol hebben zij geen doorslaggevende stem, maar spelen ook miners, node-bezitters en bitcoin holders een grote rol.

Bitcoin opslaan

2023-06-25T12:13:43Z

Wijersrob: FTX als 'voorbeeld van recente verleden' toegevoegd.

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen.

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over het zelf beheren van je keys met wallets, of het uitbesteden aan derden.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet OF een software wallet op je mobiele telefoon of op je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

Een hardwarewallet is alleen gekoppeld aan het internet voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk. De wallet wordt dan even aan je computer gekoppeld met software van de leverancier van de hardwarewallet.

=== Softwarewallet ===
Een softwarewallet draait op je telefoon of computer. Omdat deze apparaten vaak aan het internet gekoppeld zijn, zijn ze minder veilig dan een hardware wallet. Goede wallets zijn natuurlijk goed beveiligd, maar uiteindelijk staat je [[private key]] hier uiteindelijk als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin.

Tegenwoordig zijn veel softwarewallets voor de smartphone beschikbaar. Ze zijn gebruikersvriendelijk en uitermate geschikt om je bitcoin uit te geven. Je kan het beschouwen als je portemonnee met cashgeld, waar een hardware wallet je bank- of spaarrekening is. Daarom zijn de meeste wallets ook geschikt om lightning betalingen te doen. Door een QR-code te scannen of een adres te copy/pasten kan een bedrag eenvoudig worden overgeboekt. De meeste wallets detecteren zelf aan de hand van het adres of het een lightning betaling is (snel, goedkoop) of een bitcoin betaling is. De laatste kost transactiekosten, maar ook tijd: we moeten wachten tot de betaling in de blockchain is opgenomen (gemiddeld in elk geval 10 minuten, tenzij het druk is).

Om een wallet te selecteren kan je in de Google Playstore en/of de Apple Appstore naar de recensies & aantal downloads kijken. Het is ook belangrijk dat de wallet lightning betalingen ondersteund. Sommige wallets ondersteunen ook altcoins, maar dat heeft geen extra waarde als je je als verstandig mens concentreert op Bitcoin.

Bekende en gewaardeerde sofware wallets zijn:

Wallet-of-Satoshi (Smartphone): heel gebruikersvriendelijk, ook voor starters. Maakt automatisch verschil tussen Lightning en Bitcoin adressen. Je kan je registreren met een email adres en bij operationeel gebruik krijg je na wat betalingen de mogelijkheid een apart adres @walletofsatoshi voor betalingen te gebruiken.

BlueWallet (Smartphone): heeft ook de mogelijkheid meerdere adressen te gebruiken.

Getalby (web): een browser extention. Vooral handig om met lightning te werken. Hele actieve ontwikkelteam. Heeft als voordeel dat ook Nostr keys kunnen worden gebruikt en faciliteert daarmee microbetalingen in sats voor content (Zaps)

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.
* FTX: De grote exchange FTX vroeg faillissement aan op 11 november 2022, na een golf van opnames door klanten eerder die maand. Toenmalig CEO Sam Bankman-Fried gaf toe dat het bedrijf niet voldoende activa in reserve had om aan de vraag van klanten te voldoen. Als je daar je Bitcoin dacht te hebben staan, sta je nu met lege handen.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin opslaan

2023-06-25T12:01:20Z

Wijersrob: Stukje of software wallet aangepast/aangevuld met eigen ervaringen met Wallet-of-Satoshi, BlueWallet en Getalby. Graag aanvullen !!

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen.

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over het zelf beheren van je keys met wallets, of het uitbesteden aan derden.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet OF een software wallet op je mobiele telefoon of op je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

Een hardwarewallet is alleen gekoppeld aan het internet voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk. De wallet wordt dan even aan je computer gekoppeld met software van de leverancier van de hardwarewallet.

=== Softwarewallet ===
Een softwarewallet draait op je telefoon of computer. Omdat deze apparaten vaak aan het internet gekoppeld zijn, zijn ze minder veilig dan een hardware wallet. Goede wallets zijn natuurlijk goed beveiligd, maar uiteindelijk staat je [[private key]] hier uiteindelijk als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin.

Tegenwoordig zijn veel softwarewallets voor de smartphone beschikbaar. Ze zijn gebruikersvriendelijk en uitermate geschikt om je bitcoin uit te geven. Je kan het beschouwen als je portemonnee met cashgeld, waar een hardware wallet je bank- of spaarrekening is. Daarom zijn de meeste wallets ook geschikt om lightning betalingen te doen. Door een QR-code te scannen of een adres te copy/pasten kan een bedrag eenvoudig worden overgeboekt. De meeste wallets detecteren zelf aan de hand van het adres of het een lightning betaling is (snel, goedkoop) of een bitcoin betaling is. De laatste kost transactiekosten, maar ook tijd: we moeten wachten tot de betaling in de blockchain is opgenomen (gemiddeld in elk geval 10 minuten, tenzij het druk is).

Om een wallet te selecteren kan je in de Google Playstore en/of de Apple Appstore naar de recensies & aantal downloads kijken. Het is ook belangrijk dat de wallet lightning betalingen ondersteund. Sommige wallets ondersteunen ook altcoins, maar dat heeft geen extra waarde als je je als verstandig mens concentreert op Bitcoin.

Bekende en gewaardeerde sofware wallets zijn:

Wallet-of-Satoshi (Smartphone): heel gebruikersvriendelijk, ook voor starters. Maakt automatisch verschil tussen Lightning en Bitcoin adressen. Je kan je registreren met een email adres en bij operationeel gebruik krijg je na wat betalingen de mogelijkheid een apart adres @walletofsatoshi voor betalingen te gebruiken.

BlueWallet (Smartphone): heeft ook de mogelijkheid meerdere adressen te gebruiken.

Getalby (web): een browser extention. Vooral handig om met lightning te werken. Hele actieve ontwikkelteam. Heeft als voordeel dat ook Nostr keys kunnen worden gebruikt en faciliteert daarmee microbetalingen in sats voor content (Zaps)

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin opslaan

2023-06-25T11:39:14Z

Wijersrob: /* Softwarewallet */

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen.

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over het zelf beheren van je keys met wallets, of het uitbesteden aan derden.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet OF een software wallet op je mobiele telefoon of op je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

Een hardwarewallet is alleen gekoppeld aan het internet voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk. De wallet wordt dan even aan je computer gekoppeld met software van de leverancier van de hardwarewallet.

=== Softwarewallet ===
Een softwarewallet draait op je telefoon of computer. Omdat deze apparaten vaak aan het internet gekoppeld zijn, zijn ze minder veilig dan een hardware wallet. Goede wallets zijn natuurlijk goed beveiligd, maar uiteindelijk staat je [[private key]] hier uiteindelijk als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin opslaan

2023-06-25T11:32:49Z

Wijersrob:

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen.

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over het zelf beheren van je keys met wallets, of het uitbesteden aan derden.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet OF een software wallet op je mobiele telefoon of op je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

=== Softwarewallet ===
Dit is bijvoorbeeld een wallet die je op je telefoon of computer draait. Je [[private key]] staat hier als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin. Een hardwarewallet heeft altijd nog een softwarewallet nodig voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin opslaan

2023-06-25T11:30:39Z

Wijersrob:

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen.

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over het zelf beheren van je keys met wallets, of het uitbesteden aan derden.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet, een wallet op je mobiele telefoon of je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

=== Softwarewallet ===
Dit is bijvoorbeeld een wallet die je op je telefoon of computer draait. Je [[private key]] staat hier als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin. Een hardwarewallet heeft altijd nog een softwarewallet nodig voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin opslaan

2023-06-25T11:27:12Z

Wijersrob: Intro aangepast met de functie van een wallet versus de opslag van bitcoin op de blockchain

Je moet je bitcoin ergens opslaan of bewaren. "Je bitcoin bewaren" klopt eigenlijk niet. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]] geregistreerd. De toegang tot de adressen op de Bitcoin-blockchain is geregeld via een [[geheime sleutel]] of private key. In werkelijkheid gaat het erom hoe je ''de sleutels'' tot jouw bitcoin kan bewaren, niet de bitcoin zelf.

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. Het in eigen beheer verdient de voorkeur. Bitcoiners gebruiken hiervoor de term: not your keys not your coins. Maar een private key is een lange combinatie van tekens en lastig te reproduceren. Een ‘wallet’ helpt je om dat op een gebruikersvriendelijke te doen

En het is natuurlijk belangrijk hoeveel bitcoin je bezit om te bepalen welke oplossing het best is. Met de site StoringBitcoin.info (bewaren, het engelse ‘storing’) kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[community]] om je te helpen.

Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over wallets.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet, een wallet op je mobiele telefoon of je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

=== Softwarewallet ===
Dit is bijvoorbeeld een wallet die je op je telefoon of computer draait. Je [[private key]] staat hier als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin. Een hardwarewallet heeft altijd nog een softwarewallet nodig voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoin en de Fiscus

2023-04-14T19:15:24Z

Wijersrob:

== Nederland ==

=== Korte samenvatting ===

* Bitcoin en andere cryptovaluta's vertegenwoordigen waarde en tellen als vermogen. Als het totaal vermogen boven het vrijstellingsbedrag (in 2022 per persoon € 50.650 ) komt, geef je dit op onder box 3 (sparen en beleggen);
* Voor personen die zakelijk handelen in cryptovaluta's kan dit worden gezien als werk en leiden tot heffing in box 1 (inkomen uit werk en inkomen).

''Raadpleeg de informatie van de belastingdienst en schakel bij onzekerheid een belastingadministrateur of accountant in. De informatie hier wordt slechts ter educatie & amusement verschaft! Fouten voorbehouden.''

=== Belastingregels over vermogen ===
Elke belastingplichtige in Nederland die meer vermogen heeft dan het bedrag dat is vrijgesteld, moet over haar vermogen belasting betalen. Dit valt onder Box3 (sparen en beleggen). De belangrijkste regels zijn:

* Er wordt een '''fictief rendement''' verondersteld
* Over dit rendement wordt belasting geheven, 31% in 2021
** Is het fictief rendement 4%, dan is de effectieve belasting dus 4% x 31% = 1,24%.
** Bij de invoering van het box 3 systematiek was het fictief rendement 4% over het hele vermogen (minus de belastingvrije voet). Sinds 2017 wordt voor het berekenen van het fictief rendement gebruik gemaakt van 3 schijven waardoor de berekening complexer is geworden.
* Het vermogen wordt eenmalig per jaar, op '''1 januari''' vastgesteld, de zgn '''peildatum'''; die waarde geldt voor dát fiscale jaar.
** Voor de belastingaangifte over 2021 geldt dus de waarde op 1 januari 2021. De aangifte dient uiterlijk in April 2022 ingediend te zijn.
** Heb je pas sinds 2 januari enige cryptovaluta in bezit, hoef je dus geen Box 3 belasting te betalen over dat jaar.
* Er geldt een heffingsvrij vermogen:
** komt het vermogen niet boven de grens, is er geen vermogensheffing;
** komt het vermogen wel boven de grens, geldt het fictief rendement over het meerdere (dwz vermogen minus belastingvrije voet) en wordt hier belasting over geheven;
** Voor alleenstaanden geldt een heffingsvrij vermogen van € 50.650,00 in 2022 en voor fiscale partners samen van € 101.300,00.
*
Kijk ook even naar de uitleg over de belastingaangifte 2019 van Bitmymoney op [https://youtu.be/lYMlAIK2gLM YouTube].

=== Waarde Bitcoin op peildatum ===
Aandelen verhandeld op bijv. de AEX kennen een slotkoers, om 17:00 uur. Voor Bitcoin geldt dat niet, daar vindt 24x7 handel en prijsvorming plaats. Ook lopen de koersen op verschillende exchanges voortdurend een beetje uiteen. De vraag rijst, welke koers moeten we dan hanteren? Op de website van de belastingdienst staat hierover: "U hanteert daarbij de koers op de peildatum van het gebruikte omwisselplatform".

Het is belangrijk om consistent te zijn. Zorg dat je koers elk jaar op dezelfde manier vaststelt. Je kan prijs bijvoorbeeld nemen die je ophaalt van [https://peildatum.nl/ peildatum.nl] of een standaard van je eigen platform.
{| class="wikitable" style="text-align: right;"
|+
Als voorbeeld de peildatumwaarde uit peildatum volgens Coinbase
!
!Waarde op peildatum 1 januari*
!Heffingsvrij
vermogen
!Belasting** per Bitcoin (indicatief)
|-
|2023
|€ 15.401
|€ 57.000
|€ 304
|-
|2022
|€ 40.750
|€ 50.650
|€ 240
|-
|2021
|€ 23.860
|€ 50.000
|€ 140
|-
|2020
|€ 6.402
|€ 30.846
|€ 34
|-
|2019
|€ 3.237
|
|€ 19
|-
|2018
|€ 12.261
|
|
|}
<nowiki>**</nowiki> voor waarde Bitcoin > belastingvrije voet. Berekeningen onder voorbehoud via https://www.berekenen.nl/inkomen/vermogensbelasting-berekenen )

==== Ontwikkelingen vermogensbelasting ====
Je betaalt geen vermogensbelasting als je op 1 januari van het jaar waar je aangifte over doet, dan het heffingsvrij vermogen hebt. Eventueel samen met je partner het dubbele. Daarboven betaal je vermogensbelasting ''over het meerdere''.

Onder vermogen valt je spaargeld, beleggingen en dus ook je Bitcoin. Maar (eerste) eigen huis en hypotheek vallen buiten de vermogensbelasting.

De basis is dat de overheid uitgaat van rendement op vermogen dat je vervolgens opgeeft in Box 3 (vermogensbelasting). De overheid worstelt met een juiste inschatting van het rendement over het vermogen: het '''fictieve rendement.''' Zeker nu een aantal spaarders protest hebben aangetekend tegen het te hoge fictieve rendement van 4% waar spaarders voor werden aangeslagen, terwijl de rente zelfs negatief was.

Daarom maakt de overheid nu een splitsing tussen beleggen en sparen. Voor bezitters van Bitcoin niet voordelig, omdat Bitcoin dan als belegging wordt aangeslagen. Je ziet hierboven dan ook dat ondanks de lagere koers, er méér belasting per Bitcoin wordt ingehouden.

2023: Beleggingen zoals een tweede (vakantie)woning, aandelen of '''crypto''' wordt belast met 6,17%

2021/2023: Over het berekende gemiddeld rendement (5,69%) wordt in 2021 en 2022 een belasting van 31% geheven.

2020. Bij een vermogen tot € 100.000,00 betaal je een tarief van 0,54 procent. Dit stijgt uiteindelijk tot 1,58 procent bij een vermogen van meer dan 1 miljoen.

=== Inkomstenbelasting voor actieve handelaren ===
Indien je actief in cryptovaluta's handelt, een regelmatige day trader bent die daar meerdere uren per dag mee bezig bent, kan het zijn dat de fiscus jouw inkomsten hieruit als inkomen gaat belasten. Dan geef je dit als Box 1, inkomen, aan.

=== (Gevaar van) niet opgeven ===
Regelmatig lezen we in chatgroepen mensen die stoer aankondigen dat ze hun crypto's voor de fiscus verborgen houden. Dat gaan we hier zeker niet aanbevelen, al was het maar omdat het onwettig is.

Maar bedenk ook: als je plotseling een auto, huis of yacht met helikopterdeck gaat kopen dat de fiscus vragen gaat stellen. Waar komt die rijkdom opeens vandaan? En bij de fiscus geldt (helaas): schuldig, tenzij je je onschuld aannemelijk kan maken.. Hou dan ook een goede administratie bij van je aankoop, verkoop en de trades die je tussendoor hebt gedaan om discussie te voorkomen. Helaas... Leuker kunnen we het niet maken

{{Quote|Wanneer je jouw vermogen in bitcoin en andere cryptovaluta niet aangeeft bij de belastingaangifte en de Belastingdienst hier achter komt, zijn de consequenties groot. De Belastingdienst kan een boete opleggen tot 300 procent van de belasting die je hoorde te betalen (en die je logischerwijs dan alsnog moet dokken). Dat niet alleen: het kan zomaar zijn dat de Belastingdienst je besluit strafrechtelijk te vervolgen. De Belastingdienst kan tot vijf jaar na de aangifte nog aankloppen om verhaal te halen.}}
:''Bron: [https://www.manners.nl/bitcoin-cryptovaluta-belastingaangifte/ Manners.nl]''
Door de invoering van de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn (AMLD5)<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2020-146.html], Implementatiewet wijziging vijfde anti-witwasrichtlijn</ref> staan aanbieders van cryptodiensten onder toezicht van De Nederlandse Bank (DNB) en moeten ze zich houden aan [https://maxius.nl/wet-ter-voorkoming-van-witwassen-en-financieren-van-terrorisme/ de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme] (Wwft) en [https://maxius.nl/sanctiewet-1977 de Sanctiewet 1977]. DNB verwacht van aanbieders van cryptodiensten dat zij van alle cliënten bij onboarding een profiel, inclusief verwacht transactiegedrag, opstellen. Afwijkingen van dit profiel en verwacht verdrag kunnen een aanleiding zijn om een transactie te analyseren om te beoordelen of deze moet worden aangemerkt als ongebruikelijk. Dit kan betekenen dat een aanbieder van een cryptodienst bijvoorbeeld vraagt naar een kopie van je aangifte inkomenstenbelasting. Het opzettelijk verborgen houden van vermogen, ongeacht de wettige/onwettige herkomst, wordt gezien als witwassen, waardoor aanbieders van cryptodiensten verplicht zijn om hiervan een melding te maken.

== België ==
{{Beginnetje}}

== Referenties ==

Bitcoin en de Fiscus

2023-04-14T19:14:33Z

Wijersrob: Belastingdeel aangepast/ aangevuld. Was vandaag met mijn aangifte bezig :) . Let op: de belasting gaat flink omhoog vanaf 2022 (ondanks de lager startkoers) vanwege de aanpassingen in vermogensbelasting. Check svp even. Ik heb berekend met https://www.berekenen.nl/inkomen/vermogensbelasting-berekenen

== Nederland ==

=== Korte samenvatting ===

* Bitcoin en andere cryptovaluta's vertegenwoordigen waarde en tellen als vermogen. Als het totaal vermogen boven het vrijstellingsbedrag (in 2022 per persoon € 50.650 ) komt, geef je dit op onder box 3 (sparen en beleggen);
* Voor personen die zakelijk handelen in cryptovaluta's kan dit worden gezien als werk en leiden tot heffing in box 1 (inkomen uit werk en inkomen).

''Raadpleeg de informatie van de belastingdienst en schakel bij onzekerheid een belastingadministrateur of accountant in. De informatie hier wordt slechts ter educatie & amusement verschaft! Fouten voorbehouden.''

=== Belastingregels over vermogen ===
Elke belastingplichtige in Nederland die meer vermogen heeft dan het bedrag dat is vrijgesteld, moet over haar vermogen belasting betalen. Dit valt onder Box3 (sparen en beleggen). De belangrijkste regels zijn:

* Er wordt een '''fictief rendement''' verondersteld
* Over dit rendement wordt belasting geheven, 31% in 2021
** Is het fictief rendement 4%, dan is de effectieve belasting dus 4% x 31% = 1,24%.
** Bij de invoering van het box 3 systematiek was het fictief rendement 4% over het hele vermogen (minus de belastingvrije voet). Sinds 2017 wordt voor het berekenen van het fictief rendement gebruik gemaakt van 3 schijven waardoor de berekening complexer is geworden.
* Het vermogen wordt eenmalig per jaar, op '''1 januari''' vastgesteld, de zgn '''peildatum'''; die waarde geldt voor dát fiscale jaar.
** Voor de belastingaangifte over 2021 geldt dus de waarde op 1 januari 2021. De aangifte dient uiterlijk in April 2022 ingediend te zijn.
** Heb je pas sinds 2 januari enige cryptovaluta in bezit, hoef je dus geen Box 3 belasting te betalen over dat jaar.
* Er geldt een heffingsvrij vermogen:
** komt het vermogen niet boven de grens, is er geen vermogensheffing;
** komt het vermogen wel boven de grens, geldt het fictief rendement over het meerdere (dwz vermogen minus belastingvrije voet) en wordt hier belasting over geheven;
** Voor alleenstaanden geldt een heffingsvrij vermogen van € 50.650,00 in 2022 en voor fiscale partners samen van € 101.300,00.
*
Kijk ook even naar de uitleg over de belastingaangifte 2019 van Bitmymoney op [https://youtu.be/lYMlAIK2gLM YouTube].

=== Waarde Bitcoin op peildatum ===
Aandelen verhandeld op bijv. de AEX kennen een slotkoers, om 17:00 uur. Voor Bitcoin geldt dat niet, daar vindt 24x7 handel en prijsvorming plaats. Ook lopen de koersen op verschillende exchanges voortdurend een beetje uiteen. De vraag rijst, welke koers moeten we dan hanteren? Op de website van de belastingdienst staat hierover: "U hanteert daarbij de koers op de peildatum van het gebruikte omwisselplatform".

Het is belangrijk om consistent te zijn. Zorg dat je koers elk jaar op dezelfde manier vaststelt. Je kan prijs bijvoorbeeld nemen die je ophaalt van [https://peildatum.nl/ peildatum.nl] of een standaard van je eigen platform.
{| class="wikitable" style="text-align: right;"
|+
Als voorbeeld de peildatumwaarde uit peildatum volgens Coinbase
!
!Waarde op peildatum 1 januari*
!Heffingsvrij
vermogen
!Belasting** per Bitcoin (indicatief)
|-
|2023
|€ 15.401
|€ 57.000
|€ 304
|-
|2022
|€ 40.750
|€ 50.650
|€ 240
|-
|2021
|€ 23.860
|€ 50.000
|€ 140
|-
|2020
|€ 6.402
|€ 30.846
|€ 34
|-
|2019
|€ 3.237
|
|€ 19
|-
|2018
|€ 12.261
|
|
|}
<nowiki>**</nowiki> voor waarde Bitcoin > belastingvrije voet

==== Ontwikkelingen vermogensbelasting ====
Je betaalt geen vermogensbelasting als je op 1 januari van het jaar waar je aangifte over doet, dan het heffingsvrij vermogen hebt. Eventueel samen met je partner het dubbele. Daarboven betaal je vermogensbelasting ''over het meerdere''.

Onder vermogen valt je spaargeld, beleggingen en dus ook je Bitcoin. Maar (eerste) eigen huis en hypotheek vallen buiten de vermogensbelasting.

De basis is dat de overheid uitgaat van rendement op vermogen dat je vervolgens opgeeft in Box 3 (vermogensbelasting). De overheid worstelt met een juiste inschatting van het rendement over het vermogen: het '''fictieve rendement.''' Zeker nu een aantal spaarders protest hebben aangetekend tegen het te hoge fictieve rendement van 4% waar spaarders voor werden aangeslagen, terwijl de rente zelfs negatief was.

Daarom maakt de overheid nu een splitsing tussen beleggen en sparen. Voor bezitters van Bitcoin niet voordelig, omdat Bitcoin dan als belegging wordt aangeslagen. Je ziet hierboven dan ook dat ondanks de lagere koers, er méér belasting per Bitcoin wordt ingehouden.

2023: Beleggingen zoals een tweede (vakantie)woning, aandelen of '''crypto''' wordt belast met 6,17%

2021/2023: Over het berekende gemiddeld rendement (5,69%) wordt in 2021 en 2022 een belasting van 31% geheven.

2020. Bij een vermogen tot € 100.000,00 betaal je een tarief van 0,54 procent. Dit stijgt uiteindelijk tot 1,58 procent bij een vermogen van meer dan 1 miljoen.

=== Inkomstenbelasting voor actieve handelaren ===
Indien je actief in cryptovaluta's handelt, een regelmatige day trader bent die daar meerdere uren per dag mee bezig bent, kan het zijn dat de fiscus jouw inkomsten hieruit als inkomen gaat belasten. Dan geef je dit als Box 1, inkomen, aan.

=== (Gevaar van) niet opgeven ===
Regelmatig lezen we in chatgroepen mensen die stoer aankondigen dat ze hun crypto's voor de fiscus verborgen houden. Dat gaan we hier zeker niet aanbevelen, al was het maar omdat het onwettig is.

Maar bedenk ook: als je plotseling een auto, huis of yacht met helikopterdeck gaat kopen dat de fiscus vragen gaat stellen. Waar komt die rijkdom opeens vandaan? En bij de fiscus geldt (helaas): schuldig, tenzij je je onschuld aannemelijk kan maken.. Hou dan ook een goede administratie bij van je aankoop, verkoop en de trades die je tussendoor hebt gedaan om discussie te voorkomen. Helaas... Leuker kunnen we het niet maken

{{Quote|Wanneer je jouw vermogen in bitcoin en andere cryptovaluta niet aangeeft bij de belastingaangifte en de Belastingdienst hier achter komt, zijn de consequenties groot. De Belastingdienst kan een boete opleggen tot 300 procent van de belasting die je hoorde te betalen (en die je logischerwijs dan alsnog moet dokken). Dat niet alleen: het kan zomaar zijn dat de Belastingdienst je besluit strafrechtelijk te vervolgen. De Belastingdienst kan tot vijf jaar na de aangifte nog aankloppen om verhaal te halen.}}
:''Bron: [https://www.manners.nl/bitcoin-cryptovaluta-belastingaangifte/ Manners.nl]''
Door de invoering van de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn (AMLD5)<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2020-146.html], Implementatiewet wijziging vijfde anti-witwasrichtlijn</ref> staan aanbieders van cryptodiensten onder toezicht van De Nederlandse Bank (DNB) en moeten ze zich houden aan [https://maxius.nl/wet-ter-voorkoming-van-witwassen-en-financieren-van-terrorisme/ de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme] (Wwft) en [https://maxius.nl/sanctiewet-1977 de Sanctiewet 1977]. DNB verwacht van aanbieders van cryptodiensten dat zij van alle cliënten bij onboarding een profiel, inclusief verwacht transactiegedrag, opstellen. Afwijkingen van dit profiel en verwacht verdrag kunnen een aanleiding zijn om een transactie te analyseren om te beoordelen of deze moet worden aangemerkt als ongebruikelijk. Dit kan betekenen dat een aanbieder van een cryptodienst bijvoorbeeld vraagt naar een kopie van je aangifte inkomenstenbelasting. Het opzettelijk verborgen houden van vermogen, ongeacht de wettige/onwettige herkomst, wordt gezien als witwassen, waardoor aanbieders van cryptodiensten verplicht zijn om hiervan een melding te maken.

== België ==
{{Beginnetje}}

== Referenties ==

Bitcoin en de Fiscus

2023-04-14T18:26:58Z

Wijersrob:

== Nederland ==

=== Korte samenvatting ===

* Bitcoin en andere cryptovaluta's vertegenwoordigen waarde en tellen als vermogen. Als het totaal vermogen boven het vrijstellingsbedrag (in 2022 per persoon € 50.650 ) komt, geef je dit op onder box 3 (sparen en beleggen);
* Voor personen die zakelijk handelen in cryptovaluta's kan dit worden gezien als werk en leiden tot heffing in box 1 (inkomen uit werk en inkomen).

''Raadpleeg de informatie van de belastingdienst en schakel bij onzekerheid een belastingadministrateur of accountant in. De informatie hier wordt slechts ter educatie & amusement verschaft! Fouten voorbehouden.''

=== Belastingregels over vermogen ===
Elke belastingplichtige in Nederland die meer vermogen heeft dan het bedrag dat is vrijgesteld, moet over haar vermogen belasting betalen. Dit valt onder Box3 (sparen en beleggen). De belangrijkste regels zijn:

* Er wordt een '''fictief rendement''' verondersteld
* Over dit rendement wordt belasting geheven, 31% in 2021
** Is het fictief rendement 4%, dan is de effectieve belasting dus 4% x 31% = 1,24%.
** Bij de invoering van het box 3 systematiek was het fictief rendement 4% over het hele vermogen (minus de belastingvrije voet). Sinds 2017 wordt voor het berekenen van het fictief rendement gebruik gemaakt van 3 schijven waardoor de berekening complexer is geworden.
* Het vermogen wordt eenmalig per jaar, op '''1 januari''' vastgesteld, de zgn '''peildatum'''; die waarde geldt voor dát fiscale jaar.
** Voor de belastingaangifte over 2021 geldt dus de waarde op 1 januari 2021. De aangifte dient uiterlijk in April 2022 ingediend te zijn.
** Heb je pas sinds 2 januari enige cryptovaluta in bezit, hoef je dus geen Box 3 belasting te betalen over dat jaar.
* Er geldt een heffingsvrij vermogen:
** komt het vermogen niet boven de grens, is er geen vermogensheffing;
** komt het vermogen wel boven de grens, geldt het fictief rendement over het meerdere (dwz vermogen minus belastingvrije voet) en wordt hier belasting over geheven;
** Voor alleenstaanden geldt een heffingsvrij vermogen van € 50.650,00 in 2022 en voor fiscale partners samen van € 101.300,00.
*

=== Waarde Bitcoin op peildatum ===
Aandelen verhandeld op bijv. de AEX kennen een slotkoers, om 17:00 uur. Voor Bitcoin geldt dat niet, daar vindt 24x7 handel en prijsvorming plaats. Ook lopen de koersen op verschillende exchanges voortdurend een beetje uiteen. De vraag rijst, welke koers moeten we dan hanteren? Op de website van de belastingdienst staat hierover: "U hanteert daarbij de koers op de peildatum van het gebruikte omwisselplatform".

Het is belangrijk om consistent te zijn. Zorg dat je koers elk jaar op dezelfde manier vaststelt. Je kan prijs bijvoorbeeld nemen die je ophaalt van [https://peildatum.nl/ peildatum.nl] of een standaard van je eigen platform.
{| class="wikitable" style="text-align: right;"
|+
Als voorbeeld de peildatumwaarde uit peildatum volgens Coinbase
!
!Waarde op peildatum 1 januari*
!Bron
!Heffingsvrij
vermogen
!Belasting** per Bitcoin (indicatief)
|-
|2023
|€ 15.401
|
|€ 57.000
|
|-
|2022
|€ 40.750
|
|€ 50.650
|
|-
|2021
|€ 23.860
|
|€ 50.000
|
|-
|2020
|€ 6.402
|
|€ 30.846
|
|-
|2019
|€ 3.237
|[https://youtu.be/lYMlAIK2gLM Video]
|
|€ 19
|-
|2018
|€ 12.261
|[https://youtu.be/8fp_e0QZBOM Video]
|
|
|}
<nowiki>**</nowiki> voor waarde Bitcoin > belastingvrije voet

==== 2020 ====
In 2020 ligt het heffingsvrij vermogen op € 30.846,00. Dit houdt in dat je geen belasting hoeft te betalen als je op 1 januari 2020 minder dan € 30.846,00 aan vermogen hebt. Daarboven betaal je vermogensbelasting ''over het meerdere''. Let op: we hebben het hier niet alleen over je vermogen in Bitcoin en andere cryptovaluta. Ook je spaargeld en andere beleggingen vallen onder eigen vermogen. (Maar (eerste) eigen huis en hypotheek vallen buiten box 3).

Hoeveel belasting je precies betaalt hangt af van je totale vermogen. Bij een vermogen tot € 100.000,00 betaal je een tarief van 0,54 procent. Dit stijgt uiteindelijk tot 1,58 procent bij een vermogen van meer dan 1 miljoen.

=== Inkomstenbelasting voor actieve handelaren ===
Indien je actief in cryptovaluta's handelt, een regelmatige day trader bent die daar meerdere uren per dag mee bezig bent, kan het zijn dat de fiscus jouw inkomsten hieruit als inkomen gaat belasten.

=== (Gevaar van) niet opgeven ===
Regelmatig lezen we in chatgroepen mensen die stoer aankondigen dat ze hun crypto's voor de fiscus verborgen houden. Dat gaan we hier zeker niet aanbevelen, al was het maar omdat het onwettig is.

Maar bedenk ook: als je plotseling een auto, huis of yacht met helikopterdeck gaat kopen dat de fiscus vragen gaat stellen. Waar komt die rijkdom opeens vandaan? En bij de fiscus geldt (helaas): schuldig, tenzij je je onschuld aannemelijk kan maken.... Leuker kunnen we het niet maken

{{Quote|Wanneer je jouw vermogen in bitcoin en andere cryptovaluta niet aangeeft bij de belastingaangifte en de Belastingdienst hier achter komt, zijn de consequenties groot. De Belastingdienst kan een boete opleggen tot 300 procent van de belasting die je hoorde te betalen (en die je logischerwijs dan alsnog moet dokken). Dat niet alleen: het kan zomaar zijn dat de Belastingdienst je besluit strafrechtelijk te vervolgen. De Belastingdienst kan tot vijf jaar na de aangifte nog aankloppen om verhaal te halen.}}
:''Bron: [https://www.manners.nl/bitcoin-cryptovaluta-belastingaangifte/ Manners.nl]''
Door de invoering van de Implementatiewet wijziging vierde anti-witwasrichtlijn (AMLD5)<ref>[https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stb-2020-146.html], Implementatiewet wijziging vijfde anti-witwasrichtlijn</ref> staan aanbieders van cryptodiensten onder toezicht van De Nederlandse Bank (DNB) en moeten ze zich houden aan [https://maxius.nl/wet-ter-voorkoming-van-witwassen-en-financieren-van-terrorisme/ de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme] (Wwft) en [https://maxius.nl/sanctiewet-1977 de Sanctiewet 1977]. DNB verwacht van aanbieders van cryptodiensten dat zij van alle cliënten bij onboarding een profiel, inclusief verwacht transactiegedrag, opstellen. Afwijkingen van dit profiel en verwacht verdrag kunnen een aanleiding zijn om een transactie te analyseren om te beoordelen of deze moet worden aangemerkt als ongebruikelijk. Dit kan betekenen dat een aanbieder van een cryptodienst bijvoorbeeld vraagt naar een kopie van je aangifte inkomenstenbelasting. Het opzettelijk verborgen houden van vermogen, ongeacht de wettige/onwettige herkomst, wordt gezien als witwassen, waardoor aanbieders van cryptodiensten verplicht zijn om hiervan een melding te maken.

== België ==
{{Beginnetje}}

== Referenties ==

Links

2023-04-14T17:44:13Z

Wijersrob: aantal websites met actief zicht op de blockchain toegevoegd

Nieuws en hulpmiddelen!

=== Bitcoin-nieuws en discussie ===
Nederlandse platforms die hoofdzakelijk over [[Bitcoin]] rapporteren. Zie [[Bitcoin in de media]] voor Bitcoin-nieuws in algemene media.

==== Sites ====
* [https://bitcoinmagazine.nl Bitcoin Magazine NL] — redactionele artikelen en nieuws
* [https://bitcoinuitleg.nl/ Bitcoin Uitleg] - Site van dienstverlener, maar met ook [https://bitcoinuitleg.nl/category/informatief/ artikelen]
* [https://pegulanten.nl/ Pegulanten] - Site over beleggen en vroeg financieel onafhankelijk worden (FIRE). Bovengemiddeld en positief aandacht voor Bitcoin
* [https://bitcoinst.art/ Bitcoinstart] - Verzameling van Nederlandse bronnen over Bitcoin
* [https://lekkercryptisch.nl LekkerCryptisch] - Onafhankelijk kennisplatform gericht op bitcoin en financiële technologie in het algemeen
* [https://bitcoin.nl bitcoin.nl] - hét educatieve platform voor onbegrensde bitcoinkennis

==== Podcasts ====
* [[Satoshi Radio]] is de Nederlandstalige podcast waarin we je alles vertellen over cryptocurrency en blockchain
* [https://anchor.fm/hupbitcoin Hup Bitcoin] - iedere week het belangrijkste Bitcoin nieuws, met zo nu en dan een gast waarmee we over een specifiek onderwerp doorpraten
* [https://www.bnr.nl/podcast/cryptocast Cryptocast] - Cryptocurrency are here to stay. Herbert Blankesteijn navigeert je wekelijks door al het cryptonieuws. Langs fans en haters, hypes en trends, winst en verlies.
* [[Beginnen met Bitcoin]] - Toegankelijke content voor een beginner die nog nooit wat met Bitcoin gedaan heeft, en soms met diepere technische uitleg voor als je de intro-afleveringen hebt geluisterd.
*Engelstalig, van Nederlandse bodem: [https://podcastindex.org/podcast/4530795 Connect The World]
Er was ook [https://debitcoinshow.nl/ De Bitcoin Show], een discussie over Bitcoin en maatschappelijke wrijvingskrachten, maar die is eind 2021 gestopt.

==== YouTube ====
* [https://youtu.be/A2fLxoBg4dY YouTube-kanaal Madelon Vos]
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLweLX09dn_zBgpKCNeFnJTgMjTiL481U3 De Nodezaak - Leer je eigen Bitcoin-node op te zetten]

==== Educatie ====
Zie [[Studiemateriaal/Literatuur]]
=== Bitcoin-hulpmiddelen ===
==== Block explorers ====
Dit zijn sites waar je de actuele blokken en transacties kan bekijken. Je zie daar de laatste blokken die gemined zijn met de transacties die in het blok zijn opgeslagen en de fees (in satoshi's) die ervoor betaald zijn. Maar ook alle transacties die nog verwerkt moeten worden en in welk blok ze zouden worden opgeslagen. Interessant is dat je de tijden zijn waarop de blokken zijn gemined: gemiddeld op (vrijwel) 10 minuten, maar met flinke variaties.

Als je een [[Bitcoin node]] hebt, hoef je sites als deze niet te gebruiken/vertrouwen en kun je zelf applicaties als [[BTC RPC Explorer]] en [[Mempool.space]] installeren.
* [https://mempool.space mempool.space] blokken en transacties, visueel
*[https://bits.monospace.live/ Bitfeed] blokken en transacties, visueel
* [https://blockstream.info/ blockstream.info] is ook een eenvoudige site om informatie over bitcoin te bekijken, tekstueel
*[https://txstreet.com/v/btc txstreet] een leuke visuele representatie van de transacties (als reizigers) en blokken (treintjes). Kijk ook eens naar Bitcoin Cash: grotere blokken met vrijwel geen reizigers. (Zie [[Blokgroottedebat]] debat)
*[https://v3.aggr.trade/1go0 Significant trades]: een overzicht van alle grotere (meerdere tonnen of meer) bitcoin trades

Links

2023-04-14T17:32:08Z

Wijersrob:

Nieuws en hulpmiddelen!

=== Bitcoin-nieuws en discussie ===
Nederlandse platforms die hoofdzakelijk over [[Bitcoin]] rapporteren. Zie [[Bitcoin in de media]] voor Bitcoin-nieuws in algemene media.

==== Sites ====
* [https://bitcoinmagazine.nl Bitcoin Magazine NL] — redactionele artikelen en nieuws
* [https://bitcoinuitleg.nl/ Bitcoin Uitleg] - Site van dienstverlener, maar met ook [https://bitcoinuitleg.nl/category/informatief/ artikelen]
* [https://pegulanten.nl/ Pegulanten] - Site over beleggen en vroeg financieel onafhankelijk worden (FIRE). Bovengemiddeld en positief aandacht voor Bitcoin
* [https://bitcoinst.art/ Bitcoinstart] - Verzameling van Nederlandse bronnen over Bitcoin
* [https://lekkercryptisch.nl LekkerCryptisch] - Onafhankelijk kennisplatform gericht op bitcoin en financiële technologie in het algemeen
* [https://bitcoin.nl bitcoin.nl] - hét educatieve platform voor onbegrensde bitcoinkennis

==== Podcasts ====
* [[Satoshi Radio]] is de Nederlandstalige podcast waarin we je alles vertellen over cryptocurrency en blockchain
* [https://anchor.fm/hupbitcoin Hup Bitcoin] - iedere week het belangrijkste Bitcoin nieuws, met zo nu en dan een gast waarmee we over een specifiek onderwerp doorpraten
* [https://www.bnr.nl/podcast/cryptocast Cryptocast] - Cryptocurrency are here to stay. Herbert Blankesteijn navigeert je wekelijks door al het cryptonieuws. Langs fans en haters, hypes en trends, winst en verlies.
* [[Beginnen met Bitcoin]] - Toegankelijke content voor een beginner die nog nooit wat met Bitcoin gedaan heeft, en soms met diepere technische uitleg voor als je de intro-afleveringen hebt geluisterd.
*Engelstalig, van Nederlandse bodem: [https://podcastindex.org/podcast/4530795 Connect The World]
Er was ook [https://debitcoinshow.nl/ De Bitcoin Show], een discussie over Bitcoin en maatschappelijke wrijvingskrachten, maar die is eind 2021 gestopt.

==== YouTube ====
* [https://youtu.be/A2fLxoBg4dY YouTube-kanaal Madelon Vos]
* [https://www.youtube.com/playlist?list=PLweLX09dn_zBgpKCNeFnJTgMjTiL481U3 De Nodezaak - Leer je eigen Bitcoin-node op te zetten]

==== Educatie ====
Zie [[Studiemateriaal/Literatuur]]

=== Bitcoin-hulpmiddelen ===
==== Block explorers ====
Dit zijn sites waar je de actuele blokken en transacties kan bekijken. Je zie daar de laatste blokken die gemined zijn met de transacties die in het blok zijn opgeslagen en de fees (in satoshi's) die ervoor betaald zijn. Maar ook alle transacties die nog verwerkt moeten worden en in welk blok ze zouden worden opgeslagen. Interessant is dat je de tijden zijn waarop de blokken zijn gemined: gemiddeld op (vrijwel) 10 minuten, maar met flinke variaties.

Als je een [[Bitcoin node]] hebt, hoef je sites als deze niet te gebruiken/vertrouwen en kun je zelf applicaties als [[BTC RPC Explorer]] en [[Mempool.space]] installeren.
* [https://mempool.space mempool.space] is een eenvoudige site waar je blokken en transacties kan bekijken
* [https://blockstream.info/ blockstream.info] is ook een eenvoudige site om informatie over bitcoin te bekijken
*[https://txstreet.com/v/btc txstreet] een leuke visueel overzicht van de transacties (als reizigers) en blokken (treintjes). Kijk ook eens naar Bitcoin Cash: grotere blokken met vrijwel geen reizigers.

Nostr

2023-04-10T21:56:02Z

Wijersrob:

'''Nostr''' is een communicatie-protocol waarbij gebruikers (via '''clients''') met behulp van private-public key paren voor de identificatie en authenticatie met elkaar berichten kunnen uitwisselen via '''relays''' (die de berichten niet kunnen inzien) die voor de transmissie zorgen. Nostr is het acroniem voor ''Notes and Other Stuff Transmitted by Relays''.

Gebruikers identificeren zich met een private sleutel die je kan beschouwen als het wachtwoord om in te loggen. De publieke sleutel is je 'ontvangst'-adres, een flinke hoeveelheid tekens, startend met npub. Een voorbeeld is npub1a2cww4kn9wqte4ry70vyfwqyqvpswksna27rtxd8vty6c74era8sdcw83a, de publieke sleutel van financieel analist Lyn Alden. Je hoeft enkel je private sleutel zorgvuldig te bewaren, want je publieke sleutel wordt uit je private sleutel gegenereerd.

Het startpunt is berichtenuitwisseling tussen 2 adressen, vergelijkbaar met een mail of 1-op-1 chat. Maar op basis van het simpele Nostr protocol kunnen verschillende toepassingen worden gebouwd. De meeste ontwikkeling is nu gericht op het ontwikkelen van clients die de functie van Twitter nabouwen, waarbij berichten kunt delen met de wereld. Anderen kunnen je dan 'volgen'. Maar ook andere functionaliteit wordt gebouwd zoals groep-chats die we vanuit Telegram kennen. Maar elk soort bericht kan worden gedeeld, dus ook een schaak-client is al in ontwikkeling.

Onderdeel van de Twitter-alternatieven is een op Bitcoin Lightning gebaseerd betalingssysteem in het Nostr netwerk. Waar we in Twitter 'likes' gebruiken, kunnen we in Nostr met '''Zaps''', satoshi's sturen voor een tweet. Hiermee is ''value-for-value' publishing'' mogelijk, waarbij een lezer de auteur voor haar werk betaalt met een (micro) betaling, buiten het reguliere geldsysteem om uiteraard.

Dit is de reden waarom veel bitcoiners actief zijn op Nostr. Een andere belangrijke gebruiker is Jack Dorsey, de originele oprichter van Twitter en Bitcoin aanhanger. Hij heeft de ontwikkeling van Nostr een flinke stimulans gegeven door in december 2022 een bedrag van 14 BTC te schenken om ontwikkeling binnen Nostr te stimuleren.

'''NIP05 identifier:''' Binnen Nostr worden nieuwe functies aan het protocol toegevoegd via NIP's: Nostr Implementation Possibilities. Deze documenteren wat geimplementeerd kan worden door Nostr-compatibele ''relay'' en ''client'' software. Een voorbeeld daarvan is NIP05. Omdat de publieke sleutel moeilijk te onthouden is, zijn er een services in het leven geroepen die verkorte adressen genereren en daarvan een gids (directory) aanhouden. [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] is zo'n service. Het gegenereerde adres lijkt erg op een e-mailadres. Zo heeft Mike Odell als NIP05 identifier: odell@werunbtc.comz.

Omdat het een open protocol is, worden verschillende clients ontwikkeld. En omdat het protocol op zich redelijk eenvoudig is, gaan de ontwikkelingen snel. Zo zijn er veel clients en in verschillende ontwikkeltalen, voor verschillende platformen. De '''meest populaire clients zijn''':
* iOS app: [https://apps.apple.com/us/app/damus/id1628663131 Damus]
* Android app: [https://play.google.com/store/apps/details Amethyst]
* wwb/browser gebaseerd: [https://app.coracle.social/relays Coracle.social] [https://iris.to/ Iris.to]

===Aan de slag===

# Kies een client (app of browser-based) en open deze. Een aantal relays worden standaard gevuld.
# Genereer een private key-public key pair. Bewaar je keys goed en deel je private key niet ! (je kan met je private key inloggen op verschillende clients)
# Maak een NIP05 identifier (optioneel, maar handig), via [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] bijv.
# Vind mensen om te volgen of om berichten te sturen. Een goed startpunt is de Nostr Nederland Volglijst npub1n0strrg4pc30g4zjf8kdl69e8d6efr896vrrkqyk080amf84vfksd74jz0

=== Zelf een Nostr Relay draaien ===
Ook kan je zelf een Nostr relay draaien. Hier is niet veel hardware capaciteit voor nodig. Zo heeft Umbrel, de populaire home server software die veel bitcoiners gebruiken om hun bitcoin node of Lightning node thuis te draaien, onlangs ondersteuning toegevoegd voor Nostr relais. Eenmaal geïnstalleerd en verbonden met uw favoriete client, kan je inhoud posten via het Nostr-protocol en de gegevens opslaan op je eigen server en harde schijf.

===Bronnen===
* Nederlandstalige '''Nostr Telegram groep''': https://t.me/nostrnederland (Nederlandse Nostr Praat. NIPs, Pubkeys en meer! 🇳🇱)
* [https://nostr.how Nostr.how] engelstalige how-to gids

[pagina begonnen door henq@nostr.fan ]

-------

K L A D vvvvvvvvv

1) fix een NIP05 identifier*
2) en/of drop je pubkey hier
3) deel deze chat: https://t.me/nostrnederland
4) ⚡️⚡️

* nostrplebs.com, getAlby.com, of vraag hier naar noderunners.org (no shitcoins)

de link met bitcoin : Zaps, bitcoin-npubs enz?

nostrverified.com

Find your Twitter followers on Nostr: https://nostr.directory

nProfile

https://github.com/easydns/wp-nostr-nip05 Wordpress plugin waarmee je een eigen NIP-05 service op jouw (wp) domein realiseert.

Mostr: a fediverse -nostr bridge

Nostr

2023-04-10T21:53:25Z

Wijersrob: De opzet verder aangevuld.

'''Nostr''' is een communicatie-protocol waarbij gebruikers (via '''clients''') met behulp van private-public key paren voor de identificatie en authenticatie met elkaar berichten kunnen uitwisselen via '''relays''' (die de berichten niet kunnen inzien) die voor de transmissie zorgen. Nostr is het acroniem voor ''Notes and Other Stuff Transmitted by Relays''.

Gebruikers identificeren zich met een private sleutel die je kan beschouwen als het wachtwoord om in te loggen. De publieke sleutel is je 'ontvangst'-adres, een flinke hoeveelheid tekens, startend met npub. Een voorbeeld is npub1a2cww4kn9wqte4ry70vyfwqyqvpswksna27rtxd8vty6c74era8sdcw83a, de publieke sleutel van financieel analist Lyn Alden. Je hoeft enkel je private sleutel zorgvuldig te bewaren, want je publieke sleutel wordt uit je private sleutel gegenereerd.

Het startpunt is berichtenuitwisseling tussen 2 adressen, vergelijkbaar met een mail of 1-op-1 chat. Maar op basis van het simpele Nostr protocol kunnen verschillende toepassingen worden gebouwd. De meeste ontwikkeling is nu gericht op het ontwikkelen van clients die de functie van Twitter nabouwen, waarbij berichten kunt delen met de wereld. Anderen kunnen je dan 'volgen'. Maar ook andere functionaliteit wordt gebouwd zoals groep-chats die we vanuit Telegram kennen. Maar elk soort bericht kan worden gedeeld, dus ook een schaak-client is al in ontwikkeling.

Onderdeel van de Twitter-alternatieven is een op Bitcoin Lightning gebaseerd betalingssysteem in het Nostr netwerk. Waar we in Twitter 'likes' gebruiken, kunnen we in Nostr met '''Zaps''', satoshi's sturen voor een tweet. Hiermee is ''value-for-value' publishing'' mogelijk, waarbij een lezer de auteur voor haar werk betaalt met een (micro) betaling, buiten het reguliere geldsysteem om uiteraard.

Dit is de reden waarom veel bitcoiners actief zijn op Nostr. Een andere belangrijke gebruiker is Jack Dorsey, de originele oprichter van Twitter en Bitcoin aanhanger. Hij heeft de ontwikkeling van Nostr een flinke stimulans gegeven door in december 2022 een bedrag van 14 BTC te schenken om ontwikkeling binnen Nostr te stimuleren.

'''NIP05 identifier:''' Binnen Nostr worden nieuwe functies aan het protocol toegevoegd via NIP's: Nostr Implementation Possibilities. Deze documenteren wat geimplementeerd kan worden door Nostr-compatibele ''relay'' en ''client'' software. Een voorbeeld daarvan is NIP05. Omdat de publieke sleutel moeilijk te onthouden is, zijn er een services in het leven geroepen die verkorte adressen genereren en daarvan een gids (directory) aanhouden. [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] is zo'n service. Het gegenereerde adres lijkt erg op een e-mailadres. Zo heeft Mike Odell als NIP05 identifier: odell@werunbtc.comz.

Omdat het een open protocol is, worden verschillende clients ontwikkeld. En omdat het protocol op zich redelijk eenvoudig is, gaan de ontwikkelingen snel. Zo zijn er veel clients en in verschillende ontwikkeltalen, voor verschillende platformen. De '''meest populaire clients zijn''':
* iOS app: [https://apps.apple.com/us/app/damus/id1628663131 Damus]
* Android app: [https://play.google.com/store/apps/details Amethyst]
* wwb/browser gebaseerd: [https://app.coracle.social/relays Coracle.social] [https://iris.to/ Iris.to]

===Aan de slag===

# Kies een client (app of browser-based) en open deze.
# Genereer een private key-public key pair. Bewaar je keys goed en deel je private key niet ! (je kan met je private key inloggen op verschillende clients)
# Maak een NIP05 identifier (optioneel, maar handig), via [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] bijv.
# Vind mensen om te volgen of om berichten te sturen. Een goed startpunt is de Nostr Nederland Volglijst npub1n0strrg4pc30g4zjf8kdl69e8d6efr896vrrkqyk080amf84vfksd74jz0

=== Zelf een Nostr Relay draaien ===
Ook kan je zelf een Nostr relay draaien. Hier is niet veel hardware capaciteit voor nodig. Zo heeft Umbrel, de populaire home server software die veel bitcoiners gebruiken om hun bitcoin node of Lightning node thuis te draaien, onlangs ondersteuning toegevoegd voor Nostr relais. Eenmaal geïnstalleerd en verbonden met uw favoriete client, kan je inhoud posten via het Nostr-protocol en de gegevens opslaan op je eigen server en harde schijf.

===Bronnen===
* Nederlandstalige '''Nostr Telegram groep''': https://t.me/nostrnederland (Nederlandse Nostr Praat. NIPs, Pubkeys en meer! 🇳🇱)
* [https://nostr.how Nostr.how] engelstalige how-to gids

[pagina begonnen door henq@nostr.fan ]

-------

K L A D vvvvvvvvv

1) fix een NIP05 identifier*
2) en/of drop je pubkey hier
3) deel deze chat: https://t.me/nostrnederland
4) ⚡️⚡️

* nostrplebs.com, getAlby.com, of vraag hier naar noderunners.org (no shitcoins)

de link met bitcoin : Zaps, bitcoin-npubs enz?

nostrverified.com

Find your Twitter followers on Nostr: https://nostr.directory

nProfile

https://github.com/easydns/wp-nostr-nip05 Wordpress plugin waarmee je een eigen NIP-05 service op jouw (wp) domein realiseert.

Mostr: a fediverse -nostr bridge

Nostr

2023-04-10T21:31:16Z

Wijersrob:

'''Nostr''' is een communicatie-protocol waarbij gebruikers (via '''clients''') met behulp van private-public key paren voor de identificatie en authenticatie met elkaar berichten kunnen uitwisselen via '''relays''' (die de berichten niet kunnen inzien) die voor de transmissie zorgen. Nostr is het acroniem voor ''Notes and Other Stuff Transmitted by Relays''.

Gebruikers identificeren zich met een private sleutel die je kan beschouwen als het wachtwoord om in te loggen. De publieke sleutel is je 'ontvangst'-adres. Een voorbeeld is npub1a2cww4kn9wqte4ry70vyfwqyqvpswksna27rtxd8vty6c74era8sdcw83a, de publieke sleutel van financieel analist Lyn Alden. Je hoeft enkel je private sleutel zorgvuldig te bewaren, want je publieke sleutel wordt uit je private sleutel gegenereerd.

Het startpunt is berichtenuitwisseling tussen 2 adressen, vergelijkbaar met een mail of 1-op-1 chat. Maar op basis van het simpele Nostr protocol kunnen verschillende toepassingen worden gebouwd. De meeste ontwikkeling is nu gericht op het ontwikkelen van clients die de functie van Twitter nabouwen, waarbij berichten kunt delen met de wereld. Anderen kunnen je dan 'volgen'. Maar ook andere functionaliteit wordt gebouwd zoals groep-chats die we vanuit Telegram kennen. Maar elk soort bericht kan worden gedeeld, dus ook een schaak-client is al in ontwikkeling.

Onderdeel van de Twitter-alternatieven is een op Bitcoin Lightning gebaseerd betalingssysteem in het Nostr netwerk. Waar we in Twitter 'likes' gebruiken, kunnen we in Nostr met '''Zaps''', satoshi's sturen voor een tweet. Hiermee is ''value-for-value' publishing'' mogelijk, waarbij een lezer de auteur voor haar werk betaalt met een (micro) betaling, buiten het reguliere geldsysteem om uiteraard.

Dit is de reden waarom veel bitcoiners actief zijn op Nostr. Een andere belangrijke gebruiker is Jack Dorsey, de originele oprichter van Twitter en Bitcoin aanhanger. Hij heeft de ontwikkeling van Nostr een flinke stimulans gegeven door in december 2022 een bedrag van 14 BTC te schenken om ontwikkeling binnen Nostr te stimuleren.

'''NIP05 identifier:''' Binnen Nostr worden nieuwe functies aan het protocol toegevoegd via NIP's: Nostr Implementation Possibilities. Deze documenteren wat geimplementeerd kan worden door Nostr-compatibele ''relay'' en ''client'' software. Een voorbeeld daarvan is NIP05. Omdat de publieke sleutel moeilijk te onthouden is, zijn er een services in het leven geroepen die verkorte adressen genereren en daarvan een gids (directory) aanhouden. [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] is zo'n service. Het gegenereerde adres lijkt erg op een e-mailadres. Zo heeft Mike Odell als NIP05 identifier: odell@werunbtc.comz

De '''clients''', programma's om deel te nemen aan Nostr zijn:
* iOS app: Damus
* Android app: Amethyst
* wwb/browser gebaseerd: [https://app.coracle.social/relays Coracle.social] [https://iris.to/ Iris.to]

===Aan de slag===

# kies een client (app of browser-based) en open deze
# genereer een private key-public key pair
# Maak een NIP05 identifier (optioneel, maar handig), via [https://nostrplebs.com/register Nostrplebs] bijv.
# Vind mensen om te volgen of om berichten te sturen

=== Zelf een Nostr Relay draaien ===

===Bronnen===
* Nederlandstalige '''Nostr Telegram groep''': https://t.me/nostrnederland (Nederlandse Nostr Praat. NIPs, Pubkeys en meer! 🇳🇱)
* [https://nostr.how Nostr.how] engelstalige how-to gids

[pagina begonnen door henq@nostr.fan ]

-------

K L A D vvvvvvvvv

1) fix een NIP05 identifier*
2) en/of drop je pubkey hier
3) deel deze chat: https://t.me/nostrnederland
4) ⚡️⚡️

* nostrplebs.com, getAlby.com, of vraag hier naar noderunners.org (no shitcoins)

de link met bitcoin : Zaps, bitcoin-npubs enz?

nostrverified.com

Find your Twitter followers on Nostr: https://nostr.directory

nProfile

https://github.com/easydns/wp-nostr-nip05 Wordpress plugin waarmee je een eigen NIP-05 service op jouw (wp) domein realiseert.

Mostr: a fediverse -nostr bridge

SilkRoad

2023-04-10T21:01:08Z

Wijersrob: klein opzetje voor SilkRoad

The Silk Road was een online plaats voor het anoniem kopen en verkopen van (grotendeels) illegale producten en diensten met behulp van Bitcoin. Het was bereikbaar via het dark web, het deel van het internet dat niet geadresseerd wordt.

Voor veel mensen was dit een eerste kennismaking met Bitcoin, omdat op die manier goederen wereldwijd konden worden aangeschaft. Zo heeft de nu bekende Podcast-host Peter McCormack van de 'The What Bitcoin Did' Podcast hash gekocht voor zijn zieke moeder, iets dat in Engeland illegaal was.

Ross Ulbricht creëerde The Silk Road in 2011 en beheerde het tot 2013 toen de FBI het afsloot. De maker werd uiteindelijk gearresteerd en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf. Hij zit inmiddels 10 jaar vast. Bitcoiners (en anderen) vinden dit voldoende straf en voeren campagne om hem vrij te laten onder #freeross

RGB smart contracts

2021-12-10T15:46:56Z

Wijersrob: zinnetje uitleg mimblewhimble toegevoegd

[[Bestand:Citadel-setup-RGB-2.png|miniatuur|Colored coins in een wallet]]
[[Bestand:Citadel-setup-RGB-1.png|miniatuur|275x275px|Citadel wallet setup]]
'''RGB''' is een manier om [[Smart Contracts]] te gebruiken op [[Lightning]] (een 2e laag op bitcoin). Het doel is om private en schaalbare smart contracts op Bitcoin te maken.

Het originele idee is voorgesteld door Giacomo Zucco en Peter Todd in 2016, en bedrijven als Tether Inc en Bitfinex zijn sponsors van het project. De beheerder van het project is de ''LNP/BP Standards Association''<ref>https://github.com/LNP-BP/LNPBPs</ref> in Zwitserland.

De naam RGB is een knipoog naar [[Colored Coins]]; '''R'''ood, '''G'''roen en '''B'''lauw zijn de primaire kleuren waar je alle kleuren mee kan mengen. RBG is expliciet geen nieuwe blockchain.

Wat je met RGB kan doen:

* Digitale activa uitgeven, zoals aandelen of andere effecten, waardepapieren
* Verzamelobjecten uitgeven, zoals digitale voetbalplaatjes of pokémonkaarten (NFT's)
* Maken en beheren van digitale identiteiten
* Decentrale exchanges opzetten (DEX'en over Lightning<ref>https://sovryn.app/blog/now-with-more-superpowers.html</ref>)
* Scam-tokens en shitcoins uitgeven op bitcoin
* ''... Maken en draaien van wat voor ander soort smart contract dan ook ...''

RGB-contracten kunnen worden gezien als bearer bonds (effect aan toonder) waar regels aan kunnen worden gesteld.

=== Stappen voor uitgeven en gebruiken van RGB-contracten ===
[[Bestand:DAG.svg|miniatuur|Directed acyclic graph]]
Grofweg volgt een RGB-contract de volgende levensweg<ref>[https://rgb-org.github.io/ rgb-org.github.io]</ref>:

# Elk RGB-contract begint in zijn startpositie: de '''genesis state''', ingesteld door de uitgever van het RGB-contract. Bij het uitgeven van het contract bepaalt de uitgever de regels: het '''schema'''. Naast de genesis state houdt het RGB-contract zijn status bij in een "directed acyclic graph" ('''DAG''', graaf, zie rechts voor voorbeeld). Zie dit als een logboek van eigendomveranderingen ('''state transitions'''). De genesis state en de state transactions graaf worden beiden off-chain opgeslagen, dit is dus ''client validated data''. Elk RGB-contract heeft zijn eigen state historie en data.
# De '''state''' wordt gekoppeld aan bitcointransacties (UTXOs). Dit maakt de UTXO een ''[[RGB smart contracts#Single Use Seal|Single Use Seal]]''. Degene die de UTXO mag uitgeven is de eigenaar, ze hebben de '''owning state'''. De eigenaar mag het smart contract veranderen door een state transition uit te voeren.
# Bij een '''state transition''' wordt de oude UTXO uitgegeven: het seal wordt gesloten. Er wordt direct een nieuwe UTXO gemaakt. De dergelijke state transaction gebeurt altijd met een ''set van 2 transacties''. De informatie over de state transition wordt off-chain opgeslagen in de DAG, deze nieuwe data noemen we de '''witness'''.
# De state transition verandert de status van het smart contract. Dit gebeurt in RGB door het oude seal te sluiten, en de state te koppelen aan nieuwe ''Single Use Seals''. Het is afhankelijk van het [[Adressen|contracttype]] wat een state transition "betekent". De state transitions moeten zich aan de regels van het contract ('''[[Adressen|schema]]''') houden, kunnen metadata bevatten, en kunnen gebruik maken van [[Simplicity scripts]] om het contract "slimmer" te maken).
# Door de state transition is de state nu veranderd: er is een slimme transactie gedaan!

Door Lightning toe te voegen aan de bovenstaande stappen, wordt het mogelijk om state-veranderingen te doen met meerdere partijen tegelijk (multiparty '''coordinated state changes''').

=== Concepten ===

==== Lagen, anonimiteit en schaalbaarheid ====
RGB werkt rond [[On-chain en Off-chain (2e laag-betalingen)|laag 2/3]] in het Bitcoin en [[Lightning]]-netwerk. De contracten worden door nodes (clients) geverifiëerd. Het schaalt onafhankelijk van de [[blockchain]]. Er worden technieken als mimblewhimble en liquid gebruikt<ref>[https://raw.githubusercontent.com/LNP-BP/FAQ/master/Presentation%20slides/RGB%20%26%20Spectrum%20explanation%20for%20business.pdf Presentatie]</ref> om zero-knowledge proofs en privacy te bereiken. (mimblewhimble maakt het mogelijk om data compacter op te slaan in een blok. En daarnaast voegt het privacy toe omdat de individuele transacties als één transactie worden gerepresenteerd)

RGB zet geen contractdata in de blockchain, zodat het schaalbaarder is dan ETH/EOS/DOT en dergelijken. Ook zijn blockchains inzichtelijk voor iedereen, wat het minder anoniem maakt, en dus minder geschikt voor private smart contracts. De blockchain wordt als "commitmentlaag" gebruikt.

==== Verschillen met andere systemen ====

* Er wordt geen data op de blockchain gezet, wat zorgt dat de eigenaar van het RGB-contract de data zelf verantwoordelijk is voor het bewaren van data.

* Contracten worden offchain doorgegeven, via bijvoorbeeld een website of bittorrent. Dit is het Proof Passage-proces. Bij het doorgeven van een RGB-contract wordt zowel het contract als de bewijzen offchain doorgegeven (zie Seals hieronder)

* De validatie van contracten gebeurt door de clients. Je vertrouwt miners niet om je contract uit te voeren, je hebt ze slechts nodig als "proof of publication". Validatie doe je zelf.
* Uitgevers van het contract weten niet wie de eigenaar van het contract is (anonimiteit).

==== Vertrouwen ====

* De uitgever van RGB-contracten kan geen extra tokens creëren, dus schaarste is gegarandeerd.
* De uitgever kan jouw tokens niet uitgeven. De regels van het RGB-contract staan vast en zijn tijdens uitgave vastgelegd in het schema.
* Je moet de uitgever wel vertrouwen dat het token doet dat ze zeggen dat ze doen, als er een component in de fysieke wereld is.
** Als een uitgever belooft dat je eigenaar wordt van een echt bedrijf, op basis van uitgegeven RGB-tokens, dan moet dat in de echte wereld eerlijk gelinkt worden (Klassiek [[Orakel]]-probleem).

==== Eigendom en validatie ====

* Eigendom definiëert '''wie''' de state kan aanpassen.
** Het eigendom wordt bepaald door Bitcoin Script, op blockchainniveau.
* Validatieregels bepalen '''hoe''' de state aangepast mag worden.
** Validatie gebeurt door ''client side validation''.
** Validatieregels kunnen turing-complete Simplicity scripts gebruiken

Het ''hoe'' en het ''wie'' wordt in RGB los van elkaar gezien. Dit is beter voor de schaalbaarheid: verschillende lagen kunnen niet worden gemixed. Het is met RGB niet mogelijk om turing-complete scripts op de blockchain uit te voeren, die leiden tot schaalbaarheidsproblemen (zie ETH/EOS/DOT).

==== Single Use Seals ====
Een basisprobleem dat Bitcoin oplost is het double-spend probleem: één transactie kan eenmalig uitgegeven worden. Bij smart contracts wil je, zodra het is uitgevoerd en het script een uitkomst heeft, dit niet ongedaan kan worden gemaakt, of dat de andere uitkomst alsnog kan gebeuren. RGB gebruikt hiervoor "'''Single Use''' '''Seals'''". Seals zijn zegels die aan een [[UTXO]] gekoppeld zijn en maar één keer kunnen worden gesloten (uitgegeven): Zodra de bitcointransactie (UTXO) wordt uitgegeven, is de seal gesloten. Dit kan uiteraard maar één keer gebeuren.

Tokens worden gelinkt aan een open seal<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=PwVgvZG4pgI Filmpje/introductie]</ref>. Zodra een seal wordt gesloten, worden de coins verbonden aan een nieuw open seal. De keten van eigenaarschap, met de links van seal naar UTXO, worden ''offchain'' door de eigenaar van de RGB-token overgedragen naar een nieuwe eigenaar. De data, inclusief metadata van het token, worden buiten de blockchain om doorgegeven aan de nieuwe eigenaar. Er wordt een nieuwe UTXO gemaakt om eigenaarschap over te dragen.

==== UTXOs ====
Er worden UTXO's (transacties) gebruikt om eigenaarschap over te dragen. De transacties zijn klein en gebruiken [[OP_RETURN]]-operators.

==== Contracttypen ====
Er zijn drie typen contracten:

# Collectibles (schaarse goederen)
# ICO ("iedereen die voor blok X, Y bitcoin betaalt naar contract Z, kan die betaling gebruiken als bewijs van eigenaarschap"). Het is dus niet nodig om geld te ontvangen als centrale partij, om je waardepapieren op RGB te zetten: de betaling is bewijs van eigenaarschap.
# Alternatieve munten ("iedereen die voor blok X, Y bitcoin betaalt naar contract Z, is eigenaar van coin BLA")

Het contracttype wordt door de uitgever bepaald, en vastgelegd in het schema.

==== State transactions ====
'''State transactions''' veranderen de status van het smart contract, door een oude seal te sluiten, en het RGB-contract te verbinden aan nieuwe Seals. De state transactions moeten zich houden aan de regels zoals in het '''schema''' gedefiniëerd.

==== Schema ====
Het schema van een contract bepaalt het gedrag van een RGB-contract. Het schema wordt bepaald door de uitgever van het contract en bevat:

* Toegestane soorten ''state'' van het contract
* Toegestane soorten ''seals'' die gebruikt mogen worden
* Toegestane soorten ''metadata'' dat toegevoegd mag worden aan het contract
* Toegestane soorten ''scripts'' door het contract
** In het script kunnen Turing-complete Simplicity scripts worden gebruikt, om logica te definiëren die de toegestane state changes beheert.

Het schema kan dus worden gezien als de validatieregels voor het contract. De validatie gebeurt client side.

=== Referenties ===
<references />