BitcoinWiki.nl - Gebruikersbijdragen [nl-informal]

Energieverbruik

2022-06-27T11:00:32Z

Hero: /* Het is beter dan banken */

Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is elektriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers elektriciteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen Bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit proces levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van Bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? Wat is de waarde die Bitcoin levert? Als je van mening bent dat Bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan Bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van Bitcoin kun je wel rechtvaardigen als Bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van Bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.

* NB: Voor een goed begrip is het belangrijk dat '''energie'''verbruik en '''elektriciteits'''verbruik (='''stroom'''verbruik) goed onderscheiden worden.
= Omvang energieverbruik =

== Mondiaal ==
Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting überhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

De gehele wereld verbruik 170,000 TWh aan energie per jaar, '''hetgeen betekent dat het Bitcoin netwerk, net geen 0,1% van het mondiale verbruik voor zijn rekening neemt.'''
[[Bestand:Grafiek Bitcoin's energieverbruik als deel van mondiaal verbruik.png|gecentreerd|kaderloos|600x600px]]

== Energieverbruik Nederland ==
Omgerekend naar TWh komt het totale ''energie''verbruik van Nederland op 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse ''stroom''verbruik van Nederland is een deel daarvan en schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het elektriciteitsverbruik van Nederland is daarmee (toevallig) ongeveer van dezelfde omvang als dat van Bitcoin. Het totale ''energie''verbruik van Nederland is dus wel een orde groter.

== Verwachtingen komende jaren ==
De exploitanten van mining-apparatuur betalen het stroomverbruik uit de opbrengsten. De opbrengsten (''block reward'') bestaan uit de blocksubsidie plus de transactiefees (deze laatste zijn momenteel een fractie van de totale reward).

* Als de prijs van Bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Het elektriciteitsverbruik wordt daarmee hoger. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen, gebeurt hetzelfde;
* Doordat de subsidie elke 4 jaren gehalveerd wordt, ontvangen de miners steeds minder bitcoin per blok, en dus minder budget om aan stroom te besteden;

Beide effecten treden continu en tegelijkertijd op. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten uiteindelijk doorslaggevend zal zijn. Het huidige beeld is dat het energieverbruik de komende jaren meegroeit met de populariteit en dus waarde van Bitcoin. De verwachting is wel dat uiteindelijk dit een plateau zal gaan bereiken en niet eindeloos zal blijven doorgroeien (want de halveringen winnen het uiteindelijk van de prijsstijgingen).

= Argumenten tegen het energiegebruik van Bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: Bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat Bitcoin gezien wordt als iets nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waardeargument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan Bitcoin. Iemand die Bitcoin waardeloos vindt, zal elk energieverbruik te groot vinden. Diegenen die Bitcoin waardevol vinden, omdat ze [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruiken voor betalingen, of door Bitcoin hun spaargeld veilig willen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] dienen te worden afgewogen tegen de voordelen die Bitcoin brengt. Als je vraagtekens zet bij Bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal Bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal Bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een onzuiver argument. In feite is elk klimaatargument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om Bitcoin gaat. Op dezelfde wijze kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor klimaat, omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van Bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van Bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter Bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, Bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als Bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger gebruikt kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kun je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteitsbron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie. 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/business/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Een samenvatting door Bitcoin Magazine] van [https://coinshares.com/assets/resources/Research/bitcoin-mining-network-june-2019-fidelity-foreword.pdf een studie uit 2019] die beweert dat het energieverbruik door Bitcoin afkomstig is van 74% groene energie.
*In Noorwegen zouden [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/alle-elektriciteit-van-bitcoin-miners-in-noorwegen-is-groene-energie?comment=451#comments alle miners groene energie] gebruiken.

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, zal stellen dat zij het energieverbruik daarom niet nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die zegt dat respectievelijk kerstverlichting, Netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want euro/goud/... werkt prima!" ==
[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur|Energieconsumptie]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Eén bitcointransactie verbruikt heel veel stroom!" ==
Deze bewering wordt vaak (ten onrechte) gemaakt door het totale hoeveelheid stroom (in kWh) in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een onterechte toerekeningsmethode. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok: 6,25x$50.000 = $31.2500.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en transacties).

Als in het jaar 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 BTC / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elektriciteitskosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is er mogelijk wel een argument om de stroomkosten van één blok te delen door het aantal transacties in dat blok. Tenzij de koers van Bitcoin dan met een factor 8 gestegen is ten opzichte van $50.000 (hier boven genoemde voorbeeld), dus naar zo'n $400.000, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Energieverbruik bitcoin transacties en betalingen ===
Als men het energieverbruik van alle bitcoin transacties en alle betalingen op de [[2nd layer oplossingen|tweede laag]] op Bitcoin wilt uitrekenen; zou men naast alle bitcoin transacties ook van (onder andere) de betalingen via het [[Lightning|Lightningnetwerk]] mee moeten rekenen. Er worden veel (bitcoin-)Lightning betalingen gedaan, die van zich zelf bijna geen energie verbruiken. Men kan niet zien hoeveel transacties er over het Lightningnetwerk gedaan worden. Één bitcoin transactie kan tot een '''oneindig''' aantal Lightning betalingen vertegenwoordigen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===
; '''Een banktransactie versus een bitcointransactie'''
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het Bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het Bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid betalingen of transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het Bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten vóór het energiegebruik van Bitcoin =

Er zijn meerdere argumenten voor het besteden van energie aan Bitcoin:

== Bitcoin is nuttig ==
Op de pagina [[Een betere wereld met en door Bitcoin]] staat een overzicht van factoren die Bitcoin '''nuttig''' maken.

== Bitcoin helpt elektriciteitscentrale's '''groener''' te worden. ==
Ten eerste met ''stranded gas mining''. Mobiele Bitcoin mining-installaties verbranden gas dat anders afgefakkeld zou worden. Dit is anders niet lonend. Dit wordt uitgelegd in onderstaande animatie.

Bij het boren naar olie, komt gas vrij dat niet commercieel getransporteerd kan worden naar plaatsen waar het verbruikt zou kunnen worden. Dit gas wordt dan in de regel ook afgefakkeld 'flaring'). Dat affakkelen wordt gedaan om methaan, een zeer sterk broeikasgas, om te zetten naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Het affakkelen is geen schoon proces, er komt ook roet bij vrij.

Stranded gas Bitcoin mining bedrijven (o.a. Great American Mining en de samenwerking tussen Validus Power en HUT8) zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen. En de gassen worden gefilterd op roet.
[[Bestand:Mining met 'stranded' gas' - animatie.gif|gecentreerd|miniatuur|600x600px|Animatie stranded gas]]

Deze vergroening is zelfs zo sterk dat er subsidie op verkregen kan worden.

NB: De omvang van gas affakkelen is erg groot. Al het afgefakkelde gas verspilt 5x meer energie dan het mondiale Bitcoin netwerk (!).

== Bitcoin maakt elektriciteitcentrales '''kleiner''' ==
Een elektriciteitscentrale is altijd over-gedimensioneerd. Een centrale moet immers een piekbelasting kunnen leveren als er veel vraag is en de alternatieve energiebronnen weinig tot niets leveren (geen wind, noch zon). Als wind en/of zon wel stroom produceren, draaien de centrales op gereduceerde capaciteit, ze draaien dan minder efficiënt en (dus) minder groen.

Bitcoin mining firma's zijn een unieke soort klanten voor elektriciteitcentrales: ze willen zo goedkoop mogelijke stroom, maar ze kunnen akkoord gaan met heel flexibele afname-condities. Bijv. "neem op ons (centrale) verzoek de helft of geen stroom af". Anders gezegd, als er veel vraag is gaan de Bitcoiners desgevraagd niet in de weg zitten met hun afname, maar als er weinig overige vraag is, kunnen de centrales op optimale belasting draaien. Dit heeft een netto vergroenend effect.

== Bitcoin verbruikt '''minder''' energie dan banken ==
Volgens [https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=4125499 deze] studie verbruikt Bitcoin 50x minder energie dan traditionele banken.

=Zie verder=
*Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp]
<references />

Bitcoin opslaan

2022-06-13T14:54:00Z

Hero: Celsius tegevoegd

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. De site [https://storingbitcoin.info/ StoringBitcoin.info] kun je aan de hand van een aantal vragen helpen bij het bepalen van een strategie voor het opslaan van jouw Bitcoin. Er is ook een actieve [[Community|community]] om je te helpen.

"Je bitcoin bewaren" is een deels verwarrende zin. In werkelijkheid gaat het erom wie ''de sleutels'' tot jouw bitcoin bezit, niet de bitcoin zelf. De bitcoin zelf staan namelijk in de [[Blockchain]]. Op [[Waar staan mijn bitcoin?|deze pagina]] staat meer uitleg over deze verwarring.

== Functies van een Wallet ==
De kern van een wallet is het bewaren van de privé sleutels die het uitgeven (spenden) van je bitcoin mogelijk maken. Een betere naam voor wallet was waarschijnlijk 'sleutelbos' of iets dergelijks geweest. Formeel wellicht juister, maar de meeste (software) wallets tonen ook het saldo aan bitcoin, dus dat 'voelt' als een portemonnee.

Een typische wallet levert de gebruiker de volgende functies:
* '''veilige opslag privé sleutels'''
* mogelijkheid tot het maken van een '''back-up''' van de prive sleutel(s), gewoonlijk door de weergave van een [[Geheime sleutel#Seed|seed phrase]] (=12/24 woorden die gebruiken dient op te schrijven en goed bewaren);
* generatie van adressen (meestal met 'Ontvang'knop [4]), het kunnen kopiëren hiervan naar het klembord, het tonen van het adres als QR-code, zodat betaling vanuit een mobiel apparaat eenvoudig is;
* aanmaken man een '''transactie''', d.w.z. een bepaald bedrag aan bitcoin verzenden. (Veelal geïnitieerd door een send, zend of verstuur knop [5]);
** Het ontvangstadres (waarnaar gestuurd wordt) kan worden geplakt (na het kopiëren) of met het lezen van een QR-code worden overgenomen;
** Het bedrag wordt in sats, Bitcoin of euro's etc. ingevoerd;
** De transactie wordt digitaal ondertekend (ge-'signed') door de wallet en aan het Bitcoin-netwerk gestuurd
** De wallet toont de status van de transactie: unconfirmed, confirmed;
* tonen '''saldo''' (in feite door de blockchain te (laten) scannen, de bitcoin staan namelijk niet 'in' de wallet, zie verderop) [1];
** tonen saldo in bitcoin, sats, euro of dollar; sommige wallets tonen enkel actuele fiat-waarden, enkele ook historische fiat-waarden;
* tonen overzicht eerder gedane '''transacties''' [2];
* het bewaren van '''notitie''' bij een transactie ('biertje gekocht')[3]. Goed om te weten dat deze informatie niet op de blockchain wordt bewaard;
* geïntegreerd kopen of verkopen van bitcoin via partner-exchanges.

Niet alle wallets leveren alle functies.
[[Bestand:Bluewallet-screen .png|rand|gecentreerd|kaderloos]]

[1] Saldo; [2] Transacties; [3] Notitie bij transactie; [4] ontvang-knop; [5] verzend-knop.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet, een wallet op je mobiele telefoon of je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde dat je er op wijst dat '''alleen als je de privésleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat [[Waar staan mijn bitcoin?|"jouw bitcoin bewaart"]]. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* [https://www.ledger.com/ Ledger]
* [https://trezor.io/ Trezor]
* [https://keepkey.myshopify.com/ KeepKey]
* [https://coldcardwallet.com/ ColdCard]

Er bestaan ook OpenDimes. Dit zijn een soort USB-sticks waar je, na inpluggen op een computer, enkel een bestandje vindt met het bitcoinadres. Zodra je fysiek een gat doorsteekt op de OpenDime, zul je pas het tweede bestandje zien. In het tweede bestandje staan de [[Geheime sleutel|private keys]] waar je de bitcoin die op het adres staan mee kan uitgeven. Opendimes worden gebruikt voor makkelijk doorgeven van fysieke bitcoin, niet voor langetermijnopslag. Dit is voornamelijk omdat je geen backup kan maken en volledig afhankelijk bent van je het apparaat.

=== Softwarewallet ===
Dit is bijvoorbeeld een wallet die je op je telefoon of computer draait. Je [[private key]] staat hier als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin. Een hardwarewallet heeft altijd nog een softwarewallet nodig voor het maken en beheren van transacties en deze te broadcasten naar het bitcoin-netwerk.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[private key]] ook op papier kunnen zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken printer doet, is er een grotere kans dat de [[private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

=== Fysieke bitcoin ===
Een fysieke bitcoin is nagenoeg hetzelfde als een papieren wallet, alleen hebben ze de fysieke verschijning van een munt. Op 6 december 2011 [https://bitcointalk.org/index.php?topic=41892 introduceerde] Mike Caldwell onder het pseudoniem 'Casascius' de 'Casascius physical bitcoin', de eerste fysieke bitcoin met de nominale waarde van 1 bitcoin.
[[Bestand:Casascius hologram.jpg|miniatuur|De private key wordt bewaard onder een speciale hologramsticker]]
Bij een fysieke bitcoin wordt de [[Geheime sleutel|private key]] uitgeprint en op de munt bevestigd met een speciale hologramsticker. De hologramstickers zijn eenmalig te bevestigen en laten een honingraatresidu achter als de sticker wordt verwijderd. Door de hologramsticker te verwijderen wordt de [[Geheime sleutel|private key]] zichtbaar en kun je deze importeren in een softwarewallet.

Als de hologramsticker intact is heeft de bezitter de garantie dat niemand de [[Geheime sleutel|private key]] heeft gezien. Dit betekent wel dat je moet vertrouwen dat de maker van de fysieke bitcoin bij het genereren van de [[Geheime sleutel|private key]] geen kopie heeft bewaard. Om dit te ondervangen zijn er ook fysieke bitcoin te koop waarbij je zelf de [[Geheime sleutel|private keys]] kan genereren, printen en bevestigen met een bijgeleverde hologramsticker.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|private keys]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefoon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn. Wees geen [https://bitcoinmagazine.nl/nieuws/bitcoin-harde-schijf-wachtwoord Stefan Thomas].

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

=== Opslaan op staal ===
De meeste wallets vragen je om de [[Seed]]-woorden op te slaan op papier. Bij brand kunnen die vergaan. Daarom kan het handig zijn om [[Bitcoin opslaan op staal|Bitcoin op te slaan op staal]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat met deze 3e partij dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit risico wilt lopen. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de [[Geheime sleutel|private keys]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de [[Seed|private keys]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Sla je bitcoin op in een custodial wallet, dan loop je het risico om je bitcoin kwijt te raken. Bij een custodial wallet vertrouw je op de custodian, degene die je bitcoin in beheer heeft. In het verleden, maar ook vandaag nog zien we dat het bewaren van bitcoin bij een custodian niet zonder risico is.

Een overzichtje van de risicos, wat er zoal mis kan gaan, en helaas nog steeds misgaat:
* De aanbieder kan worden [[Misstanden en datalekken|gehackt]].
* De aanbieder kan failliet gaan.
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen of [[wikipedia:Quadriga_Fintech_Solutions#CEO's_death|overlijden]].
*De aanbieder kan opgepakt worden.
*De aanbieder blokkeert de opname van bitcoin.
* De aannemer blokkeert uw account waardoor u uw toegang tot uw bitcoin verliest.
* Iemand krijgt toegang tot uw account door middel van bijvoorbeeld [https://blog.mozilla.org/en/internet-culture/mozilla-explains/mozilla-explains-sim-swapping/ Sim-swapping]
* De exchange is tijdelijk niet te bereiken waardoor u niet bij uw bitcoin kunt.
Enkele voorbeelden uit het recente verleden en het heden!

* DropBit: Op 6 Februari 2020 is Larry Harmon, de CEO van CoinNinja en de maker van de DropBit app opgepakt (en in 2021 ook [https://www.justice.gov/opa/pr/ohio-resident-pleads-guilty-operating-darknet-based-bitcoin-mixer-laundered-over-300-million veroordeeld]) vanwege verdenking van witwassen. Daarbij zijn ook alle bezittingen van DropBit in beslag genomen. De DropBit app bestaat uit een bitcoin wallet (non-custodial) en een lightning wallet (custodial). Alle tegoeden van de lightning wallet waren daarmee weg. DropBit was een sponsor van de populaire What Bitcoin Did podcast van Peter McCormack ([https://nitter.net/PeterMcCormack/status/1227755117325291520 link]).
* Celsius: Op 13 juni 2022 heeft Celsius, een platform voor het (uit)lenen van bitcoin en crypto, alle opnames geblokkeerd. Voor hoe lang, is nog niet duidelijk. Ook andere platformen zoals Nuri (voorheen Bitwala) die gebruik maken van Celsius, hebben opnames voorlopig geblokkeerd.

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Multisig

2022-04-21T12:15:57Z

Hero: Nog wat extra uitleg en toepassingen over multisig toegevoegd.

Multisig staat voor "Multiple signatures". Waar normale bitcointransacties uitgegeven kunnen worden met één enkele [[Geheime sleutel|geheime sleutel]], is het bij multisig-bitcoin nodig dat er meer sleutels een transactie "tekenen" om uit te mogen geven.

Multisig is in verschillende varianten mogelijk waarvan 2-van-3 een van de meest bekende is. Deze vorm (2-van-3) betekent dat voor de ondertekening 2 van de 3 sleutels een transactie moeten ondertekenen. Hierdoor onstaan weer diverse mogelijkheden: bijvoorbeeld het verdelen van sleutels binnen een bedrijf: ''"twee van de drie directeuren moeten een transactie ondertekenen"''. Naast 2-van-3 zijn er nog vele andere vormen mogelijk: bijvoorbeeld 2-van-2, en 3-van-5.

Multisig heeft verschillende toepassingen: gezamelijk account, meer beveiliging en backup.

Het voorbeeld van de drie directeuren is een vorm van een gezamelijk account. Ook bij het aanmaken van een Lightning kanaal worden de funds naar een 2-van-2 adres verstuurd, waarbij beide partijen van het kanaal een sleutel hebben en gezamelijk de funds beheren.

Multisig geeft meer beveiliging doordat sleutels op fysiek verschillende plaatsen opgeslagen kunnen worden. Bij een enkele sleutel die thuis wordt bewaard ben je in principe kwetsbaar voor de 5$ wrench attack. Door sleutels over verschillende locaties te verdelen (met uiteraard een flinke reistijd) wordt dit risico een stuk kleiner.

Als backup wordt multisig gebruikt om te beschermen tegen verlies van 1 sleutel (in het geval van 2-uit-3). Raak je een sleutel kwijt, dan zijn er nog twee over om alsnog een transactie te kunnen doen. Casa en Unchained Capital bieden hiervoor een comnerciele dienst aan. Van een 2-uit-3 Multisig beheren zij 1 sleutel en zelf heb je de andere 2. Mocht je een sleutel niet meer kunnen gebruiken, dan kunnen zijn met hun key alsnog de transactie ondertekenen.

= Zie ook =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep32 Aflevering 32] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt multisig uit

Mining schema

2022-04-20T14:27:20Z

Hero: /* Share */

Om de opbrengst van het minen te verdelen onder de deelnemers van een peel, hanteren mining pools verschillende schema's. In zo'n schema is gedefinieerd wat de reward is voor iedere deelnemer.

== Share ==
Een Share (aandeel) is een van de basisconcepten van mining in een pool. Een Share is een mogelijke oplossing van een blok met een lagere [[Mining#Moeilijkheidsgraad|moeilijkheidsgraad]] dan die voor het blok zelf nodig is. Door deze lagere [[Mining#Moeilijkheidsgraad|moeilijkheidsgraad]] vinden afzonderlijke miners meer Shares, en kan de pool operator aan de hand daarvan bepalen wat het aandeel van de miner is in de pool.

Voor het berekenen van het aandeel van een individuele miner, en de daarbij behorende reward, zijn verschillende schema's mogelijk:

== Pay-per-Share (PPS) ==
Bij Pay-per-Share krijgt de miner een reward per bijgedragen share, of de pool een blok vindt of niet. De hoogte van deze reward wordt bepaald op basis van de kans dat de pool daadwerkelijk een blok vindt. Deze methode geeft voor de miner een constante inkomstenbron, maar is voor de pool operator wat risicovoller.

== Full Pay-Per-Share (FPPS) ==
Full Pay-Per-Share (FPPS) is hetzelfde als Pay-Per-Share Pus (PPS+)en zijn vergelijkbaar met PPS. Het enige verschil is dat de pool ook de totale transactie fees uitbetaald die zijn opgenomen in het blok.

== Proportioneel ==
Hierbij wordt een (exponentieel) gemiddelde van de miner hashrate bijgehouden. Op het moment dat een blok wordt gevonden wordt naar rato van het aandeel van de miner in de pool de reward uitbetaald.

== Pay-per-last-N-shares (PPLNS) ==
Deze methode lijkt op het proportionele uitbetalingsschema maar kijkt hierbij naar de laatst N blokken. Als N = 100 dan wordt de reward berekend op basis van de bijdrage aan de laatste 100 blokken en de totale bijdrage over die 100 blokken. Dit mechanisme zorgt voor een motief om niet steeds van mining pool te wisselen, waardoor de totale hashrate van de pool minder fluctueert.

Mining schema

2022-04-20T14:24:11Z

Hero:

Om de opbrengst van het minen te verdelen onder de deelnemers van een peel, hanteren mining pools verschillende schema's. In zo'n schema is gedefinieerd wat de reward is voor iedere deelnemer.

== Share ==
Een Share (aandeel) is een van de basisconcepten van mining in een pool. Een Share is een mogelijke oplossing van een blok met een lagere difficulty dan voor het blok zelf. Door deze lagere difficulty vinden afzonderlijke miners meer shares, en kan de pool operator aan de hand daarvan bepalen wat het aandeel van de miner is in de pool.

Voor het berekenen van het aandeel van een individuele miner, en de daarbij behorende reward, zijn verschillende schema's mogelijk:

== Pay-per-Share (PPS) ==
Bij Pay-per-Share krijgt de miner een reward per bijgedragen share, of de pool een blok vindt of niet. De hoogte van deze reward wordt bepaald op basis van de kans dat de pool daadwerkelijk een blok vindt. Deze methode geeft voor de miner een constante inkomstenbron, maar is voor de pool operator wat risicovoller.

== Full Pay-Per-Share (FPPS) ==
Full Pay-Per-Share (FPPS) is hetzelfde als Pay-Per-Share Pus (PPS+)en zijn vergelijkbaar met PPS. Het enige verschil is dat de pool ook de totale transactie fees uitbetaald die zijn opgenomen in het blok.

== Proportioneel ==
Hierbij wordt een (exponentieel) gemiddelde van de miner hashrate bijgehouden. Op het moment dat een blok wordt gevonden wordt naar rato van het aandeel van de miner in de pool de reward uitbetaald.

== Pay-per-last-N-shares (PPLNS) ==
Deze methode lijkt op het proportionele uitbetalingsschema maar kijkt hierbij naar de laatst N blokken. Als N = 100 dan wordt de reward berekend op basis van de bijdrage aan de laatste 100 blokken en de totale bijdrage over die 100 blokken. Dit mechanisme zorgt voor een motief om niet steeds van mining pool te wisselen, waardoor de totale hashrate van de pool minder fluctueert.

Mining

2022-04-20T14:00:20Z

Hero: /* Pools */

Mining is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de regels mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Bitcoin#Moeilijkheid|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle regels wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
Hashing ("verhaspelen" in het Nederlands) is een proces om een hashcode te maken: bij hashing wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Het hashen van een blok gebeurt door steeds een onderdeel van de input, zijnde de ''nonce'', aan te passen. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de miner een hash met voldoende nullen. Iedereen met dezelfde input (het blok en de juiste teller-data) kan controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden. Dit kan gebeuren als de miner nog niet voldoende tijd heeft gehad, sinds het vinden van het vorige blok, om een nieuw blocktemplate (zie stap 2 hierboven) te bepalen. De miner wil zijn machines niet uitzetten, en laat zijn machines doorzoeken naar blokken, welke leeg zullen zijn (want er is nog geen nieuw template met transacties). Hij doet dit omdat hij ook voor lege blokken een beloning (subsidie) krijgt.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan regels, een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De SHA-256 hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Mining Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
|-
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
| Poolin || https://www.poolin.com || [[Mining_schema#FPPS|FPPS]] || Poolin is een Chinese mining pool
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit

Mining

2022-04-20T13:59:29Z

Hero: /* Pools */

Mining is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de regels mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Bitcoin#Moeilijkheid|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle regels wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
Hashing ("verhaspelen" in het Nederlands) is een proces om een hashcode te maken: bij hashing wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Het hashen van een blok gebeurt door steeds een onderdeel van de input, zijnde de ''nonce'', aan te passen. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de miner een hash met voldoende nullen. Iedereen met dezelfde input (het blok en de juiste teller-data) kan controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden. Dit kan gebeuren als de miner nog niet voldoende tijd heeft gehad, sinds het vinden van het vorige blok, om een nieuw blocktemplate (zie stap 2 hierboven) te bepalen. De miner wil zijn machines niet uitzetten, en laat zijn machines doorzoeken naar blokken, welke leeg zullen zijn (want er is nog geen nieuw template met transacties). Hij doet dit omdat hij ook voor lege blokken een beloning (subsidie) krijgt.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan regels, een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De SHA-256 hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een paar Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
| KanoPool || https://www.kano.is// || [[Mining_schema#PPLNS|PPLNS]] || KanoPool is een eenvoudige mining pool met een lage fee. De pool is wel erg klein waardoor het maanden kan duren voordat een blok is gevonden.
|-
| Poolin || https://www.poolin.com || [[Mining_schema#FPPS|FPPS]] || Poolin is een Chinese mining pool
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit

Mining

2022-04-20T13:31:13Z

Hero: /* Pools */

Mining is het proces van het bevestigen van [[Transacties|transacties]] uit de [[Mempool|mempool van de node]] door ze in [[Blockchain#Blokken|blokken]] te plaatsen. Hiermee voorziet het in de benodigde coördinatie in een systeem dat verder geen autoriteiten/leiders kent. Het is een veel voorkomende misvatting dat het mining proces de creatie van nieuwe bitcoin betreft, dit is technisch gezien niet het geval; een nieuw gecreëerd blok geeft de miner enkel het recht nieuwe bitcoin toe te eigenen, maar het proces als zodanig behelst het produceren van het nieuwe blok zelf.

De miners produceren blokken door de heel vaak te gokken om een juiste "hash" te vinden, die voldoet aan de vooraf bepaalde voorwaarde. Als ze deze vinden is het blok geldig. De verdiensten van de miner zitten in de [[Bitcoin#De_Halving|bloksubsidie]] en de [[Transacties#Transactiekosten|transactiekosten]] van de transacties die ze in het blok zetten, die zij zich in dat desbetreffende blok toe eigenen.

=== Proces ===
# Een miner heeft een [[Bitcoin node]]. Op deze node ontvangt hij continu nieuwe [[Transacties|transacties]] die mensen hebben gedaan. Die transacties zijn op het moment van verzenden onbevestigd, pas als ze in een [[Blockchain#Blokken|blok]] worden opgenomen zijn de transactie bevestigd. De node van de miner slaat de transacties tijdelijk op in zijn [[Mempool|mempool]].
# De miner voegt een zogenaamde coinbasetransactie toe, waarbij de door het bitcoin algoritme gegenereerde nieuwe bitcoin (m.a.w. de blok subsidie) en transactie fees naar een bitcoinadres van de winnende miner worden gestuurd. Volgens de regels mag een miner (op dit moment) 6,25 ''nieuwe'' bitcoin opnemen in de coinbase transactie. Als de miner een groter aantal bitcoin in de coinbasetransactie opneemt (en zich dus niet aan de regels houdt) zal het blok niet worden geaccepteerd.
# De miner bekijkt de mempool en selecteert doorgaans de transacties waaraan de hoogste fee is meegegeven. We noemen deze selectie het "blocktemplate" of een kandidaatblok.
# Vervolgens moet de block header worden geconstrueerd. De block header is een samenvatting van het blok en bestaat uit de volgende onderdelen:
#* software version number;
#* de [[Blockchain#Wat_maakt_de_blockchain_een_blockchain|hash van het vorige blok]] toe;
#* de root van de merkle root van de transacties die in het desbetreffende blok zijn opgenomen;
#* een time stamp (tijdsindicatie) toe;
#* de proof-of-work algoritme target van dit blok;
#* de nonce.
# Nu begint het daadwerkelijke '''minen'''. De miner probeert duizenden keren per seconde om een [[#Hashing|hash]] van de block header te vinden die voldoet aan [[Bitcoin#Moeilijkheid|de regels]]. Dit houdt in dat hij de nonce, elke keer aanpast om steeds een nieuwe unieke hash te vinden. Als de miner geluk heeft, en een hash vindt die aan de regels voldoet, zal hij het blok distribueren naar het netwerk.
# Het [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk]] ontvangt het nieuwe blok, zal controleren of aan alle regels wordt voldaan en deze accepteren. De nodes halen de (in dit nieuwe blok) bevestigde transacties uit hun [[Mempool|mempool]].
# Het proces begin weer opnieuw vanaf stap 1.

=== Hashing ===
Hashing ("verhaspelen" in het Nederlands) is een proces om een hashcode te maken: bij hashing wordt door middel van een hash algoritme een hashcode berekend van een blok gegevens / de block header ("input"). Uit deze hashcode is dan niet meer af te leiden wat de oorspronkelijke gegevens waren, maar iemand die de gegevens heeft kan wel opnieuw daarvan de hashcode berekenen en controleren of de berekende hashcode overeenkomt met een eerder verkregen hashcode.

Het hashen van een blok gebeurt door steeds een onderdeel van de input, zijnde de ''nonce'', aan te passen. De regel is dat een correcte hash een [[Bitcoin#Moeilijkheid|bepaalde hoeveelheid nullen]] bevat. Op een gegeven moment vindt de miner een hash met voldoende nullen. Iedereen met dezelfde input (het blok en de juiste teller-data) kan controleren dat de hash klopt met de data.

=== Lege blokken ===
Lege blokken zijn blokken zonder transacties erin, slechts één [[Transacties#Coinbase|coinbasetransactie]]. Soms worden er lege blokken gevonden. Dit kan gebeuren als de miner nog niet voldoende tijd heeft gehad, sinds het vinden van het vorige blok, om een nieuw blocktemplate (zie stap 2 hierboven) te bepalen. De miner wil zijn machines niet uitzetten, en laat zijn machines doorzoeken naar blokken, welke leeg zullen zijn (want er is nog geen nieuw template met transacties). Hij doet dit omdat hij ook voor lege blokken een beloning (subsidie) krijgt.

Het aantal transacties in een blok is niet relevant voor het [[Energieverbruik]]; een leeg blok kost niet (substantieel) minder energie om te vinden dan een normaal 'vol' blok.

Een miner die een leeg blok aan Bitcoin's blockchain toevoegt verricht wel degelijk nuttig werk:
* Alle voorafgaande blokken worden 'begraven' onder een extra hoeveelheid Proof-of-Work, hetgeen extra bescherming oplevert.
* Er worden nieuwe Bitcoin toegevoegd aan het netwerk.

Een miner die een leeg blok probeert te minen loopt de fees mis van de beschikbare transacties in de mempool. Er is dus een incentive om wél transacties in een blok op te nemen. Het aantal lege blokken was dan ook niet meer dan 0,3% in 2020.

Echter, vanaf het prille begin van Bitcoin tot juni 2015 was gemiddeld [https://news.bitcoin.com/reason-bitcoin-miners-empty-blocks/ 24% van de blokken leeg], omdat er in de eerste jaren niet altijd kandidaat-transacties in de mempool beschikbaar waren: Bitcoin werd nog niet zo intensief gebruikt. De fees waren laag, dus er was geen grote prikkel om transacties in een blok te plaatsen. Lege blokken waren voornamelijk een verschijnsel uit de beginperiode, toen er nog niet 'gevochten' werd om een plaatsje in de Bitcoin's blockchain.

Door lege blokken toe te staan, komt er nog steeds ongeveer elke 10 minuten een blok bij, ook bij karig aanbod van transacties.

Een leeg blok minen voelt aan een verkwisting van energie en tijd. Een eerste reactie zou kunnen zijn: laten we een miner verplichten om transacties in een blok op te nemen. Bedenk dat een miner heel makkelijk honderden transacties van en naar zichzelf in een blok zou kunnen plaatsen, zonder dat dit door anderen te doorzien is. Een verbod op lege blokken is dus niet zinvol.

=== Opbrengsten ===
[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|miniatuur|Toegevoegde bitcoin in een grafiek]]
Een miner verdient:

* De bloksubsidie
** Dit zijn de bitcoin die in de coinbasetransactie worden gecreëerd
** De subsidie is gebonden aan regels, een miner mag TOT de afgesproken grens claimen
* De transactiekosten ("fees") die gemaakt zijn door de mensen die een transactie deden
** De optelsom van alle fees van alle transacties mogen door de miner worden geclaimd
** Een miner wil zo veel mogelijk aan fees verdienen dus zal de transacties in zijn blok zetten die per kB het meeste opleveren

De bloksubsidie gaat over tijd omlaag.

=== Moeilijkheidsgraad ===
De moeilijkheidgraad (difficulty in het Engels) is de maatstaf voor het vinden van een correcte hash waarvan de waarde onder het aangegeven doel (target) ligt. Het doel is een 256-bit nummer die alle Bitcoin nodes delen. De SHA-256 hash van een blok moet lager of gelijk zijn aan dit nummer. Des te lager het nummer, des te moeilijker het wordt om het blok te vinden. In praktijk betekent dit dat de uitkomst van een hash moet beginnen met een aantal nullen (bijv: ''000000000000000000094c8ceeda06ce2438753ad50ef3699e03618459adb88f''). Om de 2016 blokken wordt de moeilijkheidsgraad opnieuw berekend. Zijn er teveel miners aan het werk gaat de moeilijkheidsgraad omhoog (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te hoog voor de huidige moeilijkheidsgraad) en zijn er te weinig miners gaat de moeilijkheidsgraad omlaag (d.w.z. de beschikbare rekenkracht is te laag voor de huidige moeilijkheidsgraad). Op deze manier blijft het netwerk stabiel en veilig en wordt er gemiddeld elke 10 minuten een nieuw bitcoin blok gevonden. Dit aanpassingsmechanisme zorgt ervoor dat er niet significant meer of minder bitcoin gemined worden over de tijd als het hashvermogen in het netwerk verandert.

=== Pools ===
Pools zijn groepen van mensen (of bedrijven) met miners die samen zoeken naar een blok. Als een blok gevonden wordt, dan worden de opbrengsten gedeeld naar rato van bijdrage aan de pool. Het is een manier om consistenter blokken te vinden: zonder pool minen levert een miner misschien eens per maand een blok op, met een pool vindt de pool mogelijk dagelijks een blok, en verdeelt de inkomsten. Deze verdeling vindt plaats op basis van het aantoonbare aandeel van het hashvermogen dat een miner heeft geleverd aan de pool. Dit aandeel wordt bepaald aan de hand van het aantal (ongeldige) blokken dat de miners naar de pool stuurt die voldoen aan een bepaald moeilijkheidsgraad (die lager is dan de moeilijkheidsgraad die op dat moment geldt voor het minen van een ongeldig blok) binnen een bepaalde tijd. Omdat dan zowel de periode, de moeilijkheidsgraad en het aantal bekend is, kan de hashvermogen dat de desbetreffende miner aan de pool heeft geleverd worden afgeleid.

In de volgende tabel staan een aantal Bitcoin mining pools.

{| class="wikitable"
|+ Mining pools
|-
! Naam !! Website !! Reward !! Opmerkingen
|-
| Slush Pool || https://slushpool.com/ || [[Mining_schema#Proportioneel|Proportioneel]] || Slush Pool is de oudste mining pool, en nog steeds populair
|-
|}

=== Gespecialiseerde apparatuur (ASICs) ===
Miners gebruiken chips die speciaal gemaakt zijn voor het minen van Bitcoin. We noemen ze [https://nl.wikipedia.org/wiki/ASIC ASIC]s (een afkorting van ''application-specific integrated circuit'', oftewel applicatie-specifieke geïntegreerde schakeling).

De chips worden gemaakt om extreem snel sha-hashingfuncties uit te kunnen voeren. Dit wordt gedaan door de functie direct in logische schakelingen te vertalen op transistor niveau. Oftewel, de logica staat in de hardware zelf opgesteld, in plaats van in software beschreven. De chip kan vervolgens ook uitsluitend die ene functie uitvoeren, en geen andere. Zodoende de naam ''application-specific integrated circuit.''

Doordat er ASICs bestaan is het zelf/thuis minen met bijvoorbeeld videokaarten niet meer winstgevend.

=== Zie verder ===
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep8 Aflevering 8] van [[Beginnen met Bitcoin]] legt mining verder uit

Mining schema

2022-04-20T13:28:48Z

Hero: /* Pay-per-last-N-shares (PPLNS) */

Om de gevonden winsten van het minen te verdelen, hanteren mining pools verschillende schema's. In deze schema's is gedefinieerd wie, wat wanneer krijgt bij het vinden van een nieuw blok. Enkele voorbeelden zijn:

== Pay-per-Share (PPS) ==
Met deze methode wordt direct uitbetaald nadat de pool een blok vindt. Doordat er niet gewacht wordt tot het blok meerdere is bevestigingen heeft, loopt de betreffende pool een (klein) risico.

== Proportioneel ==
Hierbij wordt gekeken naar het aantal hashes dat aangeleverd is door een miner t.o.v. het totaal aantal hashes in die mining ronde. Dit wordt pas berekend nadat het blok gevonden is.

== Pay-per-last-N-shares (PPLNS) ==
Deze methode lijkt op het proportionele uitbetalingsschema maar kijkt hierbij naar de laatst N blokken. Als N = 100 dan wordt de opbrengst voor een individu berekend op basis van de bijdrage aan de laatste 100 blokken en de totale bijdrage over die 100 blokken. Dit mechanisme zorgt voor een motief om niet steeds van mining pool te wisselen, waardoor de totale hashrate van de pool minder fluctueert.

Mining schema

2022-04-20T13:28:24Z

Hero: /* Pay-per-Share (PPS) */

Om de gevonden winsten van het minen te verdelen, hanteren mining pools verschillende schema's. In deze schema's is gedefinieerd wie, wat wanneer krijgt bij het vinden van een nieuw blok. Enkele voorbeelden zijn:

== Pay-per-Share (PPS) ==
Met deze methode wordt direct uitbetaald nadat de pool een blok vindt. Doordat er niet gewacht wordt tot het blok meerdere is bevestigingen heeft, loopt de betreffende pool een (klein) risico.

== Proportioneel ==
Hierbij wordt gekeken naar het aantal hashes dat aangeleverd is door een miner t.o.v. het totaal aantal hashes in die mining ronde. Dit wordt pas berekend nadat het blok gevonden is.

== Pay-per-last-N-shares (PPLNS) ==
Deze methode lijkt op het proportionele uitbetalingsschema maar kijkt hierbij naar de laatst N blokken. Als N = 100 dan wordt de opbrengst voor een individu berekend op basis van de bijdrage aan de laatste 100 blokken en de totale bijdrage over die 100 blokken. Dit mechanisme zorgt voor een motief om niet steeds van mining pool te wisselen, waardoor de totale hashrate van de pool minder fluctueert.

Betaalkaarten met bitcoin

2022-04-20T08:23:28Z

Hero: /* Supermarkten */

Het is in Nederland mogelijk om betaalkaarten te gebruiken en daarmee te betalen in winkels. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen creditcard en debetkaarten of ''debet-cards''. Het gaat vaak om debetkaarten op het Visa-netwerk: je maakt bitcoin over naar je betaalkaartrekening en op het moment van betalen van euro's in de [[Bitcoin accepteren als winkel|winkel]], wordt jouw bitcointegoed gebruikt.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Betaalkaarten waarmee je bitcoin uit kunt geven werken vaak op dezelfde manier. Ze maken gebruik van een al bestaand netwerk van bijvoorbeeld Visa en/of MasterCard. De huis-, tuin- en keukenbetaalkaart van de banken in Nederland werken op hetzelfde netwerk van deze bekende partijen (Visa/MasterCard). We hebben het dan meestal over een debetkaart, maar je kan ook gebruik maken van een creditcard. Het verschil tussen beide kaartsoorten wordt hieronder duidelijk.

=== Creditcard/Debetkaart ===
Zoals de naam ''creditcard'' al doet vermoeden spreken we hier over een betaalkaart waarmee je betaalt op krediet. Een krediet wordt aan iemand verstrekt met voorwaarde dat dit later wordt terugbetaald. In de volksmond ook wel lening genoemd.

Een debet-betaalkaart is eigenlijk het tegenovergestelde. Betaalkaarten van banken in Nederland zijn over het algemeen allemaal debetkaarten. Het verschil met een creditcard is dat je bij een debetkaart geld of bijvoorbeeld bitcoin eerst op een rekening moet zetten alvorens ermee te kunnen betalen. Een voorbeeld is de gebruikelijke bankrekening, een ander voorbeeld is een bitcoinvariant ervan. Er zijn verschillende partijen in Nederland die een dienst aanbieden waarmee je kan betalen met bitcoin.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Er zijn verschillende partijen in Nederland die betaalkaarten met bitcoin aanbieden, zoals Wirex, Swipe, Coinbase en Blockfi. Ook hier is weer een onderscheid te maken in de bedrijven die dit aanbieden. Wirex is bijvoorbeeld puur ingericht als betaaldienst in tegenstelling tot Coinbase dat verschillende diensten aanbiedt, waaronder ook een betaalkaart.

==== Hoe werkt het ====
Betaalkaarten zijn te gebruiken zoals de normale debetkaarten van banken ook te gebruiken zijn, dat wil zeggen: in winkels, tankstations, bij restaurants en op plekken waar het mogelijk is om te pinnen. Er wordt gewoon betaald met euro's, dus de bitcoin die je op je rekening zet worden uitgegeven als euro's. Het omwisselen gebeurt vaak automatisch, maar is niet altijd het geval.

Hoe gaat het omwisselen tussen bitcoin en euro's in zijn werk? Je opent een rekening of account bij een van deze betaalbedrijven. Vaak is [[Bitcoinjargon|KYC]] vereist en duurt het even voordat je kunt beginnen. Zodra je een werkend account tot je beschikking hebt kan je inloggen en bijvoorbeeld een app downloaden waarop je jouw tegoeden kan zien, de afschrijvingen en de inkomende betalingen. Bij sommige bedrijven is het ook nog mogelijk om je “currency” of muntsoort aan te passen aan het land waar je verblijft. Hier moet je denken aan de mogelijkheid om dollars uit te geven als je op vakantie bent of op zakenreis in de Verenigde Staten waardoor je niet verder rekening hoeft te houden met extra wisselkoerskosten en dergelijke. de meeste betaalkaarten ondersteunen ook andere cryptovaluta.

==== Supermarkten ====
Albert Heijn accepteert standaard geen Visa/MasterCard. In sommige AH to go's of winkels in toeristische gebieden kan AH wel dit soort kaarten accepteren.

Lidl, Aldi, Jumbo, Etos en IKEA accepteren wel Visa/MasterCard.

==== Nederland vs. de rest van de wereld ====
Omdat Nederland vrij vroeg was met de PIN-pas is betalen met kaart in Nederland gebruikelijker dan in andere landen. Nederland was ook vroeg over naar het Maestro systeem, een systeem van MasterCard met een vergelijkbaar logo maar toch anders. Ook V-Pay is in Nederland gebruikelijk, wat van VISA is maar ook weer anders. De betaalkaarten waar hier over gesproken wordt zijn veelal Mastercard Debit en Visa Debit kaarten die nog niet bij alle betaalterminals van winkels worden geaccepteerd.

Inmiddels is er in Nederland door de betaalvereniging een project gestart om deze acceptatie te vergroten, onder de naam [https://www.betaalvereniging.nl/betaalproducten-en-diensten/pinnen/project-dca/ Project Debit Card Acceptance] (DCA). Gedurende 2023 zouden vrijwel alle ondernemers ook MasterCard Debit en Visa Debit moeten accepteren omdat Mastercard in 2023 met de uitgifte van Maestro kaarten gaat stoppen.

==== Verkrijgbare kaarten in Nederland ====
{| class="wikitable"
|+In Nederland verkrijgbare betaalkaarten
!Uitgever
!Type
!Betaalnetwerk
!Kosten
!Tokens
!Opmerkingen
|-
|[https://www.binance.com/nl/cards Binance]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar BNB staken voor een hoger percentage cashback
* 0.1 - 8% cashback in BNB
|Binance Coin (BNB)
|
|-
|[https://www.bitpanda.com/ Bitpanda]
|Debit
|Visa
|
* Geen maandelijkse kosten.
* Bij conversion van BTC naar EUR +/- 2% extra spread op de wisselkoers
|
|
|-
|[https://blockfi.com/credit-card-waitlist <s>BlockFi</s>]
|<s>Credit</s>
|<s>Visa</s>
|
* <s>Onbekend</s>
|
|De kaart is alleen beschikbaar voor inwoners van de Verenigde Staten
|-
|[https://www.coinbase.com/card Coinbase]
|Debet
|Visa
|
* Eenmalig: [https://help.coinbase.com/en/coinbase/trading-and-funding/other/coinbase-card-faq.html bezorgkosten]
* 0.2% van de betaalwaarde van transactie
|
|
|-
|[https://crypto.com/cards Crypto.com]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar CRO staken voor een hoger percentage cashback en meer voordelen
*1% - 8% cashback in CRO
|Crypto.com Coin (CRO)
|Met IBAN
|-
|[https://lastbit.io/ LastBit]
|Debit
|MasterCard
|
* 1% Cashback in sats.
* Debit mastercard kan je opladen via [[Lightning]]! (ze zijn aangesloten op OpenNode)
|
|Lastbit heeft [https://medium.com/lastbitpay/moving-to-striga-by-lastbit-98eb9eb231b6 aangekondigd] eind februari 2022 te stoppen met hun Debit Mastercard. Het gaat over in Striga wat dezelfde functionaliteiten zou moeten gaan bieden.
|-
|[https://swipe.io/cards Swipe]
|Debet
|Visa
|
* [https://swipe.zendesk.com/hc/en-us/articles/360002643178-What-are-the-fees-limits-associated-with-the-Swipe-Card-in-the-EU-and-UK- Geen kosten]?
* 1% - 8% cashback afhankelijk van type kaart word betaald in BTC
* Afhankelijk van type kaart, met Spotify, Netflix, Prime, ... abonnement
|Swipe token
(SXP)
|Met IBAN
|-
|[https://card.trastra.com Trastra]
|
|Visa
|
* Maandelijkse kosten (€1,25)
* https://fees.trastra.com
|
|Met IBAN
|-
|[https://wirexapp.com Wirex]
|Debet
|Visa/MasterCard
|
* Eenmalig: bezorgkosten
* Maandelijkse kosten (€1,20)
* 1% om bitcoin te storten
* Commissie op overzetten naar euro op moment van betalen (Visa)
* Instant betalen zonder overzetten naar euro (MasterCard)
* Maximaal 1.5% cashback (Wirex X-tra) word betaald in eigen token
|Wirex token
(WTX)
|Met IBAN
|-
|[https://www.curve.com/ Curve]
|Debet
|MasterCard
|
* Geen kosten voor standaardkaart
* Maandelijkse kosten voor kaart met extra features (cashback, travel inssurrance)
|Geen
|Deze kaart is niet zozeer een Crypto/Bitcoin kaart, maar kan handig zijn in combinatie met andere betaalkaarten. De Curve card 'hangt' MasterCard/VISA kaarten 'achter' de Curve card. Curve zet de betaling dus door naar die andere kaart. Hierdoor is het onder andere mogelijk Apple pay te gebruiken of betalingen (tot een maand terug) naar een andere kaart te zetten waardoor je alsnog een cashback kan krijgen.
|}

Betaalkaarten met bitcoin

2022-04-20T08:21:24Z

Hero: /* Verkrijgbare kaarten in Nederland */

Het is in Nederland mogelijk om betaalkaarten te gebruiken en daarmee te betalen in winkels. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen creditcard en debetkaarten of ''debet-cards''. Het gaat vaak om debetkaarten op het Visa-netwerk: je maakt bitcoin over naar je betaalkaartrekening en op het moment van betalen van euro's in de [[Bitcoin accepteren als winkel|winkel]], wordt jouw bitcointegoed gebruikt.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Betaalkaarten waarmee je bitcoin uit kunt geven werken vaak op dezelfde manier. Ze maken gebruik van een al bestaand netwerk van bijvoorbeeld Visa en/of MasterCard. De huis-, tuin- en keukenbetaalkaart van de banken in Nederland werken op hetzelfde netwerk van deze bekende partijen (Visa/MasterCard). We hebben het dan meestal over een debetkaart, maar je kan ook gebruik maken van een creditcard. Het verschil tussen beide kaartsoorten wordt hieronder duidelijk.

=== Creditcard/Debetkaart ===
Zoals de naam ''creditcard'' al doet vermoeden spreken we hier over een betaalkaart waarmee je betaalt op krediet. Een krediet wordt aan iemand verstrekt met voorwaarde dat dit later wordt terugbetaald. In de volksmond ook wel lening genoemd.

Een debet-betaalkaart is eigenlijk het tegenovergestelde. Betaalkaarten van banken in Nederland zijn over het algemeen allemaal debetkaarten. Het verschil met een creditcard is dat je bij een debetkaart geld of bijvoorbeeld bitcoin eerst op een rekening moet zetten alvorens ermee te kunnen betalen. Een voorbeeld is de gebruikelijke bankrekening, een ander voorbeeld is een bitcoinvariant ervan. Er zijn verschillende partijen in Nederland die een dienst aanbieden waarmee je kan betalen met bitcoin.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Er zijn verschillende partijen in Nederland die betaalkaarten met bitcoin aanbieden, zoals Wirex, Swipe, Coinbase en Blockfi. Ook hier is weer een onderscheid te maken in de bedrijven die dit aanbieden. Wirex is bijvoorbeeld puur ingericht als betaaldienst in tegenstelling tot Coinbase dat verschillende diensten aanbiedt, waaronder ook een betaalkaart.

==== Hoe werkt het ====
Betaalkaarten zijn te gebruiken zoals de normale debetkaarten van banken ook te gebruiken zijn, dat wil zeggen: in winkels, tankstations, bij restaurants en op plekken waar het mogelijk is om te pinnen. Er wordt gewoon betaald met euro's, dus de bitcoin die je op je rekening zet worden uitgegeven als euro's. Het omwisselen gebeurt vaak automatisch, maar is niet altijd het geval.

Hoe gaat het omwisselen tussen bitcoin en euro's in zijn werk? Je opent een rekening of account bij een van deze betaalbedrijven. Vaak is [[Bitcoinjargon|KYC]] vereist en duurt het even voordat je kunt beginnen. Zodra je een werkend account tot je beschikking hebt kan je inloggen en bijvoorbeeld een app downloaden waarop je jouw tegoeden kan zien, de afschrijvingen en de inkomende betalingen. Bij sommige bedrijven is het ook nog mogelijk om je “currency” of muntsoort aan te passen aan het land waar je verblijft. Hier moet je denken aan de mogelijkheid om dollars uit te geven als je op vakantie bent of op zakenreis in de Verenigde Staten waardoor je niet verder rekening hoeft te houden met extra wisselkoerskosten en dergelijke. de meeste betaalkaarten ondersteunen ook andere cryptovaluta.

==== Supermarkten ====
Albert Heijn accepteert standaard geen Visa of Mastercard. In sommige AH to go's of winkels in toeristische gebieden kan AH wel dit soort kaarten accepteren.

Lidl, Aldi, Jumbo, Etos en IKEA accepteren wel Visa en Mastercard.

==== Nederland vs. de rest van de wereld ====
Omdat Nederland vrij vroeg was met de PIN-pas is betalen met kaart in Nederland gebruikelijker dan in andere landen. Nederland was ook vroeg over naar het Maestro systeem, een systeem van MasterCard met een vergelijkbaar logo maar toch anders. Ook V-Pay is in Nederland gebruikelijk, wat van VISA is maar ook weer anders. De betaalkaarten waar hier over gesproken wordt zijn veelal Mastercard Debit en Visa Debit kaarten die nog niet bij alle betaalterminals van winkels worden geaccepteerd.

Inmiddels is er in Nederland door de betaalvereniging een project gestart om deze acceptatie te vergroten, onder de naam [https://www.betaalvereniging.nl/betaalproducten-en-diensten/pinnen/project-dca/ Project Debit Card Acceptance] (DCA). Gedurende 2023 zouden vrijwel alle ondernemers ook Mastercard Debit en Visa Debit moeten accepteren omdat Mastercard in 2023 met de uitgifte van Maestro kaarten gaat stoppen.

==== Verkrijgbare kaarten in Nederland ====
{| class="wikitable"
|+In Nederland verkrijgbare betaalkaarten
!Uitgever
!Type
!Betaalnetwerk
!Kosten
!Tokens
!Opmerkingen
|-
|[https://www.binance.com/nl/cards Binance]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar BNB staken voor een hoger percentage cashback
* 0.1 - 8% cashback in BNB
|Binance Coin (BNB)
|
|-
|[https://www.bitpanda.com/ Bitpanda]
|Debit
|Visa
|
* Geen maandelijkse kosten.
* Bij conversion van BTC naar EUR +/- 2% extra spread op de wisselkoers
|
|
|-
|[https://blockfi.com/credit-card-waitlist <s>BlockFi</s>]
|<s>Credit</s>
|<s>Visa</s>
|
* <s>Onbekend</s>
|
|De kaart is alleen beschikbaar voor inwoners van de Verenigde Staten
|-
|[https://www.coinbase.com/card Coinbase]
|Debet
|Visa
|
* Eenmalig: [https://help.coinbase.com/en/coinbase/trading-and-funding/other/coinbase-card-faq.html bezorgkosten]
* 0.2% van de betaalwaarde van transactie
|
|
|-
|[https://crypto.com/cards Crypto.com]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar CRO staken voor een hoger percentage cashback en meer voordelen
*1% - 8% cashback in CRO
|Crypto.com Coin (CRO)
|Met IBAN
|-
|[https://lastbit.io/ LastBit]
|Debit
|Mastercard
|
* 1% Cashback in sats.
* Debit mastercard kan je opladen via [[Lightning]]! (ze zijn aangesloten op OpenNode)
|
|Lastbit heeft [https://medium.com/lastbitpay/moving-to-striga-by-lastbit-98eb9eb231b6 aangekondigd] eind februari 2022 te stoppen met hun Debit Mastercard. Het gaat over in Striga wat dezelfde functionaliteiten zou moeten gaan bieden.
|-
|[https://swipe.io/cards Swipe]
|Debet
|Visa
|
* [https://swipe.zendesk.com/hc/en-us/articles/360002643178-What-are-the-fees-limits-associated-with-the-Swipe-Card-in-the-EU-and-UK- Geen kosten]?
* 1% - 8% cashback afhankelijk van type kaart word betaald in BTC
* Afhankelijk van type kaart, met Spotify, Netflix, Prime, ... abonnement
|Swipe token
(SXP)
|Met IBAN
|-
|[https://card.trastra.com Trastra]
|
|Visa
|
* Maandelijkse kosten (€1,25)
* https://fees.trastra.com
|
|Met IBAN
|-
|[https://wirexapp.com Wirex]
|Debet
|Visa/MasterCard
|
* Eenmalig: bezorgkosten
* Maandelijkse kosten (€1,20)
* 1% om bitcoin te storten
* Commissie op overzetten naar euro op moment van betalen (Visa)
* Instant betalen zonder overzetten naar euro (MasterCard)
* Maximaal 1.5% cashback (Wirex X-tra) word betaald in eigen token
|Wirex token
(WTX)
|Met IBAN
|-
|[https://www.curve.com/ Curve]
|Debet
|Mastercard
|
* Geen kosten voor standaardkaart
* Maandelijkse kosten voor kaart met extra features (cashback, travel inssurrance)
|Geen
|Deze kaart is niet zozeer een Crypto/Bitcoin kaart, maar kan handig zijn in combinatie met andere betaalkaarten. De Curve card 'hangt' Mastercard/VISA kaarten 'achter' de Curve card. Curve zet de betaling dus door naar die andere kaart. Hierdoor is het onder andere mogelijk Apple pay te gebruiken of betalingen (tot een maand terug) naar een andere kaart te zetten waardoor je alsnog een cashback kan krijgen.
|}

Betaalkaarten met bitcoin

2022-04-20T08:07:26Z

Hero: /* Supermarkten */

Het is in Nederland mogelijk om betaalkaarten te gebruiken en daarmee te betalen in winkels. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen creditcard en debetkaarten of ''debet-cards''. Het gaat vaak om debetkaarten op het Visa-netwerk: je maakt bitcoin over naar je betaalkaartrekening en op het moment van betalen van euro's in de [[Bitcoin accepteren als winkel|winkel]], wordt jouw bitcointegoed gebruikt.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Betaalkaarten waarmee je bitcoin uit kunt geven werken vaak op dezelfde manier. Ze maken gebruik van een al bestaand netwerk van bijvoorbeeld Visa en/of MasterCard. De huis-, tuin- en keukenbetaalkaart van de banken in Nederland werken op hetzelfde netwerk van deze bekende partijen (Visa/MasterCard). We hebben het dan meestal over een debetkaart, maar je kan ook gebruik maken van een creditcard. Het verschil tussen beide kaartsoorten wordt hieronder duidelijk.

=== Creditcard/Debetkaart ===
Zoals de naam ''creditcard'' al doet vermoeden spreken we hier over een betaalkaart waarmee je betaalt op krediet. Een krediet wordt aan iemand verstrekt met voorwaarde dat dit later wordt terugbetaald. In de volksmond ook wel lening genoemd.

Een debet-betaalkaart is eigenlijk het tegenovergestelde. Betaalkaarten van banken in Nederland zijn over het algemeen allemaal debetkaarten. Het verschil met een creditcard is dat je bij een debetkaart geld of bijvoorbeeld bitcoin eerst op een rekening moet zetten alvorens ermee te kunnen betalen. Een voorbeeld is de gebruikelijke bankrekening, een ander voorbeeld is een bitcoinvariant ervan. Er zijn verschillende partijen in Nederland die een dienst aanbieden waarmee je kan betalen met bitcoin.

=== Bitcoinbetaalkaarten ===
Er zijn verschillende partijen in Nederland die betaalkaarten met bitcoin aanbieden, zoals Wirex, Swipe, Coinbase en Blockfi. Ook hier is weer een onderscheid te maken in de bedrijven die dit aanbieden. Wirex is bijvoorbeeld puur ingericht als betaaldienst in tegenstelling tot Coinbase dat verschillende diensten aanbiedt, waaronder ook een betaalkaart.

==== Hoe werkt het ====
Betaalkaarten zijn te gebruiken zoals de normale debetkaarten van banken ook te gebruiken zijn, dat wil zeggen: in winkels, tankstations, bij restaurants en op plekken waar het mogelijk is om te pinnen. Er wordt gewoon betaald met euro's, dus de bitcoin die je op je rekening zet worden uitgegeven als euro's. Het omwisselen gebeurt vaak automatisch, maar is niet altijd het geval.

Hoe gaat het omwisselen tussen bitcoin en euro's in zijn werk? Je opent een rekening of account bij een van deze betaalbedrijven. Vaak is [[Bitcoinjargon|KYC]] vereist en duurt het even voordat je kunt beginnen. Zodra je een werkend account tot je beschikking hebt kan je inloggen en bijvoorbeeld een app downloaden waarop je jouw tegoeden kan zien, de afschrijvingen en de inkomende betalingen. Bij sommige bedrijven is het ook nog mogelijk om je “currency” of muntsoort aan te passen aan het land waar je verblijft. Hier moet je denken aan de mogelijkheid om dollars uit te geven als je op vakantie bent of op zakenreis in de Verenigde Staten waardoor je niet verder rekening hoeft te houden met extra wisselkoerskosten en dergelijke. de meeste betaalkaarten ondersteunen ook andere cryptovaluta.

==== Supermarkten ====
Albert Heijn accepteert standaard geen Visa of Mastercard. In sommige AH to go's of winkels in toeristische gebieden kan AH wel dit soort kaarten accepteren.

Lidl, Aldi, Jumbo, Etos en IKEA accepteren wel Visa en Mastercard.

==== Nederland vs. de rest van de wereld ====
Omdat Nederland vrij vroeg was met de PIN-pas is betalen met kaart in Nederland gebruikelijker dan in andere landen. Nederland was ook vroeg over naar het Maestro systeem, een systeem van MasterCard met een vergelijkbaar logo maar toch anders. Ook V-Pay is in Nederland gebruikelijk, wat van VISA is maar ook weer anders. De betaalkaarten waar hier over gesproken wordt zijn veelal Mastercard Debit en Visa Debit kaarten die nog niet bij alle betaalterminals van winkels worden geaccepteerd.

Inmiddels is er in Nederland door de betaalvereniging een project gestart om deze acceptatie te vergroten, onder de naam [https://www.betaalvereniging.nl/betaalproducten-en-diensten/pinnen/project-dca/ Project Debit Card Acceptance] (DCA). Gedurende 2023 zouden vrijwel alle ondernemers ook Mastercard Debit en Visa Debit moeten accepteren omdat Mastercard in 2023 met de uitgifte van Maestro kaarten gaat stoppen.

==== Verkrijgbare kaarten in Nederland ====
{| class="wikitable"
|+In Nederland verkrijgbare betaalkaarten
!Uitgever
!Type
!Betaalnetwerk
!Kosten
!Tokens
!Opmerkingen
|-
|[https://www.binance.com/nl/cards Binance]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar BNB staken voor een hoger percentage cashback
* 0.1 - 8% cashback in BNB
|Binance Coin (BNB)
|
|-
|[https://www.bitpanda.com/ Bitpanda]
|Debit
|Visa
|
* Geen maandelijkse kosten.
* Bij conversion van BTC naar EUR +/- 2% extra spread op de wisselkoers
|
|
|-
|[https://blockfi.com/credit-card-waitlist <s>BlockFi</s>]
|<s>Credit</s>
|<s>Visa</s>
|
* <s>Onbekend</s>
|
|De kaart is alleen beschikbaar voor inwoners van de Verenigde Staten
|-
|[https://www.coinbase.com/card Coinbase]
|Debet
|Visa
|
* Eenmalig: [https://help.coinbase.com/en/coinbase/trading-and-funding/other/coinbase-card-faq.html bezorgkosten]
* 0.2% van de betaalwaarde van transactie
|
|
|-
|[https://crypto.com/cards Crypto.com]
|Debet
|Visa
|
* Gratis, maar CRO staken voor een hoger percentage cashback en meer voordelen
*1% - 8% cashback in CRO
|Crypto.com Coin (CRO)
|Met IBAN
|-
|[https://lastbit.io/ LastBit]
|Debit
|Mastercard
|
* 1% Cashback in sats.
* Debit mastercard kan je opladen via [[Lightning]]! (ze zijn aangesloten op OpenNode)
|
|Lastbit heeft [https://medium.com/lastbitpay/moving-to-striga-by-lastbit-98eb9eb231b6 aangekondigd] eind februari 2022 te stoppen met hun Debit Mastercard. Het gaat over in Striga wat dezelfde functionaliteiten zou moeten gaan bieden.
|-
|[https://swipe.io/cards Swipe]
|Debet
|Visa
|
* [https://swipe.zendesk.com/hc/en-us/articles/360002643178-What-are-the-fees-limits-associated-with-the-Swipe-Card-in-the-EU-and-UK- Geen kosten]?
* 1% - 8% cashback afhankelijk van type kaart word betaald in BTC
* Afhankelijk van type kaart, met Spotify, Netflix, Prime, ... abonnement
|Swipe token
(SXP)
|Met IBAN
|-
|[https://card.trastra.com Trastra]
|
|Visa
|
* Maandelijkse kosten (€1,25)
* https://fees.trastra.com
|
|Met IBAN
|-
|[https://wirexapp.com Wirex]
|Debet
|Visa/MasterCard
|
* Eenmalig: bezorgkosten
* Maandelijkse kosten (€1,20)
* 1% om bitcoin te storten
* Commissie op overzetten naar euro op moment van betalen (Visa)
* Instant betalen zonder overzetten naar euro (MasterCard)
* Maximaal 1.5% cashback (Wirex X-tra) word betaald in eigen token
|Wirex token
(WTX)
|Met IBAN
|}

Proof of Work

2021-06-16T12:52:44Z

Hero:

We noemen het concept achter Bitcoin [[Mining|Minen]] "'''Proof of Work'''". Work is hier te begrijpen als energie-verbruik x tijd. Het gaat om het bewijs dat er door de miner kosten zijn gemaakt om een nieuw geldig blok te vinden. De kosten bestaan voornamelijk uit electriciteitskosten. Als beloning voor het vinden van een nieuw blok ontvangt de miner (nieuwe) bitcoins. Omdat deze beloning over tijd gezien 5%-20% hoger ligt dan de stroomkosten, is er de prikkel voor ondernemers om miner apparatuur in te zetten.

Het is de meest eerlijke en simpele manier om iets in de fysieke wereld (energie) te transporteren naar de virtuele wereld. Proof of Work heeft een aantal gevolgen:

*Het houdt Bitcoin decentraal; omdat er mining is, is er geen centrale partij nodig om Bitcoin te maken.
*Het zorgt dat Bitcoin permissieloos en oncensureerbaar is; iedereen mag minen (of meedoen met een [[Mining#Pools|pool]]) en daardoor helpen met het vinden van een geldig blok, met daarin mogelijk ook de eigen transacties. Er is geen (centrale) partij die jouw transactie kan blokkeren.
*Transacties zijn niet terug te draaien. Als een transactie in een blok zit kan die niet worden teruggedraaid, omdat degene die de transactie terugdraait (een aanvaller) dan veel energie moet gebruiken (zie [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|uitzondering]]). Elk gevonden nieuwe blok beveiligt ook alle onderliggende transacties, omdat de blokken naar elkaar [[Blockchain|terug verwijzen]].

== En Proof of Stake dan? ==
Er is tot op heden geen andere methode gevonden voor decentraal, permissieloos en oncensureerbaar digitaal geld die werkt dan via Proof of Work. Hoe zit het dan met Proof of Stake? Is dat een alternatief? Niet echt.

Bij Proof of Stake zet je munten (van de desbetreffende cryptocurrency) in om een nieuw blok toe te voegen. Daar komt dan een reward voor terug in de vorm van nieuwe munten. Hoe meer munten je inzet, hoe groter de kans is dat je een blok kan toevoegen. Dit heeft als nadeel dat 'stakers' met veel munten een grotere kans hebben op de reward: rijken worden rijker.

Energieverbruik

2021-06-16T12:10:31Z

Hero:

Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? wat is de waarde die bitcoin levert? Als je van mening bent dat bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van bitcoin kan je wel rechtvaardigen als bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.
== Omvang energieverbruik ==

Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting uberhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

== Hoe verhoudt het energieverbruik zich tot dat van Nederland? ==
Omgerekend naar TWh komt het totale energieverbruik van Nederland 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland , dat een deel daarvan is, schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het electriciteitsverbruik is daarmee ongeveer van dezelfde omvang als dat van bitcoin. Het totale energieverbuik van Nederland is nog wel een orde groter.

== Verwachtingen voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Het electriciteitsverbruik wordt daarmee hoger. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Mining apparatuur wordt steeds efficiënter: nieuwere mining apparatuur heeft minder joule nodig per hash en is daarmee weer zuiniger<ref>[https://cbeci.org/cbeci/methodology]</ref>. De mining industrie kenmerkt zich door de noodzakelijkheid van goedkope electriciteit. Zonder toegang tot goedkope stroom en energie-efficiënte miningapparatuur is het al snel niet meer rendabel. Het gebruik van oudere minder efficiënte miners is daardoor onrendabel.

De periodieke halvering van de [[block reward]], versterkt dit proces van het vervangen van minders nog een keer. Oudere miningapparatuur is dan niet meer rendabel en wordt vervangen. Dit herhaalt zich iedere vier jaar.

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten uiteindelijk doorslaggevend zal zijn. Het huidige beeld is dat het energieverbruik meegroeit met de populariteit of waarde van bitcoin.

Doordat de blockreward steeds kleiner wordt, is de verwachting is dat het energieverbruik voor mining de komende tijd blijft stijgen, maar uiteindelijk een plateau zal gaan bereiken<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2T0OUIW89II]</ref> en niet eindeloos zal blijven doorgroeien.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Op de pagina [[Een betere wereld met en door Bitcoin]] staat een overzicht van factoren die bitcoin nuttig maken.

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-16T12:09:51Z

Hero: /* Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? wat is de waarde die bitcoin levert? Als je van mening bent dat bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van bitcoin kan je wel rechtvaardigen als bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.
== Omvang energieverbruik ==

Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting uberhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

== Hoe verhoudt het energieverbruik zich tot dat van Nederland? ==
Omgerekend naar TWh komt het totale energieverbruik van Nederland 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland , dat een deel daarvan is, schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het electriciteitsverbruik is daarmee ongeveer van dezelfde omvang als dat van bitcoin. Het totale energieverbuik van Nederland is nog wel een orde groter.

== Verwachtingen voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Het electriciteitsverbruik wordt daarmee hoger. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Mining apparatuur wordt steeds efficiënter: nieuwere mining apparatuur heeft minder joule nodig per hash en is daarmee weer zuiniger<ref>[https://cbeci.org/cbeci/methodology]</ref>. De mining industrie kenmerkt zich door de noodzakelijkheid van goedkope electriciteit. Zonder toegang tot goedkope stroom en energie-efficiënte miningapparatuur is het al snel niet meer rendabel. Het gebruik van oudere minder efficiënte miners is daardoor onrendabel.

De periodieke halvering van de [[block reward]], versterkt dit proces van het vervangen van minders nog een keer. Oudere miningapparatuur is dan niet meer rendabel en wordt vervangen. Dit herhaalt zich iedere vier jaar.

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten uiteindelijk doorslaggevend zal zijn. Het huidige beeld is dat het energieverbruik meegroeit met de populariteit of waarde van bitcoin.

Doordat de blockreward steeds kleiner wordt, is de verwachting is dat het energieverbruik voor mining de komende tijd blijft stijgen, maar uiteindelijk een plateau zal gaan bereiken<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2T0OUIW89II]</ref> en niet eindeloos zal blijven doorgroeien.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Op de pagina [[Een betere wereld met en door Bitcoin]] staat een overzicht van factoren die bitcoin nuttig maken.

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-16T12:07:43Z

Hero: /* Goud gebruikt geen energie */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? wat is de waarde die bitcoin levert? Als je van mening bent dat bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van bitcoin kan je wel rechtvaardigen als bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.
== Omvang energieverbruik ==

Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting uberhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

== Hoe verhoudt het energieverbruik zich tot dat van Nederland? ==
Omgerekend naar TWh komt het totale energieverbruik van Nederland 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland , dat een deel daarvan is, schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het electriciteitsverbruik is daarmee ongeveer van dezelfde omvang als dat van bitcoin. Het totale energieverbuik van Nederland is nog wel een orde groter.

== Verwachtingen voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Het electriciteitsverbruik wordt daarmee hoger. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Mining apparatuur wordt steeds efficiënter: nieuwere mining apparatuur heeft minder joule nodig per hash en is daarmee weer zuiniger<ref>[https://cbeci.org/cbeci/methodology]</ref>. De mining industrie kenmerkt zich door de noodzakelijkheid van goedkope electriciteit. Zonder toegang tot goedkope stroom en energie-efficiënte miningapparatuur is het al snel niet meer rendabel. Het gebruik van oudere minder efficiënte miners is daardoor onrendabel.

De periodieke halvering van de [[block reward]], versterkt dit proces van het vervangen van minders nog een keer. Oudere miningapparatuur is dan niet meer rendabel en wordt vervangen. Dit herhaalt zich iedere vier jaar.

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten uiteindelijk doorslaggevend zal zijn. Het huidige beeld is dat het energieverbruik meegroeit met de populariteit of waarde van bitcoin.

Doordat de blockreward steeds kleiner wordt, is de verwachting is dat het energieverbruik voor mining de komende tijd blijft stijgen, maar uiteindelijk een plateau zal gaan bereiken<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2T0OUIW89II]</ref> en niet eindeloos zal blijven doorgroeien.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-16T12:05:48Z

Hero: /* Verwachting voor de komende jaren */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? wat is de waarde die bitcoin levert? Als je van mening bent dat bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van bitcoin kan je wel rechtvaardigen als bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.
== Omvang energieverbruik ==

Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting uberhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

== Hoe verhoudt het energieverbruik zich tot dat van Nederland? ==
Omgerekend naar TWh komt het totale energieverbruik van Nederland 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland , dat een deel daarvan is, schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het electriciteitsverbruik is daarmee ongeveer van dezelfde omvang als dat van bitcoin. Het totale energieverbuik van Nederland is nog wel een orde groter.

== Verwachtingen voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Het electriciteitsverbruik wordt daarmee hoger. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Mining apparatuur wordt steeds efficiënter: nieuwere mining apparatuur heeft minder joule nodig per hash en is daarmee weer zuiniger<ref>[https://cbeci.org/cbeci/methodology]</ref>. De mining industrie kenmerkt zich door de noodzakelijkheid van goedkope electriciteit. Zonder toegang tot goedkope stroom en energie-efficiënte miningapparatuur is het al snel niet meer rendabel. Het gebruik van oudere minder efficiënte miners is daardoor onrendabel.

De periodieke halvering van de [[block reward]], versterkt dit proces van het vervangen van minders nog een keer. Oudere miningapparatuur is dan niet meer rendabel en wordt vervangen. Dit herhaalt zich iedere vier jaar.

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten uiteindelijk doorslaggevend zal zijn. Het huidige beeld is dat het energieverbruik meegroeit met de populariteit of waarde van bitcoin.

Doordat de blockreward steeds kleiner wordt, is de verwachting is dat het energieverbruik voor mining de komende tijd blijft stijgen, maar uiteindelijk een plateau zal gaan bereiken<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=2T0OUIW89II]</ref> en niet eindeloos zal blijven doorgroeien.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

== Goud gebruikt geen energie ==
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-16T11:35:24Z

Hero:

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Het energieverbruik van bitcoin is groot en lijkt te stijgen waardoor regelmatig de kritiek of vraag naar boven komt of het niet zuiniger kan. Een eerste belangrijke vraag is dan: is het nuttig? wat is de waarde die bitcoin levert? Als je van mening bent dat bitcoin waardeloos is, en geen nuttige bijdrage levert aan onze maatschappij, dan is elke joule die aan bitcoin wordt besteed verspilde energie. Het energieverbruik van bitcoin kan je wel rechtvaardigen als bitcoin voor jou wel waarde heeft.

Het doel van deze pagina is om wat inzicht te scheppen in het energieverbruik van bitcoin zodat dit beter in perspectief kan worden geplaatst.
== Omvang energieverbruik ==

Op dit moment (februari 2021) verbruiken alle miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het bitcoinnetwerk besteed wordt. Hoewel er een behoorlijke marge aanwezig is, is het feit dat deze inschatting uberhaupt te maken is, eigenlijk best een bijzondere eigenschap. Bitcoin is in die zin extreem transparant. Uit de hashingpower en kenmerken van mining apparatuur is vrij eenvoudig een aardige inschatting te maken. De [https://cbeci.org/ Cambridge Bitcoin Electricity Consumption Index] heeft een website met het actuele energieverbruik met een uitgebreide uitleg van de gebruikte methodologie.

== Hoe verhoudt het energieverbruik zich tot dat van Nederland? ==
Omgerekend naar TWh komt het totale energieverbruik van Nederland 900 TWh<ref>[https://www.clo.nl/indicatoren/nl020120-aanbod-en-verbruik-van-energiedragers]</ref>. Het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland , dat een deel daarvan is, schommelt al enkele jaren rond de 100 TWh. Het electriciteitsverbruik is daarmee ongeveer van dezelfde omvang als dat van bitcoin. Het totale energieverbuik van Nederland is nog wel een orde groter.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

== Goud gebruikt geen energie ==
Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-16T10:56:00Z

Hero:

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Voor het [[Mining|minen]] van bitcoin is electriciteit nodig. Minen wordt gedaan door heel veel computers verspreid over de wereld. En omdat al deze computers electriteit nodig hebben, wordt energie verbruikt. Het energieverbruik binnen bitcoin is nodig voor het maken van een nieuw blok in de blockchain. Dit process levert de miners bitcoin op en heet ook wel [[Proof of Work]] wat het bewijs dat is dat een miner energie heeft verbruikt. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] waarin dit proces in detail is uitgelegd.

Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

Er zijn een aantal argumenten voor het gebruik van [[Proof of Work]] en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verdere achtergrond en bronnen.

= Energieverbruik Bitcoinnetwerk =
== Omvang energieverbruik (februari 2021) ==

Op dit moment verbruiken alle Bitcoin-miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het Bitcoinnetwerk besteed wordt. Ter vergelijking, het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland schommelt al enkele jaren rond de 120 TWh, of zo'n 7 middelgrote (?) kerncentrales.

Vergelijk dit bijvoorbeeld met de toename van 19 procent per jaar van de energievraag van datacenters en het netwerk in Nederland. In 2019 gebruikten alle datacenters in Nederland 2,7 TWh. Met een groei van 19 procent per jaar komt dat in 2030 uit op 20,7 TWh, samen met de benodigde netwerkinfrastructuur is dat 40 TWh. Dan is het energieverbruik voor alle toekomstige clouddiensten een significant onderdeel van de Nederlandse energievraag waarbij ook nog eens de doelstelling is dat dit allemaal duurzame energie moet zijn. Het grote verschil tussen datacenters en bitcoinminers is de locatie: een miner kan technisch gezien overal werken waar energie is en een internetverbinding. Met de huidige stand van de techniek dus overal met behulp van satellietinternet en zon- of windenergie. De zonnige kant van de maan zou ooit zelfs kunnen voldoen.

Kort gezegd: miners willen de goedkoopste energie. Ze kunnen heel makkelijk verhuizen naar plaatsen waar energie goedkoop is of waar te veel energie geproduceerd wordt: die energie gaat dan niet verloren: het bitcoinnetwerk wordt ermee beveiligd.

Energie is praktisch oneindig, hoe het gewonnen wordt, daar zit de crux. En wat voor de ene persoon nuttig is, is voor de ander nutteloos.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Anonimiteit

2021-06-15T21:07:35Z

Hero: /* Bitcoin volgen op de blockchain */

Alle transacties in de bitcoin blockchain zijn openbaar en gewoon in te zien. Daardoor is er niet echt sprake van Anonimiteit: de eigenschap dat de identiteit van iets of iemand onbekend is. Bitcoin is eerder pseudoniem: transacties en adressen zijn te volgen, maar op zichzelf niet herleidbaar tot een persoon. Echter, met behulp van extra informatie kan dat wel mogelijk worden.

== Bitcoin volgen op de [[Blockchain|blockchain]] ==
Alle [[Transacties|transacties]] op de [[Blockchain|blockchain]] zijn openbaar. Ze hebben allemaal inputs en outputs: een oorsprong van verzonden bitcoin en een bestemming. Deze inputs en outputs zijn slechts adressen, geen namen.

Doordat de blockchain publiek is, kunnen transacties worden gevolgd. Er zijn meerdere bedrijven die dit doen, en samenwerken met belastingdiensten en overheden. Het doel van deze bedrijven is om de adressen van de transacties te koppelen aan personen.

Iemand die bitcoin [[Bitcoin kopen|koopt]] via een partij die valt onder [[Handelshuizen met registratie bij DNB|toezicht van de DNB]] zal zich moeten identificeren. De partij maakt het geld over naar een adres van de koper. De partij waar de bitcoin gekocht, en elke overheid/belastingdienst die bij ze aanklopt, kan hierdoor de link leggen tussen het bitcoinadres en de identiteit van de koper.

Als iemand nu bijvoorbeeld een pizza koopt vanaf dit adres, bij Thuisbezorgd, dan weet Thuisbezorgd als bedrijf niet wie er bij deze transactie horen. De input van de transactie naar Thuisbezorgd is dan het adres van de aankoop, en Thuisbezorgd is de output.

Als een belastingdienst, of de volg-bedrijven, toegang hebben tot de identificatie-informatie van de bitcoinpartijen, kunnen ze de transacties linken aan een persoon.

== Adressen eenmalig gebruiken ==
Adreshergebruik verwijst naar het gebruik van hetzelfde [[Adressen|adress]] voor meerdere [[Transacties|transacties]]. Het is een ongewenste werkwijze, waarbij de privacy en de veiligheid van de deelnemers aan de transacties (en van de toekomstige houders) van hun bitcoin worden misbruikt.

De meest private en veilige manier om bitcoin te gebruiken is om een gloednieuw adres te sturen naar elke persoon die je betaalt. Nadat de ontvangen munten zijn uitgegeven, mag het adres nooit meer worden gebruikt. Vraag mensen ook altijd om een nieuw bitcoinadres als je ze geld stuurt.

Er wordt wel gezegd dat de term "bitcoin adres" een slechte naam is voor dit object. Een betere naam zou zoiets zijn als "bitcoin factuur".

Alle goede wallets hebben tegenwoordig een gebruikersinterface die het gemakkelijk en veilig maakt om veel wallet [[Adressen|adressen]] te hebben. Vroeger (voor ongeveer 2013) was dit niet het geval, omdat het aanmaken van nieuwe adressen backups ongeldig kon maken, wat tot verlies van geld kon leiden.

== Mixen ==
Zoals hierboven benoemd hebben [[Transacties|transacties]] een input en output. Doordat er vaak maar 1 of 2 outputs zijn, is het makkelijk te volgen welke "stappen" bitcoin nemen.

Een oplossing is mixen van bitcoin. Software zoals [https://www.wasabiwallet.io/ Wasabi wallet] regelt dit voor je. In essentie komt er een groep mensen samen die hun bitcoin op een grote hoop gooit. Ze maken met 50 of meer mensen hun bitcoin over naar dezelfde 50 mensen, in 1 transactie.

Deze mix-transactie zal bijvoorbeeld 50 inputs en 50 outputs hebben, en de link tussen de inputs en outputs raakt verloren. Hierdoor kunnen transactie-volg-bedrijven minder aannames doen over de weg die bitcoin van iemand afleggen.

== Adreslabeling ==
Verschillende wallets, waaronder Bitcoin Core en Wasabi, staan je toe om adressen te labelen. Als je in deze wallets een ontvangstadres aanmaakt, geef je aan die kennis hebben van dit adres. Dit is dus de partij die naar je gaan overmaken, bijvoorbeeld je [[Bitcoin kopen|broker]].

Als je later bitcoin uitgeeft, kan je kiezen welke bitcoin je uitgeeft. Je krijgt een lijst met bitcoin die op je wallet staan, met daarbij de labels. Je kan dan zelf kiezen welke bitcoin ([[Transacties#Termen|UTXO's]]) je uitgeeft.

Anonimiteit

2021-06-15T21:06:46Z

Hero: Introductie herschreven.

Alle transacties in de bitcoin blockchain zijn openbaar en gewoon in te zien. Daardoor is er niet echt sprake van Anonimiteit: de eigenschap dat de identiteit van iets of iemand onbekend is. Bitcoin is eerder pseudoniem: transacties en adressen zijn te volgen, maar op zichzelf niet herleidbaar tot een persoon. Echter, met behulp van extra informatie kan dat wel mogelijk worden.

== Bitcoin volgen op de [[Blockchain|blockchain]] ==
Alle [[Transacties|transacties]] op de [[Blockchain|blockchain]] zijn openbaar. Ze hebben allemaal inputs en outputs: een oorsprong van verzonden bitcoin en een bestemming. Deze inputs en outputs zijn slechts adressen, geen namen.

Doordat de blockchain publiek is, kunnen transacties worden gevolgd. Er zijn meerdere bedrijven die dit doen, en samenwerken met belastingdiensten en overheden. Het doel van deze bedrijven is om de adressen van de transacties te koppelen aan namen.

Iemand die bitcoin [[Bitcoin kopen|koopt]] via een partij die valt onder [[Handelshuizen met registratie bij DNB|toezicht van de DNB]] zal zich moeten identificeren. De partij maakt het geld over naar een adres van de koper. De partij waar de bitcoin gekocht, en elke overheid/belastingdienst die bij ze aanklopt, kan hierdoor de link leggen tussen het bitcoinadres en de identiteit van de koper.

Als iemand nu bijvoorbeeld een pizza koopt vanaf dit adres, bij Thuisbezorgd, dan weet Thuisbezorgd als bedrijf niet wie er bij deze transactie horen. De input van de transactie naar Thuisbezorgd is dan het adres van de aankoop, en Thuisbezorgd is de output.

Als een belastingdienst, of de volg-bedrijven, toegang hebben tot de identificatie-informatie van de bitcoinpartijen, kunnen ze de transacties linken aan een persoon.

== Adressen eenmalig gebruiken ==
Adreshergebruik verwijst naar het gebruik van hetzelfde [[Adressen|adress]] voor meerdere [[Transacties|transacties]]. Het is een ongewenste werkwijze, waarbij de privacy en de veiligheid van de deelnemers aan de transacties (en van de toekomstige houders) van hun bitcoin worden misbruikt.

De meest private en veilige manier om bitcoin te gebruiken is om een gloednieuw adres te sturen naar elke persoon die je betaalt. Nadat de ontvangen munten zijn uitgegeven, mag het adres nooit meer worden gebruikt. Vraag mensen ook altijd om een nieuw bitcoinadres als je ze geld stuurt.

Er wordt wel gezegd dat de term "bitcoin adres" een slechte naam is voor dit object. Een betere naam zou zoiets zijn als "bitcoin factuur".

Alle goede wallets hebben tegenwoordig een gebruikersinterface die het gemakkelijk en veilig maakt om veel wallet [[Adressen|adressen]] te hebben. Vroeger (voor ongeveer 2013) was dit niet het geval, omdat het aanmaken van nieuwe adressen backups ongeldig kon maken, wat tot verlies van geld kon leiden.

== Mixen ==
Zoals hierboven benoemd hebben [[Transacties|transacties]] een input en output. Doordat er vaak maar 1 of 2 outputs zijn, is het makkelijk te volgen welke "stappen" bitcoin nemen.

Een oplossing is mixen van bitcoin. Software zoals [https://www.wasabiwallet.io/ Wasabi wallet] regelt dit voor je. In essentie komt er een groep mensen samen die hun bitcoin op een grote hoop gooit. Ze maken met 50 of meer mensen hun bitcoin over naar dezelfde 50 mensen, in 1 transactie.

Deze mix-transactie zal bijvoorbeeld 50 inputs en 50 outputs hebben, en de link tussen de inputs en outputs raakt verloren. Hierdoor kunnen transactie-volg-bedrijven minder aannames doen over de weg die bitcoin van iemand afleggen.

== Adreslabeling ==
Verschillende wallets, waaronder Bitcoin Core en Wasabi, staan je toe om adressen te labelen. Als je in deze wallets een ontvangstadres aanmaakt, geef je aan die kennis hebben van dit adres. Dit is dus de partij die naar je gaan overmaken, bijvoorbeeld je [[Bitcoin kopen|broker]].

Als je later bitcoin uitgeeft, kan je kiezen welke bitcoin je uitgeeft. Je krijgt een lijst met bitcoin die op je wallet staan, met daarbij de labels. Je kan dan zelf kiezen welke bitcoin ([[Transacties#Termen|UTXO's]]) je uitgeeft.

Energieverbruik

2021-06-15T20:46:40Z

Hero: /* "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Het [[Mining|minen]] van bitcoin kost energie omdat het wordt gedaan door heel veel computers over de hele wereld. Deze computers, of 'miners', gebruiken energie. Dat principe van energie gebruiken voor het maken, of eigenlijk vinden, van bitcoin heet [[Proof of Work]]. Het is hét bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] om te zien waarom het belangrijk is.

Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

Er zijn een aantal argumenten voor het gebruik van [[Proof of Work]] en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verdere achtergrond en bronnen.

= Energieverbruik Bitcoinnetwerk =
== Omvang energieverbruik (februari 2021) ==

Op dit moment verbruiken alle Bitcoin-miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het Bitcoinnetwerk besteed wordt. Ter vergelijking, het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland schommelt al enkele jaren rond de 120 TWh, of zo'n 7 middelgrote (?) kerncentrales.

Vergelijk dit bijvoorbeeld met de toename van 19 procent per jaar van de energievraag van datacenters en het netwerk in Nederland. In 2019 gebruikten alle datacenters in Nederland 2,7 TWh. Met een groei van 19 procent per jaar komt dat in 2030 uit op 20,7 TWh, samen met de benodigde netwerkinfrastructuur is dat 40 TWh. Dan is het energieverbruik voor alle toekomstige clouddiensten een significant onderdeel van de Nederlandse energievraag waarbij ook nog eens de doelstelling is dat dit allemaal duurzame energie moet zijn. Het grote verschil tussen datacenters en bitcoinminers is de locatie: een miner kan technisch gezien overal werken waar energie is en een internetverbinding. Met de huidige stand van de techniek dus overal met behulp van satellietinternet en zon- of windenergie. De zonnige kant van de maan zou ooit zelfs kunnen voldoen.

Kort gezegd: miners willen de goedkoopste energie. Ze kunnen heel makkelijk verhuizen naar plaatsen waar energie goedkoop is of waar te veel energie geproduceerd wordt: die energie gaat dan niet verloren: het bitcoinnetwerk wordt ermee beveiligd.

Energie is praktisch oneindig, hoe het gewonnen wordt, daar zit de crux. En wat voor de ene persoon nuttig is, is voor de ander nutteloos.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. (bijvoorbeeld [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy])
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-15T20:45:25Z

Hero: /* "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Het [[Mining|minen]] van bitcoin kost energie omdat het wordt gedaan door heel veel computers over de hele wereld. Deze computers, of 'miners', gebruiken energie. Dat principe van energie gebruiken voor het maken, of eigenlijk vinden, van bitcoin heet [[Proof of Work]]. Het is hét bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] om te zien waarom het belangrijk is.

Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

Er zijn een aantal argumenten voor het gebruik van [[Proof of Work]] en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verdere achtergrond en bronnen.

= Energieverbruik Bitcoinnetwerk =
== Omvang energieverbruik (februari 2021) ==

Op dit moment verbruiken alle Bitcoin-miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het Bitcoinnetwerk besteed wordt. Ter vergelijking, het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland schommelt al enkele jaren rond de 120 TWh, of zo'n 7 middelgrote (?) kerncentrales.

Vergelijk dit bijvoorbeeld met de toename van 19 procent per jaar van de energievraag van datacenters en het netwerk in Nederland. In 2019 gebruikten alle datacenters in Nederland 2,7 TWh. Met een groei van 19 procent per jaar komt dat in 2030 uit op 20,7 TWh, samen met de benodigde netwerkinfrastructuur is dat 40 TWh. Dan is het energieverbruik voor alle toekomstige clouddiensten een significant onderdeel van de Nederlandse energievraag waarbij ook nog eens de doelstelling is dat dit allemaal duurzame energie moet zijn. Het grote verschil tussen datacenters en bitcoinminers is de locatie: een miner kan technisch gezien overal werken waar energie is en een internetverbinding. Met de huidige stand van de techniek dus overal met behulp van satellietinternet en zon- of windenergie. De zonnige kant van de maan zou ooit zelfs kunnen voldoen.

Kort gezegd: miners willen de goedkoopste energie. Ze kunnen heel makkelijk verhuizen naar plaatsen waar energie goedkoop is of waar te veel energie geproduceerd wordt: die energie gaat dan niet verloren: het bitcoinnetwerk wordt ermee beveiligd.

Energie is praktisch oneindig, hoe het gewonnen wordt, daar zit de crux. En wat voor de ene persoon nuttig is, is voor de ander nutteloos.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. [https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy]
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-15T20:44:51Z

Hero: /* "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Het [[Mining|minen]] van bitcoin kost energie omdat het wordt gedaan door heel veel computers over de hele wereld. Deze computers, of 'miners', gebruiken energie. Dat principe van energie gebruiken voor het maken, of eigenlijk vinden, van bitcoin heet [[Proof of Work]]. Het is hét bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] om te zien waarom het belangrijk is.

Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

Er zijn een aantal argumenten voor het gebruik van [[Proof of Work]] en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verdere achtergrond en bronnen.

= Energieverbruik Bitcoinnetwerk =
== Omvang energieverbruik (februari 2021) ==

Op dit moment verbruiken alle Bitcoin-miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het Bitcoinnetwerk besteed wordt. Ter vergelijking, het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland schommelt al enkele jaren rond de 120 TWh, of zo'n 7 middelgrote (?) kerncentrales.

Vergelijk dit bijvoorbeeld met de toename van 19 procent per jaar van de energievraag van datacenters en het netwerk in Nederland. In 2019 gebruikten alle datacenters in Nederland 2,7 TWh. Met een groei van 19 procent per jaar komt dat in 2030 uit op 20,7 TWh, samen met de benodigde netwerkinfrastructuur is dat 40 TWh. Dan is het energieverbruik voor alle toekomstige clouddiensten een significant onderdeel van de Nederlandse energievraag waarbij ook nog eens de doelstelling is dat dit allemaal duurzame energie moet zijn. Het grote verschil tussen datacenters en bitcoinminers is de locatie: een miner kan technisch gezien overal werken waar energie is en een internetverbinding. Met de huidige stand van de techniek dus overal met behulp van satellietinternet en zon- of windenergie. De zonnige kant van de maan zou ooit zelfs kunnen voldoen.

Kort gezegd: miners willen de goedkoopste energie. Ze kunnen heel makkelijk verhuizen naar plaatsen waar energie goedkoop is of waar te veel energie geproduceerd wordt: die energie gaat dan niet verloren: het bitcoinnetwerk wordt ermee beveiligd.

Energie is praktisch oneindig, hoe het gewonnen wordt, daar zit de crux. En wat voor de ene persoon nuttig is, is voor de ander nutteloos.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. '''[https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy]'''
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Energieverbruik

2021-06-15T20:44:25Z

Hero: /* "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" */

[[Bestand:Vergelijk energie.png|miniatuur|Vergelijk energieverbruik]]
Het [[Mining|minen]] van bitcoin kost energie omdat het wordt gedaan door heel veel computers over de hele wereld. Deze computers, of 'miners', gebruiken energie. Dat principe van energie gebruiken voor het maken, of eigenlijk vinden, van bitcoin heet [[Proof of Work]]. Het is hét bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Lees het hoofdartikel over [[Proof of Work]] om te zien waarom het belangrijk is.

Bitcoin is minder verspillend dan het delven en raffineren van goud om het vervolgens om te smelten en in baren te verdelen, waarna het weer onder de grond in kluizen word opgeslagen. Om nog maar te zwijgen over de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten, enz.

Er zijn een aantal argumenten voor het gebruik van [[Proof of Work]] en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verdere achtergrond en bronnen.

= Energieverbruik Bitcoinnetwerk =
== Omvang energieverbruik (februari 2021) ==

Op dit moment verbruiken alle Bitcoin-miners bij elkaar tussen de 80 en 120 terawattuur (TWh) aan elektriciteit per jaar, een schatting op basis van de gemeten rekenkracht die aan het Bitcoinnetwerk besteed wordt. Ter vergelijking, het jaarlijkse stroomverbruik van Nederland schommelt al enkele jaren rond de 120 TWh, of zo'n 7 middelgrote (?) kerncentrales.

Vergelijk dit bijvoorbeeld met de toename van 19 procent per jaar van de energievraag van datacenters en het netwerk in Nederland. In 2019 gebruikten alle datacenters in Nederland 2,7 TWh. Met een groei van 19 procent per jaar komt dat in 2030 uit op 20,7 TWh, samen met de benodigde netwerkinfrastructuur is dat 40 TWh. Dan is het energieverbruik voor alle toekomstige clouddiensten een significant onderdeel van de Nederlandse energievraag waarbij ook nog eens de doelstelling is dat dit allemaal duurzame energie moet zijn. Het grote verschil tussen datacenters en bitcoinminers is de locatie: een miner kan technisch gezien overal werken waar energie is en een internetverbinding. Met de huidige stand van de techniek dus overal met behulp van satellietinternet en zon- of windenergie. De zonnige kant van de maan zou ooit zelfs kunnen voldoen.

Kort gezegd: miners willen de goedkoopste energie. Ze kunnen heel makkelijk verhuizen naar plaatsen waar energie goedkoop is of waar te veel energie geproduceerd wordt: die energie gaat dan niet verloren: het bitcoinnetwerk wordt ermee beveiligd.

Energie is praktisch oneindig, hoe het gewonnen wordt, daar zit de crux. En wat voor de ene persoon nuttig is, is voor de ander nutteloos.

== Verwachting voor de komende jaren ==
Als de prijs van bitcoin stijgt, loont het voor miners om meer rekenkracht in te zetten. Dit zorgt voor energieverbruik. Ook als de [[netwerkkosten]] per transactie stijgen zal hetzelfde gebeuren.

Wanneer de '[[block reward]]' in 2024 halveert, zijn oudere modellen miningapparatuur niet meer efficiënt genoeg en dus niet meer winstgevend. Deze worden offline gehaald en eventueel vervangen worden door nieuwere, efficiëntere modellen. Dit leidt in beginsel tot minder stroomverbruik. Iedere vier jaar tijdens een 'halving' herhaalt zich dit.

Samengevat:

# Hogere koers van Bitcoin en/of hogere fees -> meer hashing power ([[Mining|miningkracht]]) -> meer stroomverbruik
# Halving, lagere koers van Bitcoin en/of lagere fees -> minder hashing power -> minder stroomverbruik
# Efficiëntere [[ASIC miners]] komen op de markt -> meer hashing power bij gelijk stroomverbruik -> teveel aan hashing power -> minst efficiente miners schakelen af -> totaal stroomverbruik grofweg gelijk

Al deze effecten treden continu en tegelijkertijd op, in meer of mindere mate. Het is daarom moeilijk te voorspellen welke van deze effecten tijdelijk 'wint'. In de geschiedenis van bitcoin is de hoeveelheid energieverbruik in ieder geval in dezelfde richting gegroeid als de waarde van het netwerk.

Een belangrijke notie is dat het aantal miners niet ogenblikkelijk kan worden opgeschaald als de prijs stijgt. Er is maar beperkte productiecapaciteit en de levertijd loopt dan al snel op naar 6 maanden of langer. Een verdubbeling van de prijs betekent dus geen ogenblikkelijke verdubbeling van het energieverbruik, maar een langzame verhoging.

= Argumenten tegen het energiegebruik van bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waarde-argument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan bitcoin. Iemand die bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik vermoedelijk te groot vinden. Groepen die bitcoin waardevol vinden omdat zij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich zien met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door bitcoin hun spaargeld veilig kunnen stellen, zullen het energieverbruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij bitcoin vanwege het elektriciteitsgebruik, moet je je ook afvragen: Zal bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal bitcoin nieuwe, grensoverschrijdende [[wikipedia:Smart_grid|smart-grid]]-technieken mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk klimaat-argument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om bitcoin gaat. Op dezelfde kan men beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
[[Bestand:Btc-electr-usage-compared.png|miniatuur|Elektriciteitsverbruik Bitcoin in vergelijk]]
Het energiegebruik van bitcoin wordt vaak vergeleken met dat van een land om een indruk te geven hoeveel het is. In veel gevallen is dat misleidend, omdat het '''energie'''verbruik van bitcoin wordt vergeleken met het '''elektriciteits'''verbruik van een land. Bitcoin verbruikt ongeveer evenveel energie als Nederland aan elektriciteit verbruikt ([https://digiconomist.net/bitcoin-energy-consumption/ maart 2021]). In een eerlijke vergelijking zou je echter bitcoin energieverbruik vergelijken met het energieverbruik van een land. Dat ligt in Nederland nog 8 tot 10 keer zo hoog. De meeste energie verbruiken we namelijk in de vorm van olie en gas (transport en verwarming). Kortom, bitcoin verbruikt ongeveer 10-15% van de energie in Nederland ([https://www.iea.org/data-and-statistics?country=NETHLAND&fuel=Energy%20consumption&indicator=TFCShareBySector maart 2021]).

Er is groot verschil tussen het energieverbruik van verschillende landen, simpelweg omdat ze enorm van omvang verschillen. Tussen Nederland en China zit ongeveer een factor 80 in inwoners en energieverbruik. Het vergelijken met een land doet het goed voor de verontwaardiging, maar is een tamelijk vage meetlat.

Bitcoin is een fundamenteel wereldwijde technologie: het bestaat slechts wereldwijd. Het kost niet meer energie als er meer landen (of mensen) gebruik van gaan maken. Zelfs de wereldwijde internet-infrastructuur (450 TWh per jaar, zo'n 6 keer zo veel als bitcoin, [https://www.iea.org/reports/data-centres-and-data-transmission-networks maart 2021]) is daarom geen goede vergelijking, die groeit sterk mee met het aantal gebruikers en de intensiviteit van het gebruik.

Als je al een vergelijking zou willen maken dan zou het moeten zijn met het alternatief, namelijk het systeem van bankkantoren, geldautomaten en gouddelving waar wereldwijd tientallen miljoenen mensen werken die dagelijks met hun auto naar het werk rijden. Het verschil is dat je het energieverbruik van Bitcoin makkelijk kunt aflezen, en van het banksysteem niet.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
[[Bestand:Energiemix Bitcoin.png|miniatuur|Energiemix Bitcoin]]
Bitcoin vinden gebruikt veel energie, zie boven.

* Een steeds groter deel van bitcoinmining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anders verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. '''[https://www.coindesk.com/russian-oil-drilling-giant-opens-mining-farm Russian Oil Drilling Giant Opens a Crypto Mining Farm Run on Gas Energy]'''
* Een groeiend deel van bitcoinmining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberië, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder aanzienlijk verlies over grote afstanden transporteren. De elektriciteit opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoinmining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. De anders verspilde energie inzetten voor bitcoinmining is uiteindelijk veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren door zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat bitcoinminen in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in locaties als IJsland en niet op locaties als Midden-Europa waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de miningindustrie innovatieve oplossingen bedenkt met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoin te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

Verder zou je voor een gedeelte kunnen zeggen dat bitcoin juist [[Een_betere_wereld_met_en_door_Bitcoin#Minder_uitstoot_door_bitcoin|bijdraagt aan het schoonmaken]] van de atmosfeer. We noemden eerder al dat het niet uitmaakt waar je bitcoin-mining installatie staat. Bedrijven als Great American Mining of de samenwerking tussen Validus Power en HUT8 maken hier dankbaar gebruik van. Ze gebruiken namelijk gas wat vrij komt bij het boren naar olie, wat normaal gesproken afgefakkeld zou worden. Dat affakkelen betekent dat methaan, een zeer sterk broeikasgas, omgezet wordt naar CO2, een veel minder sterk broeikasgas. Deze bedrijven zorgen er nu echter voor dat dit afgefakkelde gas in een turbine gebruikt kan worden om bitcoin te minen. De milieu-impact hiervan is zelfs kleiner dan nul, omdat het gas wat in een turbine gebruikt wordt een hogere mate van efficiëntie heeft dan het simpelweg affakkelen.

Zie verder
* [https://bitcoinmagazine.com/articles/study-74-percent-of-bitcoin-mining-powered-with-renewable-energy
Study: 74 Percent of Bitcoin Mining Powered With Renewable Energy]

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Mythe:_Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kWh!" ==
Deze bewering wordt vaak gemaakt door (ten onrechte) het totale hoeveelheid stroomverbruik in een bepaald tijdsbestek te delen door de totale hoeveelheid transacties in die periode. Dit is echter een verkeerde berekening. Laten we even inzoomen:

* 1 blok bevat ongeveer 1.500 transacties (maar zie verder beneden voor verdere details)
* 1 blok genereert 6,25 nieuwe Bitcoin, de subsidie voor de miner die het blok gegenereerd heeft

De opbrengst aan fees is (medio febr. 2021) 7 miljoen dollar per dag = 30.000 dollar per blok

De opbrengst aan block reward per blok : 6,25x50.000 usd = 31.2500 usd.

De fees brengen voor de miner momenteel dus maar ~ 1/10e op van de block reward.

De reden dat miners bereid zijn zoveel stroom te verstoken is de reward, niet de fees. En de nieuwe Bitcoin worden aan de totale voorraad toegevoegd en kunnen daarna nog honderden jaren gebruikt worden. (Vergelijk dit met een gouden munt: deze kost veel om te delven, maar kan vervolgens letterlijk duizenden jaren gebruikt worden in waardeopslag en -transacties).

Als in 2032 99,2% van de bitcoin gemined zijn, is de blockreward nog maar 0,78125 Btc / blok (een factor 8 lager, 3 halvings na nu). De miners zullen dan hun elekra-kosten voornamelijk met de opbrengsten van de fees moeten bekostigen.

Tegen die tijd is het waarschijnlijk wèl terecht om de stroomkosten van 1 blok om te slaan over de transacties in dat blok. Tenzij de Bitcoin koers dan een factor 8 gestegen is ten opzichte van nu, dus naar zo'n 400.000 usd, want dan is de krimp in block reward geheel gecompenseerd door de koersstijging. Maar, uiteindelijk komt er een moment dat de fees de belangrijkste inkomstenbron voor miners vormen en dan zal het stroomverbruik vermoedelijk een stuk dalen.

=== Een bitcointransactie is niet te vergelijken met een banktransactie ===

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Overleg:Tulpenbollen

2021-06-15T20:39:40Z

Hero: Hero heeft pagina Overleg:Tulpenbollen hernoemd naar Overleg:Tulpenmanie: Pagina gaat over de Tulpenmanie en niet zozeer over tulpenbollen

#DOORVERWIJZING [[Overleg:Tulpenmanie]]

Overleg:Tulpenmanie

2021-06-15T20:39:40Z

Hero: Hero heeft pagina Overleg:Tulpenbollen hernoemd naar Overleg:Tulpenmanie: Pagina gaat over de Tulpenmanie en niet zozeer over tulpenbollen

'De Tulpenmanie' lijkt mij een betere naam dan Tulpenbollen.

Tulpenbollen

2021-06-15T20:39:40Z

Hero: Hero heeft pagina Tulpenbollen hernoemd naar Tulpenmanie: Pagina gaat over de Tulpenmanie en niet zozeer over tulpenbollen

#DOORVERWIJZING [[Tulpenmanie]]

Tulpenmanie

2021-06-15T20:39:40Z

Hero: Hero heeft pagina Tulpenbollen hernoemd naar Tulpenmanie: Pagina gaat over de Tulpenmanie en niet zozeer over tulpenbollen

= Historie =
Rond 1600 begon een bloeiende handel in Tulpen. Door toenemende vraag steeg de prijs van de tulpenbollen gestaag, totdat rond 1630, door handel en speculatie, de prijs versneld werd opgedreven. In 1637 kwam hieraan abrupt een einde toen de vraag naar tulpen onder verzamelaars en liefhebbers toch minder bleek te zijn.

In Memoirs of [https://www.amazon.com/Extraordinary-Popular-Delusions-Madness-Crowds/dp/9562919919/lrc18-20/ Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds] beschreef Charles MacKay in 1841 hoe rond 1635 men in Nederland bezeten was van de Tulpenhandel en er astronomische bedragen werden neergeteld voor de bloemen. Iedereen in het land zou meedoen aan de windhandel en er zouden bollen zijn verkocht voor de waarde van een grachtenpand, en toen prijs kelderde stortte ook de economie in. Hij noemde deze hausse de 'tulpenmanie'.

Vele historici twijfelen echter aan dit verhaal.

Volgens Britse historicus Anne Goldgar in [https://www.amazon.com/Tulipmania-Money-Honor-Knowledge-Golden/dp/0226301265 Tulipmania: Money, Honor and Knowledge in the Dutch Golden Age] , was er een levendige handel onder 'floristen', maar waren er slechts 37 die meer dan 300 gulden voor (een pond) tulpen hebben neergelegd.

De handel in tulpen beperkte zich voornamelijk tot twee tavernes, in Haarlem en Amsterdam. 'De Menniste Bruyloft'[https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Theunisz] was een bijzondere taverne waar kunstenaars, schrijvers en floristen (handelaren) bijeenkwamen voor drank, muziek en bollenveilingen. De tulpenveiling bestond meestal uit wat men nu 'futures' zou noemen: contracten voor levering volgend seizoen. Op de top van markt in februari 1637 werd er inderdaad tijdens een veiling 1100 gulden geboden voor een hoeveelheid tulpenbollen die na de zomer geleverd zouden moeten worden. Maar toen de volgende dag geruchten te horen waren van een veel lagere verkoop in Haarlem, probeerde de koper Joost van Cuyck onder de (mondelinge) deal uit te komen. De transactie zal waarschijnlijk nooit hebben plaatsgevonden.

Anders dan wat MacKay beweerde, zal de economische impact van het instorten van de tulpenprijzen in 1637 waarschijnlijk zeer gering zijn geweest. Uit de archieven in Hoorn, Amsterdam en Haarlem blijkt volgens Goldgar niet dat er meer faillissementen waren in 1637. Wel lijkt er nog jaren juridisch te zijn gestreden over naleving van overeenkomsten. Enkele steden verzochten de Staten van Holland 'verscheide ingezetenen voor hare ruine te conserveren'.[https://www.dbnl.org/tekst/krel002bloe01_01/krel002bloe01_01_0005.php]

De morele verontwaardiging in die tijd was echter groot: men zich realiseerde dat men niet meer op basis van eer en vertrouwen handel kon drijven, omdat contracten en mondelinge overeenkomsten niet werden nageleefd. Het nieuwe geld en rijkdom stelde, aan het begin van de Gouden Eeuw, nieuwe eisen aan de maatschappij en handel. Men vreesde voor moreel verval, zoals bleek uit satirische pamfletten zoals 'Claere ontdeckingh der dwaesheydt derghener, die haer tegenwoordig laten noemen Floristen' (1637) en het populaire moralistische toneelstuk 'Tulpenmanie', wat zal hebben bijgedragen aan de legende.

In een poging van de politieke elite om ook te kunnen verdienen aan de prijsstijging werd eind 1636 een belasting geheven op tulpenhandel. Uit de belasting archieven blijkt dat er zo'n 400 handelaren waren - veelal uit dezelfde families, bestaande uit welgestelde Mennonieten, zakenmensen, doctoren en juristen. De speculatieve futures markt was voor Nederland niet nieuw, want er bestonden al lange tijd een vergelijkbare markten voor graan en effecten.

Opvallend is dat o.a. door agrarische veranderingen (meer vrije keuze van productie en markt) en financiële innovaties er grote welvaart ontstond, begin 17e eeuw. Daarbovenop kwam de expansie van de geldhoeveelheid: de VoC had het alleenrecht op handel met Japan dat grote zilvermijnen exploiteerde [https://archive.org/details/historyofmonetar00delmrich], en via de handel met Spanje (dat twee keer per jaar een zilverlevering ontving vanuit de mijnen van Mexico en Peru) kwam zilver vanuit de Nieuwe Wereld [https://www.amazon.com/Capitalism-Amsterdam-Century-Violet-Barbour/dp/B0007F36ZO] naar de Nederlandse havens, en daarnaast was er nog de gebeurtenis van 1628: de verovering van de zilvervloot. Het is dan ook niet acute manie van de welgestelde burger, maar de plotselinge overdaad aan nieuw geld, wat de voedingsbodem vormt voor speculative bubbels.

=Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin=
Bitcoin wordt vaak met de Tulpenmanie vergeleken, in eerste instantie wegens de enorme prijsstijgingen. Opdat de Tulpenmanie snel weer instortte, zal dat met Bitcoin ook wel gebeuren, is dan de redenering.

Deze vergelijking gaat echter op veel punten mank. Tulpenbollen vormen geen goed oppotmiddel en hebben nagenoeg geen geld-eigenschappen. Bitcoin scoort op alle punten (veel) beter.

Allereerst de eigenschappen die Aristoteles beschreef: houdbaar, goed transporteerbaar en verhandelbaar, deelbaar/verenigbaar, aantrekkelijkheid. Daarnaast enkele moderne eisen die we aan geld-achtige middelen stellen.

{| class="wikitable" style="font-family:'Lucida Sans Unicode', 'Lucida Grande', sans-serif !important;;"
|- style="background-color:#cbcefb;"
! style="text-align:right;" |
! EIGENSCHAP
! TULPENBOL
! BITCOIN
! OPMERKING
|-
| style="text-align:right;" | 1
| Houdbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Kort
| style="background-color:#d0edcf;" | Zeer lang
|
|-
| style="text-align:right;" | 2
| Deelbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Een halve tulpenbol is niets waard
|-
| style="text-align:right;" | 3
| Verenigbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 4
| Uitwisselbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Slecht*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *De ene tulpenbol is de andere niet
|-
| style="text-align:right;" | 5
| Herkenbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Je moet kenner zijn; **Softwarematig
|-
| style="text-align:right;" | 6
| Transporteerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig
| style="background-color:#d0edcf;" | Globaal
|
|-
| style="text-align:right;" | 7
| Ziet er leuk uit
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja*
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| *Gedurende korte tijd; Smaak afhankelijk
|-
| style="text-align:right;" | 8
| Ingebouwd betalingsnetwerk
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 9
| Programmeerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 10
| Werkt op het Internet
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|}

Gezien bovenstaande is het geen wonder dat de Tulpenmanie maar zo'n 3 jaar duurde en Bitcoin al 12 jaar aan het groeien is. Een vergelijking tussen Bitcoin en de Tulpenmanie is daarom vrij zinloos en kan niet echt serieus genomen worden.

=De mogelijkheid om op te slaan=
Tulpenbollen hadden maar een beperkte houdbaarheidsdatum en waren daardoor moeilijk te bewaren. Ook als de bloem was uitgekomen hadden ze maar een beperkte houdbaarheid.

Bitcoin is daarentegen digitaal en kan binnen korte tijd overgedragen worden van persoon A naar persoon B. Zie ook [[Bitcoin#Onomkeerbare_transacties|Onomkeerbare transacties]]. Daarnaast heeft Bitcoin geen houdbaarheidsdatum.

=Het verschil in aanbod=
Omdat tulpen relatief gemakkelijk zijn te kweken schakelden veel boeren door de stijgende prijs van tulpenbollen over naar het kweken daarvan. Zo creëerden ze een overschot op de markt waardoor de prijs uiteindelijk instortte. Daarnaast was de kwaliteit van de tulp niet te voorspellen aan de hand van de tulpenbol. Er waren geen garanties dat de bloem uiteindelijk mooi zou worden.

Bitcoin heeft deze problemen ondervangen in het protocol. Er is vooraf vastgesteld dat er maar 21 miljoen bitcoin gemined zullen worden. Zie ook [[Bitcoin#Maximaal_21_miljoen_bitcoin|Maximaal 21 miljoen bitcoin]]. Ook zal er niet meer bitcoin gemined worden als er meer miners op springen. Zie ook [[Mining#Moeilijkheid|Mining]]. Daarnaast kunnen bitcoin niet worden gekopieerd of vernietigd en zijn eenvoudig te verdelen in kleinere eenheden.

=Is Bitcoin een bubbel?=
Het heeft weinig zin om 400 jaar na dato de tulpenmanie te vergelijken met Bitcoin. Bloemen en een digitale, cryptografisch beveiligde valuta hebben weinig raakvlakken. Uiteindelijk is "de Bitcoin bubbel" al meerdere keren geknapt en gaat het meer lijken op de market cycles die we al decennia kennen van de aandelenbeurs.<ref>[https://www.investopedia.com/trading/market-cycles-key-maximum-returns/], Market Cycles: The Key to Maximum Returns</ref>

<comments />

Tulpenmanie

2021-06-15T20:36:19Z

Hero: /* De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin */

Overleg:Tulpenmanie

2021-06-15T20:34:26Z

Hero: Nieuwe pagina aangemaakt met ' 'De Tulpenmanie' lijkt mij een betere naam dan Tulpenbollen.'

'De Tulpenmanie' lijkt mij een betere naam dan Tulpenbollen.

Tulpenmanie

2021-06-15T20:32:02Z

Hero: typo ontbrekende spatie

= Historie =
Rond 1600 begon een bloeiende handel in Tulpen. Door toenemende vraag steeg de prijs van de tulpenbollen gestaag, totdat rond 1630, door handel en speculatie, de prijs versneld werd opgedreven. In 1637 kwam hieraan abrupt een einde toen de vraag naar tulpen onder verzamelaars en liefhebbers toch minder bleek te zijn.

In Memoirs of [https://www.amazon.com/Extraordinary-Popular-Delusions-Madness-Crowds/dp/9562919919/lrc18-20/ Extraordinary Popular Delusions and the Madness of Crowds] beschreef Charles MacKay in 1841 hoe rond 1635 men in Nederland bezeten was van de Tulpenhandel en er astronomische bedragen werden neergeteld voor de bloemen. Iedereen in het land zou meedoen aan de windhandel en er zouden bollen zijn verkocht voor de waarde van een grachtenpand, en toen prijs kelderde stortte ook de economie in. Hij noemde deze hausse de 'tulpenmanie'.

Vele historici twijfelen echter aan dit verhaal.

Volgens Britse historicus Anne Goldgar in [https://www.amazon.com/Tulipmania-Money-Honor-Knowledge-Golden/dp/0226301265 Tulipmania: Money, Honor and Knowledge in the Dutch Golden Age] , was er een levendige handel onder 'floristen', maar waren er slechts 37 die meer dan 300 gulden voor (een pond) tulpen hebben neergelegd.

De handel in tulpen beperkte zich voornamelijk tot twee tavernes, in Haarlem en Amsterdam. 'De Menniste Bruyloft'[https://nl.wikipedia.org/wiki/Jan_Theunisz] was een bijzondere taverne waar kunstenaars, schrijvers en floristen (handelaren) bijeenkwamen voor drank, muziek en bollenveilingen. De tulpenveiling bestond meestal uit wat men nu 'futures' zou noemen: contracten voor levering volgend seizoen. Op de top van markt in februari 1637 werd er inderdaad tijdens een veiling 1100 gulden geboden voor een hoeveelheid tulpenbollen die na de zomer geleverd zouden moeten worden. Maar toen de volgende dag geruchten te horen waren van een veel lagere verkoop in Haarlem, probeerde de koper Joost van Cuyck onder de (mondelinge) deal uit te komen. De transactie zal waarschijnlijk nooit hebben plaatsgevonden.

Anders dan wat MacKay beweerde, zal de economische impact van het instorten van de tulpenprijzen in 1637 waarschijnlijk zeer gering zijn geweest. Uit de archieven in Hoorn, Amsterdam en Haarlem blijkt volgens Goldgar niet dat er meer faillissementen waren in 1637. Wel lijkt er nog jaren juridisch te zijn gestreden over naleving van overeenkomsten. Enkele steden verzochten de Staten van Holland 'verscheide ingezetenen voor hare ruine te conserveren'.[https://www.dbnl.org/tekst/krel002bloe01_01/krel002bloe01_01_0005.php]

De morele verontwaardiging in die tijd was echter groot: men zich realiseerde dat men niet meer op basis van eer en vertrouwen handel kon drijven, omdat contracten en mondelinge overeenkomsten niet werden nageleefd. Het nieuwe geld en rijkdom stelde, aan het begin van de Gouden Eeuw, nieuwe eisen aan de maatschappij en handel. Men vreesde voor moreel verval, zoals bleek uit satirische pamfletten zoals 'Claere ontdeckingh der dwaesheydt derghener, die haer tegenwoordig laten noemen Floristen' (1637) en het populaire moralistische toneelstuk 'Tulpenmanie', wat zal hebben bijgedragen aan de legende.

In een poging van de politieke elite om ook te kunnen verdienen aan de prijsstijging werd eind 1636 een belasting geheven op tulpenhandel. Uit de belasting archieven blijkt dat er zo'n 400 handelaren waren - veelal uit dezelfde families, bestaande uit welgestelde Mennonieten, zakenmensen, doctoren en juristen. De speculatieve futures markt was voor Nederland niet nieuw, want er bestonden al lange tijd een vergelijkbare markten voor graan en effecten.

Opvallend is dat o.a. door agrarische veranderingen (meer vrije keuze van productie en markt) en financiële innovaties er grote welvaart ontstond, begin 17e eeuw. Daarbovenop kwam de expansie van de geldhoeveelheid: de VoC had het alleenrecht op handel met Japan dat grote zilvermijnen exploiteerde [https://archive.org/details/historyofmonetar00delmrich], en via de handel met Spanje (dat twee keer per jaar een zilverlevering ontving vanuit de mijnen van Mexico en Peru) kwam zilver vanuit de Nieuwe Wereld [https://www.amazon.com/Capitalism-Amsterdam-Century-Violet-Barbour/dp/B0007F36ZO] naar de Nederlandse havens, en daarnaast was er nog de gebeurtenis van 1628: de verovering van de zilvervloot. Het is dan ook niet acute manie van de welgestelde burger, maar de plotselinge overdaad aan nieuw geld, wat de voedingsbodem vormt voor speculative bubbels.

=De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin=
Bitcoin wordt vaak met de Tulpenmanie vergeleken, in eerste instantie wegens de enorme prijsstijgingen. Opdat de Tulpenmanie snel weer instortte, zal dat met Bitcoin ook wel gebeuren, is dan de redenering.

Deze vergelijking gaat echter op veel punten mank. Tulpenbollen vormen geen goed oppotmiddel en hebben nagenoeg geen geld-eigenschappen. Bitcoin scoort op alle punten (veel) beter.

Allereerst de eigenschappen die Aristoteles beschreef: houdbaar, goed transporteerbaar en verhandelbaar, deelbaar/verenigbaar, aantrekkelijkheid. Daarnaast enkele moderne eisen die we aan geld-achtige middelen stellen.

{| class="wikitable" style="font-family:'Lucida Sans Unicode', 'Lucida Grande', sans-serif !important;;"
|- style="background-color:#cbcefb;"
! style="text-align:right;" |
! EIGENSCHAP
! TULPENBOL
! BITCOIN
! OPMERKING
|-
| style="text-align:right;" | 1
| Houdbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Kort
| style="background-color:#d0edcf;" | Zeer lang
|
|-
| style="text-align:right;" | 2
| Deelbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Een halve tulpenbol is niets waard
|-
| style="text-align:right;" | 3
| Verenigbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 4
| Uitwisselbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Slecht*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *De ene tulpenbol is de andere niet
|-
| style="text-align:right;" | 5
| Herkenbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Je moet kenner zijn; **Softwarematig
|-
| style="text-align:right;" | 6
| Transporteerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig
| style="background-color:#d0edcf;" | Globaal
|
|-
| style="text-align:right;" | 7
| Ziet er leuk uit
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja*
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| *Gedurende korte tijd; Smaak afhankelijk
|-
| style="text-align:right;" | 8
| Ingebouwd betalingsnetwerk
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 9
| Programmeerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 10
| Werkt op het Internet
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|}

Gezien bovenstaande is het geen wonder dat de Tulpenmanie maar zo'n 3 jaar duurde en Bitcoin al 12 jaar aan het groeien is. Een vergelijking tussen Bitcoin en de Tulpenmanie is daarom vrij zinloos en kan niet echt serieus genomen worden.

=De mogelijkheid om op te slaan=
Tulpenbollen hadden maar een beperkte houdbaarheidsdatum en waren daardoor moeilijk te bewaren. Ook als de bloem was uitgekomen hadden ze maar een beperkte houdbaarheid.

Bitcoin is daarentegen digitaal en kan binnen korte tijd overgedragen worden van persoon A naar persoon B. Zie ook [[Bitcoin#Onomkeerbare_transacties|Onomkeerbare transacties]]. Daarnaast heeft Bitcoin geen houdbaarheidsdatum.

=Het verschil in aanbod=
Omdat tulpen relatief gemakkelijk zijn te kweken schakelden veel boeren door de stijgende prijs van tulpenbollen over naar het kweken daarvan. Zo creëerden ze een overschot op de markt waardoor de prijs uiteindelijk instortte. Daarnaast was de kwaliteit van de tulp niet te voorspellen aan de hand van de tulpenbol. Er waren geen garanties dat de bloem uiteindelijk mooi zou worden.

Bitcoin heeft deze problemen ondervangen in het protocol. Er is vooraf vastgesteld dat er maar 21 miljoen bitcoin gemined zullen worden. Zie ook [[Bitcoin#Maximaal_21_miljoen_bitcoin|Maximaal 21 miljoen bitcoin]]. Ook zal er niet meer bitcoin gemined worden als er meer miners op springen. Zie ook [[Mining#Moeilijkheid|Mining]]. Daarnaast kunnen bitcoin niet worden gekopieerd of vernietigd en zijn eenvoudig te verdelen in kleinere eenheden.

=Is Bitcoin een bubbel?=
Het heeft weinig zin om 400 jaar na dato de tulpenmanie te vergelijken met Bitcoin. Bloemen en een digitale, cryptografisch beveiligde valuta hebben weinig raakvlakken. Uiteindelijk is "de Bitcoin bubbel" al meerdere keren geknapt en gaat het meer lijken op de market cycles die we al decennia kennen van de aandelenbeurs.<ref>[https://www.investopedia.com/trading/market-cycles-key-maximum-returns/], Market Cycles: The Key to Maximum Returns</ref>

<comments />

Betaalkaarten met bitcoin

2021-03-18T10:22:55Z

Hero:

Het is in Nederland mogelijk om betaalkaarten te gebruiken en daarmee te betalen in winkels. Er moet een onderscheid gemaakt worden tussen credit en debit kaarten. Het zijn vaak debit-cards op het Visa-netwerk: je maakt bitcoin over naar je betaalkaartrekening en op het moment van betalen van euro's in de [[Bitcoin accepteren als winkel|winkel]], wordt jouw bitcointegoed gebruikt.

=== Bitcoin betaalkaarten ===
Betaalkaarten waarmee je bitcoin kan uitgeven werken vaak op dezelfde manier. Ze maken gebruik van een al bestaand netwerk van bijvoorbeeld visa en/of mastercard. De huis-, tuin- en keuken betaalkaart van de alom vertegenwoordigde banken in Nederland werken op hetzelfde netwerk van deze bekende partijen (visa/mastercard). We hebben het dan meestal over een debit-card maar je kan ook gebruik maken van een credit-card. Het verschil tussen beide wordt hieronder duidelijk.

=== Credit-card/Debit-card ===
Zoals de naam al doet vermoeden spreken we hier over een betaalkaart waarmee je betaalt op krediet. Een krediet wordt aan iemand verstrekt met voorwaarde dat deze later wordt terugbetaalt. In de volksmond ook wel lening genoemd.

Een debit betaalkaart is eigenlijk het tegenovergestelde. Betaalkaarten van banken in Nederland zijn over het algemeen allemaal debit betaalkaarten. Het verschil met een credit-card is dat je bij een debit-card geld of bijvoorbeeld bitcoin eerst op een rekening moet zetten alvorens er mee te kunnen betalen. Een voorbeeld is de gebruikelijke bankrekening, een ander voorbeeld is een bitcoin variant ervan. Er zijn verschillende partijen in Nederland die een dienst aanbieden waarmee je kan betalen met bitcoin.

=== Bitcoin betaalkaarten ===
Er zijn verschillende partijen in Nederland die dit aanbieden zoals een Wirex, Swipe, Coinbase en Blockfi. Ook hier is weer een onderscheid te maken in de bedrijven die dit aanbieden. Wirex bijvoorbeeeld is puur ingericht als betaaldienst in tegenstelling tot Coinbase die verschillende diensten aanbiedt waaronder dus ook een betaalkaart.

==== Hoe werkt het ====
Betaalkaarten zijn te gebruiken zoals de normale debit kaarten van banken ook te gebruiken zijn, in winkels, tankstations restaurants en op plekken waar het mogelijk is om te pinnen. Er wordt gewoon betaald met euro's dus de bitcoins die je op je rekening zet worden uitgegeven als euro's. Het omwisselen gebeurt vaak automatisch maar is niet altijd het geval. Hoe gaat dit in zijn werk? Je opent een rekening of account bij een van deze betaalbedrijven. Vaak is [[Bitcoinjargon|KYC]] vereist en duurt dit even voordat je kan beginnen. Zodra je een werkend account tot je beschikking hebt kan je inloggen en bijvoorbeeld een app downloaden waarop je jouw tegoeden kan zien en jouw afschrijvingen en de inkomende betalingen. Bij sommige bedrijven is het ook nog mogelijk om je “currency” aan te passen aan het land waar je verblijft. Hier moet je denken aan de mogelijkheid om dollars uit te geven als je op vakantie bent of op zakenreis in de Verenigde Staten waardoor je niet verder rekening hoeft te houden met extra wisselkoerskosten en dergelijke. de meeste betaalkaarten ondersteunen ook andere cryptocurrencies.

==== Verkrijgbare kaarten in Nederland ====
{| class="wikitable"
|+In Nederland verkrijgbare betaalkaarten
!Uitgever
!Type
!Betaalnetwerk
!Kosten
!Tokens
!Opmerkingen
|-
|[https://wirexapp.com Wirex]
|Debit
|Visa/Mastercard
|
* Eenmalig: bezorgkosten
* Maandelijkse kosten (€1,20)
* 1% om bitcoin te storten
* Commissie op overzetten naar euro op moment van betalen (Visa)
* Instant betalen zonder overzetten naar euro (Mastercard)
* Maximaal 1.5% cashback (Wirex X-tra) word betaald in eigen token
|Wirex token
(WTX)
|Met IBAN
|-
|[https://swipe.io/cards Swipe]
|Debit
|Visa
|
* [https://swipe.zendesk.com/hc/en-us/articles/360002643178-What-are-the-fees-limits-associated-with-the-Swipe-Card-in-the-EU-and-UK- Geen kosten]?
* 1% - 8% cashback afhankelijk van type kaart word betaald in BTC
* Afhankelijk van type kaart, met Spotify, Netflix, Prime, ... abonnement
|Swipe token
(SXP)
|Met IBAN
|-
|[https://www.coinbase.com/card Coinbase]
|Debit
|Visa
|
* Eenmalig: [https://help.coinbase.com/en/coinbase/trading-and-funding/other/coinbase-card-faq.html bezorgkosten]
* 0.2% van de betaalwaarde van transactie
|
|
|-
|[https://blockfi.com/credit-card-waitlist BlockFi]
|Credit
|Visa
|
* onbekend
|
|
|-
|[https://crypto.com/cards Crypto.com]
|Debit
|Visa
|
* 1% - 8% CRO rewards
* Afhankelijk van type kaart, met Spotify, Netflix, Prime, ... abonnement
|
|
|-
|[https://www.binance.com/nl/cards Binance]
|Debit
|Visa
|
* Binance card is gratis.
* Tot 8% cashback
|
|
|-
|[https://card.trastra.com Trastra]
|
|Visa
|
* Maandelijkse kosten (€1,25)
* https://fees.trastra.com
|
|Met IBAN
|}

Betaalkaarten met bitcoin

2021-03-18T10:20:26Z

Hero: /* Verkrijgbare kaarten in Nederland */

Bitcoin

2021-03-18T10:06:40Z

Hero: /* Iets met bitcoin doen */

Het eerste en beste decentrale permissieloze geld! Het is de eerste gedecentraliseerde digitale munt die werkt zonder centrale bank of centrale beheerder. Het netwerk is [[Bitcoin node|peer-to-peer]] en de [[Transacties|transacties]] gebeuren tussen de gebruikers onderling, zonder tussenpersoon. Deze transacties worden geverifieerd via [[Bitcoin node#Netwerk|netwerk nodes]] door het gebruik van cryptografie en worden opgeslagen in een openbare gedistribueerde database: [[Blockchain|de blockchain]], waar gemiddeld eens in de 10 minuten een blok aan wordt [[Mining|toegevoegd]]. Bitcoin werd voor het eerst beschreven in de [[Whitepaper|whitepaper]].

=== Consensusregels ===
Er zitten een aantal eigenschappen aan bitcoin.

De regels liggen vast in de concensusregels. Dit zijn de regels waar iedereen die meedoet met bitcoin, aan moet voldoen.
* Een [[Mining|miner]] mag nooit meer bitcoin claimen dan is vastgelegd. Doet hij dat wel, dan is zijn blok ongeldig.
* Een gebruiker mag geen transactie doen waar hij bitcoin uitgeeft die al eerder is uitgegeven. Probeert hij dat wel, dan wordt de transactie niet geaccepteerd, want de rest van het netwerk houdt zich aan de consensusregels
* Blokken hebben een [[Blokgroottedebat|maximale grootte]].

==== De Halvening / Halving ====
Bij elk [[Blockchain#Blokken|bitcoinblok]] hoort een blok subsidie. Deze blok subsidie wordt gecreëerd door het bitcoin algoritme en wordt vastgelegd door de 'winnende' miner (of miningpool) in de eerste transactie van het blok (de [https://btcwiki.nl/wiki/Transacties#Coinbase coinbasetransactie]). Op basis van de coinbasetransactie wordt de subsidie verstuurd naar een bitcoin adres waar de 'winnende' miner (of miningpool) de geheime sleutel van heeft.

In de software die op alle deelnemende bitcoinnodes is geïnstalleerd, is vastgelegd dat elke 210.000 blokken, de subsidie wordt gehalveerd. Het moment waarop de subsidie gehalveerd wordt noemen we de '''halvening'''. Het proces heet '''halving'''.

Omdat er gemiddeld elke 10 minuten een blok gevonden wordt, vindt de Halvening dus elke 4 jaar plaats. (Zie de oranje lijn in de grafiek hieronder). De bloksubsidie was in het eerste blok (in januari 2009) 50 bitcoin. Gemiddeld elke 10 minuten kwamen er dus 50 nieuwe bitcoin bij. Na de eerste Halvening werd dat 25 bitcoin per blok en na de tweede 12,5. Na 3 Halvenings kan elke miner die nu een blok vindt zichzelf 6,25 bitcoin toe-eigenen.

==== Maximaal 21 miljoen bitcoin ====
Doordat de subsidie steeds halveert, komt er steeds minder bitcoin bij. De Halvening ligt vast in de regels van de bitcoinsoftware. Het plaatje hieronder laat zien hoe de creatie van nieuwe bitcoin verliep en zal verlopen.

[[Bestand:Bitcoin-supply-and-inflation-rate.png|Grafiek die laat zien hoe de Halvening van bitcoin plaats (zullen) vinden|800px]]

Het proces van halveren loopt door tot het jaar 2140. Dan is de subsidie zo klein geworden dat deze niet meer verder te halveren is. Het resultaat is een lijn van bitcoincreatie die asymptotisch naar de 21 miljoen bitcoin neigt. (Zie de blauwe lijn).

=== Onomkeerbare transacties ===
Van een [[Transacties|transactie]] op het bitcoinnetwerk kan je na ongeveer één uur stellen dat deze onomkeerbaar is, (mits er voldoende fee is meegestuurd met de transactie).

Zodra een transactie één [[Blockchain#Bevestigingen|bevestiging]] heeft gekregen begint geleidelijk zekerheid te ontstaan dat de transactie niet meer kan worden teruggedraaid. Elke bevestiging die daarna volgt, maakt de transactie steeds moeilijker omkeerbaar:
# Één bevestiging. Het komt voor, ongeveer eens per week, dat één bevestiging van een transactie ongedaan wordt gemaakt. (Er vindt dan een tijdelijke splitsing in het netwerk plaats, die praktisch altijd in het volgende blok wordt rechtgetrokken);
# Twee bevestigingen. Nu is de kans op een herschikking van de blockchain al héél erg klein geworden;
# Zes bevestigingen. Dit is het aantal dat over het algemeen wordt gezien als "volledig onomkeerbaar". Het is in de praktijk onmogelijk dat een kwaadwillende partij één uur mining-werk inzet, dat krachtiger is dan de rest van het wereldwijde miningnetwerk, om de blockchain in te halen, om transacties terug te kunnen draaien.

De bovenstaande uitleg geldt voor transacties op de [[Blockchain|blockchain]] ("On-chain"), want transacties op het Bitcoin [[Lightning|lightning netwerk]] zijn binnen enkele seconden definitief bevestigd en dus onomkeerbaar.

Het is belangrijk om je te realiseren dat het onomkeerbaar maken van een transactie binnen één uur, zoals Bitcoin dat doet, een prestatie is die vele malen beter is dan wat traditionele betaalnetwerken bieden. En PIN-betaling mag dan wel definitief lijken, deze is het niet. Elke banktransactie is onderhevig aan controle door banken. Dagen later kunnen deze nog worden teruggeboekt. En bij credit cards loopt het zogenaamde "Charge back risico" zelfs op tot maanden.

=== Custodial versus non-custodial ===
[[Bitcoin opslaan|Wat is het verschil tussen "Custodial" en "Non-custodial"]] opslag van je bitcoin?

Dit heeft een direct verband met de uitspraak [[Bitcoin_opslaan#.22Not_your_keys.2C_not_your_coins.22|"Not your keys, not your coins".]].

=== BIPs ===
BIP staat voor Bitcoin Improvement Proposal. Het zijn voorstellen om Bitcoin te verbeteren. Het is uiteindelijk aan het netwerk (zowel de gebruikers als de [[Mining|miners]]) om te bepalen welke verbeteringen worden doorgevoerd.

Voorbeelden van BIPs zijn [[SegWit]] en [[Taproot-Schnorr]].

=== Bitcoinmantra's, woorden en cultuur ===
==== Do your own research ====
Dit betekent simpelweg: zorg dat je weet waar je het over hebt. Koop niet zomaar munten, maar informeer jezelf eerst. Er is een [[Community]] om je te helpen.

==== Don't trust, Verify ====
Vertrouw geen derden met je bitcoin, of om je correcte informatie te geven. Je kunt alleen jezelf vertrouwen, draai daarom zelf een [[Bitcoin node]] om [[Transacties|transacties]] te controleren.

==== Eenheden ====
Één bitcoin bestaat uit 100 000 000 '''satoshis''', ook wel '''sat''' of '''sats'''. Een satoshi is dus 0.00000001 bitcoin.

Één bitcoin bestaat uit 100 000 '''bits'''. Een bit is dus 0.000001 bitcoin.

Één bit is 100 satoshis.

* 1 satoshi = 0.00000001 ฿
* 10 satoshis = 0.00000010 ฿
* 100 satoshis = 0.00000100 ฿ = 1 '''bit'''
* 1,000 satoshis = 0.00001000 ฿
* 10,000 satoshis = 0.00010000 ฿
* 100,000 satoshis = 0.00100000 ฿ = 1 mBTC
* 1,000,000 satoshis = 0.01000000 ฿ = 1 cBTC
* 10,000,000 satoshis = 0.10000000 ฿
* 100,000,000 satoshis = 1.00000000 ฿

Bij een koers van 1 bitcoin = 43454 euro kost een chique biertje van 4 euro je 0.00009 bitcoin, 9205 sats, of 92 bits.

==== Moeilijkheid ====
Moeilijkheid, beter bekend als Difficulty (van het hashen). Zie ook [[Mining#Moeilijkheid|Mining]].

==== Populaire afkortingen en termen ====
HODL, PoW, SoV enzovoorts, kortom [[Bitcoinjargon]].

=== Iets met bitcoin doen ===
* [[Studiemateriaal/Literatuur|Lezen over bitcoin]]
* [[Bitcoin kopen|Bitcoin kopen]]
* [[Bitcoin opslaan|Wat is voor jou de beste strategie om bitcoin op te slaan?]]
* [[Bitcoin gebruiken]]

=== Overige ===
* [[De_Bitcoin_en_andere_stijlfouten|De Bitcoin en andere stijlfouten]]

Tulpenmanie

2021-02-24T10:07:38Z

Hero: /* De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin */

In 1634 was er een hausse in de Nederlandse tulpenhandel die duurde tot 1637. Dit verschijnsel is later gedoopt tot de tulpenmanie.<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Tulpenmanie], Tulpenmanie</ref> Tijdens de tulpenmanie werden de tulpenbollen soms wel verhandeld voor 10 keer het jaarsalaris van een vakman en waren ze ongeveer evenveel waard als een Amsterdams grachtenpand.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/krel002bloe01_01/], Bloemenspeculatie in Nederland. De Tulpenmanie van 1636-'37 en de Hyacintenhandel van 1720-'36</ref>. Ook werd er gespeculeerd op tulpen, op dat moment dat deze nog onder de grond zaten. Door de toenemende vraag werd de prijs omhoog gestuwd waardoor het voor arme boeren aantrekkelijker werd om tulpen te kweken. Uiteindelijk ontstond er een overschot en de prijs stortte binnen enkele dagen in elkaar. Daardoor wordt de tulpenmanie door economen gezien als de eerste economische bubbel en vaak gebruikt als metafoor.

=De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin=
Bitcoin wordt vaak met de Tulpenmanie vergeleken, in eerste instantie wegens de enorme prijsstijgingen. Opdat de Tulpenmanie snel weer instortte, zal dat met Bitcoin ook wel gebeuren, is dan de redenering.
Deze vergelijking gaat echter op veel punten mank. Tulpenbollen vormen geen goed oppotmiddel en hebben nagenoeg geen geld-eigenschappen. Bitcoin scoort op alle punten (veel) beter.

Allereerst de eigenschappen die Aristoteles beschreef: houdbaar, goed transporteerbaar en verhandelbaar, deelbaar/verenigbaar, aantrekkelijkheid. Daarnaast enkele moderne eisen die we aan geld-achtige middelen stellen.

{| class="wikitable" style="font-family:'Lucida Sans Unicode', 'Lucida Grande', sans-serif !important;;"
|- style="background-color:#cbcefb;"
! style="text-align:right;" |
! EIGENSCHAP
! TULPENBOL
! BITCOIN
! OPMERKING
|-
| style="text-align:right;" | 1
| Houdbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Kort
| style="background-color:#d0edcf;" | Zeer lang
|
|-
| style="text-align:right;" | 2
| Deelbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Een halve tulpenbol is niets waard
|-
| style="text-align:right;" | 3
| Verenigbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 4
| Uitwisselbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Slecht*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *De ene tulpenbol is de andere niet
|-
| style="text-align:right;" | 5
| Herkenbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Je moet kenner zijn; **Softwarematig
|-
| style="text-align:right;" | 6
| Transporteerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig
| style="background-color:#d0edcf;" | Globaal
|
|-
| style="text-align:right;" | 7
| Aantrekkelijk
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja*
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| *Gedurende korte tijd; Smaak afhankelijk
|-
| style="text-align:right;" |
|
|
|
|
|-
| style="text-align:right;" | 8
| Ingebouwd betalingsnetwerk
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 9
| Programmeerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 10
| Werkt op het Internet
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|}

Gezien bovenstaande is het geen wonder dat de Tulpenmanie maar zo'n 3 jaar duurde en Bitcoin al 12 jaar aan het groeien is. Een vergelijking tussen Bitcoin en de Tulpenmanie is daarom vrij zinloos en kan niet echt serieus genomen worden.





=De mogelijkheid om op te slaan=
Tulpenbollen hadden maar een beperkte houdbaarheidsdatum en waren daardoor moeilijk te bewaren. Ook als de bloem was uitgekomen hadden ze maar een beperkte houdbaarheid.

Bitcoin is daarentegen digitaal en kan binnen korte tijd overgedragen worden van persoon A naar persoon B. Zie ook [[Bitcoin#Onomkeerbare_transacties|Onomkeerbare transacties]]. Daarnaast heeft Bitcoin geen houdbaarheidsdatum.

=Het verschil in aanbod=
Omdat tulpen relatief gemakkelijk zijn te kweken schakelden veel boeren door de stijgende prijs van tulpenbollen over naar het kweken daarvan. Zo creëerden ze een overschot op de markt waardoor de prijs uiteindelijk instortte. Daarnaast was de kwaliteit van de tulp niet te voorspellen aan de hand van de tulpenbol. Er waren geen garanties dat de bloem uiteindelijk mooi zou worden.

Bitcoin heeft deze problemen ondervangen in het protocol. Er is vooraf vastgesteld dat er maar 21 miljoen bitcoin gemined zullen worden. Zie ook [[Bitcoin#Maximaal_21_miljoen_bitcoin|Maximaal 21 miljoen bitcoin]]. Ook zal er niet meer bitcoin gemined worden als er meer miners op springen. Zie ook [[Mining|Mining]]. Daarnaast kunnen bitcoin niet worden gekopieerd of vernietigd en zijn eenvoudig te verdelen in kleinere eenheden.

=Is Bitcoin een bubbel?=
Het heeft weinig zin om 400 jaar na dato de tulpenmanie te vergelijken met Bitcoin. Bloemen en een digitale, cryptografisch beveiligde valuta hebben weinig raakvlakken. Uiteindelijk is "de Bitcoin bubbel" al meerdere keren geknapt en gaat het meer lijken op de market cycles die we al decennia kennen van de aandelenbeurs.<ref>[https://www.investopedia.com/trading/market-cycles-key-maximum-returns/], Market Cycles: The Key to Maximum Returns</ref>

<comments />

Tulpenmanie

2021-02-24T10:05:26Z

Hero: /* De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin */

In 1634 was er een hausse in de Nederlandse tulpenhandel die duurde tot 1637. Dit verschijnsel is later gedoopt tot de tulpenmanie.<ref>[https://nl.wikipedia.org/wiki/Tulpenmanie], Tulpenmanie</ref> Tijdens de tulpenmanie werden de tulpenbollen soms wel verhandeld voor 10 keer het jaarsalaris van een vakman en waren ze ongeveer evenveel waard als een Amsterdams grachtenpand.<ref>[https://www.dbnl.org/tekst/krel002bloe01_01/], Bloemenspeculatie in Nederland. De Tulpenmanie van 1636-'37 en de Hyacintenhandel van 1720-'36</ref>. Ook werd er gespeculeerd op tulpen, op dat moment dat deze nog onder de grond zaten. Door de toenemende vraag werd de prijs omhoog gestuwd waardoor het voor arme boeren aantrekkelijker werd om tulpen te kweken. Uiteindelijk ontstond er een overschot en de prijs stortte binnen enkele dagen in elkaar. Daardoor wordt de tulpenmanie door economen gezien als de eerste economische bubbel en vaak gebruikt als metafoor.

=De Verschillen tussen Tulpenbollen en Bitcoin=
Bitcoin wordt vaak met de Tulpenmanie vergeleken, in eerste instantie wegens de enorme prijsstijgingen. Opdat de Tulpenmanie snel weer instortte, zal dat met Bitcoin ook wel gebeuren, is dan de redenering.
Deze vergelijking gaat echter op veel punten mank. Tulpenbollen vormen geen goed oppotmiddel en hebben nagenoeg geen geld-eigenschappen. Bitcoin scoort op alle punten (veel) beter.

Allereerst de eigenschappen die Aristoteles beschreef: houdbaar, goed transporteerbaar en verhandelbaar, deelbaar/verenigbaar, aantrekkelijkheid. Daarnaast enkele moderne eisen die we aan geld-achtige middelen stellen.

{| class="wikitable" style="font-family:'Lucida Sans Unicode', 'Lucida Grande', sans-serif !important;;"
|- style="background-color:#cbcefb;"
! style="text-align:right;" |
! EIGENSCHAP
! TULPENBOL
! BITCOIN
! OPMERKING
|-
| style="text-align:right;" | 1
| Houdbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Kort
| style="background-color:#d0edcf;" | Zeer lang
|
|-
| style="text-align:right;" | 2
| Deelbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Een halve tulpenbol is niets waard
|-
| style="text-align:right;" | 3
| Verenigbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 4
| Uitwisselbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Slecht*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *De ene tulpenbol is de andere niet
|-
| style="text-align:right;" | 5
| Herkenbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig*
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
| *Je moet kenner zijn; **Softwarematig
|-
| style="text-align:right;" | 6
| Transporteerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Matig
| style="background-color:#d0edcf;" | Globaal
|
|-
| style="text-align:right;" | 7
| Aantrekkelijk
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja*
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| *Gedurende korte tijd; Smaak afhankelijk
|-
| style="text-align:right;" |
|
|
|
|
|-
| style="text-align:right;" | 8
| Ingebouwd betalingsnetwerk
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 9
| Programmeerbaar
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|-
| style="text-align:right;" | 10
| Werkt op het Internet
| style="background-color:#ffce93;" | Nee
| style="background-color:#d0edcf;" | Ja
|
|}

Gezien bovenstaande is het geen wonder dat de Tulpenmanie maar zo'n 3 jaar duurde en Bitcoin al 12 jaar aan het groeien is. Elke schrijver die Bitcoin gelijkstelt aan de Tulpenbollen gekte geeft blijk de zaken niet goed bestudeerd te hebben.





=De mogelijkheid om op te slaan=
Tulpenbollen hadden maar een beperkte houdbaarheidsdatum en waren daardoor moeilijk te bewaren. Ook als de bloem was uitgekomen hadden ze maar een beperkte houdbaarheid.

Bitcoin is daarentegen digitaal en kan binnen korte tijd overgedragen worden van persoon A naar persoon B. Zie ook [[Bitcoin#Onomkeerbare_transacties|Onomkeerbare transacties]]. Daarnaast heeft Bitcoin geen houdbaarheidsdatum.

=Het verschil in aanbod=
Omdat tulpen relatief gemakkelijk zijn te kweken schakelden veel boeren door de stijgende prijs van tulpenbollen over naar het kweken daarvan. Zo creëerden ze een overschot op de markt waardoor de prijs uiteindelijk instortte. Daarnaast was de kwaliteit van de tulp niet te voorspellen aan de hand van de tulpenbol. Er waren geen garanties dat de bloem uiteindelijk mooi zou worden.

Bitcoin heeft deze problemen ondervangen in het protocol. Er is vooraf vastgesteld dat er maar 21 miljoen bitcoin gemined zullen worden. Zie ook [[Bitcoin#Maximaal_21_miljoen_bitcoin|Maximaal 21 miljoen bitcoin]]. Ook zal er niet meer bitcoin gemined worden als er meer miners op springen. Zie ook [[Mining|Mining]]. Daarnaast kunnen bitcoin niet worden gekopieerd of vernietigd en zijn eenvoudig te verdelen in kleinere eenheden.

=Is Bitcoin een bubbel?=
Het heeft weinig zin om 400 jaar na dato de tulpenmanie te vergelijken met Bitcoin. Bloemen en een digitale, cryptografisch beveiligde valuta hebben weinig raakvlakken. Uiteindelijk is "de Bitcoin bubbel" al meerdere keren geknapt en gaat het meer lijken op de market cycles die we al decennia kennen van de aandelenbeurs.<ref>[https://www.investopedia.com/trading/market-cycles-key-maximum-returns/], Market Cycles: The Key to Maximum Returns</ref>

<comments />

Bitcoin opslaan

2021-02-23T21:59:24Z

Hero: /* Papieren wallet */

Bitcoin kan op twee manieren worden bewaard. Door anderen of in eigen beheer. De site [https://storingbitcoin.info/ StoringBitcoin.info] kan je helpen een strategie te bepalen voor het opslaan van jouw bitcoin, door het beantwoorden van een aantal vragen. Er is ook altijd een [[Community|community]] om je te helpen.

"Not your keys, not your coins"
Dit is een bekend gezegde, dat je er op wijst dat '''alleen als je de privé sleutels van jouw bitcoin in je bezit hebt, de bitcoin daadwerkelijk van jou is'''. D.w.z. ze zitten in jouw (hardware) wallet en bevinden zich niet bij een derde partij. Ervaren bitcoiners hebben dit vaak als voorkeur.

== Bitcoin in je eigen beheer: Non-custodial ==
Er is geen andere partij die jouw bitcoin voor jou bewaart. Je bewaart je bitcoin zelf op bijvoorbeeld een hardware wallet, een wallet op je mobiele telefoon of je desktop computer. Ook de paper wallet valt in de categorie non-custodial.

=== Hardwarewallet ===
Een hardwarewallet is een specifiek apparaatje dat jouw bitcoin bewaart. Voor de meeste scenario's wordt dit gezien als een veilige manier. Je [[Private key]] is opgeslagen in een speciaal daarvoor bestemde chip en zal ook enkel op de hardwarewallet blijven.

Voorbeelden van wallets:
* Ledger
* Trezor
* KeepKee
* ColdCard

=== Softwarewallet ===
Dit is bijvoorbeeld een wallet die je op je telefoon of computer draait. Je [[Private key]] staat hier als bestand opgeslagen. Als je telefoon of computer wordt gehackt of in verkeerde handen komt, kunnen mensen bij je bitcoin.

=== Papieren wallet ===
Je zou de [[Private key]] ook op papier zetten. Dit noemen we een papieren wallet of paper wallet. Uitgeven van bitcoin op een papieren wallet gebeurde vroeger wel, maar is nu absoluut niet aan te raden omdat er diverse nadelen aan kleven. Op het moment dat je vanaf een Papieren wallet Bitcoin betaald is het moeilijk om een [[Change address]] op te geven. Hierdoor is de kans groter dat je een deel van je Bitcoin kwijtraakt. Ook het printen van de Papieren wallet is minder veilig. Als je dit met je huis-tuin-en-keuken-printer doet, is een grotere kans dat de [[Private key]] van de wallet toch in handen van iemand anders komt.

== Beveiliging ==
=== Versleuteling van je wallet ===
Dit is van toepassing op softwarewallets; bij deze wallets staan er bestanden met je [[Geheime sleutel|geheime sleutels]] zomaar op je schijf. Als de machine (telefon, computer) waar dat bestand op staat wordt gestolen kunnen je bitcoin worden gestolen. Een oplossing is het versleutelen van dit bestand. Hierdoor is het bestand niet leesbaar zonder een wachtwoord. Als je wallet je toestaat om een wachtwoord in te stellen (voor encryptie) zorg dus dat het een goed wachtwoord is, en besef dat zonder het wachtwoord je bitcoin niet terug te halen zijn.

=== Multisig ===
Zie aparte pagina [[Multisig]].

== Bitcoin beheerd door anderen: Custodial ==
Een aanbieder bewaart 'jouw' bitcoin voor jou. Hij is de '''custodian''', de beheerder van jouw bitcoin. In de werkelijkheid is het niet jouw bitcoin, want je bent afhankelijk van die aanbieder. Als er iets mis gaat dan ben je jouw bitcoin kwijt. Bedenk goed of je dit wil. Er zijn legio voorbeelden waar het in het verleden mis is gegaan en mensen hun tegoeden kwijt zijn geraakt.

Voorbeelden van custodial wallets zijn:
* De wallet van je exchange, waar je bitcoin (even) staan na aankoop
* "Kluizen" op sites van bitcoinaanbieders waar je niet de de [[Seed|geheime sleutels]] krijgt
* Software wallets die je installeert maar waar je niet de de [[Seed|geheime sleutels]] krijgt
* Partijen die gespecialiseerd zijn in het opslaan van bitcoin

Wat kan er misgaan bij custodial wallets

Onderstaande scenario's zijn allemaal eerder voorgekomen.
* De aanbieder kan worden gehackt
* De aanbieder kan failliet gaan
* De aanbieder kan met de noorderzon verdwijnen

= Zie verder =
* [https://beginnenmetbitcoin.com/#ep2 Aflevering 2] van de podcast [[Beginnen met Bitcoin]]

Bitcoinjargon

2021-02-18T11:42:30Z

Hero:

Bitcoiners hebben een eigen taal

;BTC (of XBT)
: De "ticker" van [[Bitcoin]] op [[Bitcoin kopen|exchanges]]
;FOMO
: Fear of missing out
;FUD
: Fear, uncertainty and doubt
;HFSP
: Have fun staying poor
;HODL
: Je bitcoin vasthouden en nooit verkopen! (Hold On for Dear Life)
;MoE
: Medium of Exchange (Mogelijke [[Bitcoin als betaalmiddel|functie van geld]])
;[[Bitcoin_opslaan#.22Not_your_keys.2C_not_your_coins.22|Not Your Keys, Not Your Coins]]
: Als je je bitcoins niet in een eigen wallet bewaart, maar ergens bij een exchange of bitcoin-bewaarservice, beschik je niet echt over jouw bitcoins
;PoW
: Proof of Work ([[Bitcoin#Consensusregels|Consensusmechanisme]])
; Proof of Keys day (3 Januari)
: Jaarlijks, op 3 januari worden bitcoin-eigenaars uitgedaagd hun saldo te verplaatsen van (custodial) exchanges naar een (non-custodial) wallet. In essentie is Proof of Keys day dus een georganiseerde bank-run, waarop de exchanges getest worden (hebben ze wel alle bitcoin die hun gebruikers in hun account bewaren daadwerkelijk in bezit?).
;Rekt
: Het grootste gedeelte van je geld verliezen door verkeerde aan- of verkopen
;SegWit
: Segregated Witnes
;SoV
: Store of value (Mogelijke [[Bitcoin als betaalmiddel|functie van geld]])
;Staken
: Vastzetten van cryptogeld voor een beloning. Niet van toepassing op bitcoin.
;To Da Moon / To The Moon
: De koers van Bitcoin gaat "naar de maan" (door het dak)
;UoA
: Unit of Account (Mogelijke [[Bitcoin als betaalmiddel|functie van geld]])
;UASF
: User Activated Soft Fork.
;UTXO
: Unspent transaction output; Bitcoin die nog niet is uitgegeven
;Weak hands / Panic sell
: Mensen die ingegven door angst een aan- of verkoop van bitcoin doen

Mythes

2021-02-18T11:29:15Z

Hero: /* Bitcoin is voor criminelen */

Er kleven een hoop misverstanden rond bitcoin.

== Het milieu & de kosten van Bitcoin ==

[[Energieverbruik|Zie artikel Energieverbruik voor uitleg]]

== Waarom bitcoin wel of geen waarde heeft ==

=== Bitcoin is net als alle andere digitale munten / cryptovaluta ===

Bijna alle andere digitale valuta zijn gecentraliseerd. Ze hebben vaak een openbaar bedrijf, stichting of actieve oprichter. Dat heeft een paar belangrijke nadelen:
* De uitgifte staat niet vast en de munt of token kan naar wens van de centrale partij bijgemaakt worden
* Het netwerk kan makkelijk aangevallen of zelfs neergehaald worden door de centrale partij aan te vallen
* De centrale partij kan arbitraire nieuwe regels maken.

Omdat Bitcoin volledig decentraal is (iedereen met een node verifieert de consensus-regels zelf) en geen actieve oprichter heeft (niemand weet wie Satoshi Nakamoto was, en hij is niet meer actief), lost Bitcoin al deze problemen op.

=== Bitcoin lost geen probleem op, goud / ons huidige geldsysteem is prima ===

Bitcoin heeft een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van goud. Het is namelijk:
* Makkelijk te verplaatsen (het is digitaal)
* Makkelijk te beveiligen (je hebt geen grote kluis nodig)
* Makkelijk te verifiëren (een node kost zo'n €200, apparatuur om de puurheid van goud te meten kost duizenden euro's)
* Makkelijk op te delen (een bitcoin is op te delen in 100 miljoen stukjes; sats)

Bitcoin heeft ook een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van overheidsgeld:
* De hoeveelheid bitcoin is voorspelbaar en gelimiteerd
* Het wordt niet door een centrale autoriteit bestuurd, zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Europese_Centrale_Bank de ECB]
* Bitcoin is niet op schulden gebaseerd

Zeker ten opzichte van elektronisch overheidsgeld heeft het belangrijke voordelen:
* Het is meer privé, mits correct gebruikt
* Het kan niet zomaar van je afgepakt of vastgehouden worden door de bank
* Via [[Lightning|lightning]] sneller en goedkoper te versturen

=== Bitcoin heeft waarde dankzij computerkracht ===

Het is niet helemaal correct om te zeggen dat de waarde van bitcoin van de computerkracht komt. Bitcoin heeft waarde omdat mensen er [https://nl.wikipedia.org/wiki/Subjectieve_waardetheorie subjectieve waarde] aan toekennen. Dit bitcoins worden wél door computerkracht gecreeërd, en de integriteit van de blockchain wordt beschermd door diezelfde computerkracht.

=== De waarde van bitcoin is gebaseerd op de hoeveelheid elektriciteit die het kost om deze te minen ===

Deze stelling doet een poging de [https://en.wikipedia.org/wiki/Labor_theory_of_value labor theory of value], die als foutief wordt gezien, op bitcoin toe te passen. Alleen het feit dat iets X bronnen vereist om te creëren betekend niet dat het resultaat ook X waard is. De waarde kan hoger of lager zijn, afhankelijk van de bruikbaarheid voor de gebruikers.

In feite is de causaliteit zelfs het omgekeerde hiervan (dit gaat op voor "the labor theory of value" in het algemeen). De kosten voor het minen zijn gebaseerd op wat het resultaat aan waarde opleverd. Als de waarde van bitcoin stijgt zal er meer gemined worden (omdat [[Mining|mining]] winstgevender wordt) hierdoor gaat de [[Eigenschappen_van_Bitcoin#Difficulty|difficulty]] omhoog en hierdoor gaan de kosten voor mining weer omhoog. Het omgekeerde gebeurt wanneer de bitcoin waarde daalt.
Deze effecten keren uiteindelijk terug naar een equilibrium waarbij de kosten om bitcoin te minen proportioneel zijn met wat de geproduceerde bitcoin aan waarde vertegenwoordigen.

=== Bitcoin heeft geen intrinsieke waarde (maar andere dingen wel) ===

Dit is simpelweg niet waar. Elke bitcoin geeft de houder de mogelijkheid om een groot aantal korte in-transactieberichten op te nemen in een wereldwijd gedistribueerde en van een tijdstempel voorziene permanente gegevensopslag, namelijk de bitcoin [[Blockchain|blockchain]]. Dit is uniek; er is geen andere soortgelijke datastore die zo wijd verspreid is. Er is een wisselwerking tussen het precieze aantal berichten en hoe snel ze kunnen worden ingebed.
Dit inbedden van berichten heeft zeker intrinsieke waarde, aangezien het kan worden gebruikt om de eigendom van een document op een bepaald tijdstip aan te tonen, door een eenrichtings-hash van dat document in een transactie op te nemen. Als je bedenkt dat elektronische notarisdiensten iets van $10 per document vragen, zou dit een intrinsieke waarde geven van ongeveer $10.000 per bitcoin, als je uitgaat van 1000 berichten per bitcoin.

Hoewel sommige andere tastbare goederen wel een intrinsieke waarde hebben, is die waarde over het algemeen veel lager dan de handelsprijs. Bedenk bijvoorbeeld dat goud, als het niet zou worden gebruikt als een inflatiebestendige opslagplaats van waarde, maar alleen voor zijn industriële toepassingen, zeker niet de waarde zou hebben die het nu heeft, aangezien de industriële behoeften aan goud veel kleiner zijn dan het beschikbare aanbod ervan.

Hoe dan ook, hoewel historisch gezien intrinsieke waarde, evenals andere attributen zoals deelbaarheid, fungibiliteit, schaarste, duurzaamheid, hebben geholpen om bepaalde grondstoffen als ruilmiddel te vestigen, is het zeker geen eerste vereiste. Hoewel bitcoins ervan beschuldigd worden in deze zin 'intrinsieke waarde' te missen, maken ze dat ruimschoots goed door de andere kwaliteiten te bezitten die nodig zijn om er een goed [[Bitcoin als geld|ruilmiddel]] van te maken, gelijk aan of beter dan [https://en.wikipedia.org/wiki/Commodity_money goederengeld].

Een andere manier om hierover na te denken is de waarde van de bitcoin te beschouwen als het wereldwijde netwerk, in plaats van elke bitcoin afzonderlijk. De waarde van een individuele telefoon wordt afgeleid van het netwerk waarop hij is aangesloten. Als er geen telefoonnetwerk was, zou een telefoon nutteloos zijn. Op dezelfde manier wordt de waarde van een individuele bitcoin afgeleid van het wereldwijde netwerk van bitcoin-geschikte handelaren, beurzen, portemonnees, etc... Net zoals een telefoon nodig is om steminformatie door het netwerk te sturen, is een bitcoin nodig om economische informatie door het netwerk te sturen.

Waarde wordt uiteindelijk bepaald door wat mensen bereid zijn te ruilen - door vraag en aanbod.

Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/21/Bitcoin-heeft-geen-intrinsieke-waarde het stuk van lekkercryptisch.nl].

=== Bitcoin is waardeloos want het wordt amper gebruikt ===
Onwaar: volgens onderzoek van Cambridge University uit 2020 wordt zijn er meer dan 100 miljoen gebruikers wereldwijd.
[[Bestand:2020-3rd-Global-Cryptoasset-Benchmarking-Study-1.pdf]]

== Bitcoin, overheden en controle op de economie ==

=== Bitcoin is geen wettig betaalmiddel ===

In maart 2013 heeft FinCEN (het Financial Crimes Enforcement Network uit de VS) duidelijke richtlijnen opgesteld voor "decentrale virtuele valuta", met het oog op Bitcoin. Onder deze nieuwe richtlijnen zijn gebruikers van bitcoin niet verplicht om zichzelf te registreren wanneer ze voor eigen gebruik bitcoin in beheer hebben.

Buiten dat zijn er honderden soorten valuta in omloop die geen officieel wettig betaalmiddel zijn. Een valuta is immers niets anders dan een handige manier om waarde uit te drukken en uit te wisselen. Uiteraard kunnen wetten per land verschillen, maar in het algemeen is het verhandelen van wat voor valuta dan ook niet illegaal. Denk hierbij niet alleen aan bitcoin, maar ook geld wat in videogames gebruikt wordt, zoals gold in World of Warcraft.

=== Bitcoin is terrorisme ===

Recente loze opmerkingen van sommige Amerikaanse politici die suggereren dat gebruik van bitcoin een vorm van terrorisme is hebben geen juridische of feitelijke basis. Volgens de [https://en.wikipedia.org/wiki/Definitions_of_terrorism#Amerikaanse definitie van terrorisme] moeten geweldadige handelingen zijn verricht om voor de wet iets als terroristisch aan te kunnen merken.

=== Bitcoin zorgt alleen maar voor belastingontduiking en zal leiden tot het einde van onze maatschappij ===

Contante transacties bieden een verhoogd niveau van [[Anonimiteit|anonimiteit]], maar worden nog steeds succesvol belast. Het is aan de houder van bitcoin de wetten te volgen, of de consequenties te aanvaarden.

Het mag dan makkelijk zijn om bitcoins pseudoniem over te maken, ze "uitgeven" aan tastbare zaken is net zo moeilijk als elk ander soort geld anoniem uitgeven. Belastingontduikers worden vaak gepakt omdat hun levensstijl en bezittingen niet overeenkomen met hun opgegeven inkomsten, en niet noodzakelijkerwijs omdat de overheid hun geld kan volgen.

Ten slotte is de Bitcoin [[Blockchain|blockchain]] een permanent verslag van alle transacties, wat betekent dat het op elk moment in de toekomst kan worden gezocht voor info, waardoor onderzoek, het traceren van geld, enzovoort veel gemakkelijker is dan met andere vormen van betaling.

=== Een eindige hoeveelheid bitcoin leidt tot deflatie ===

Aangezien deflatoire krachten van toepassing kunnen zijn, worden ''economische factoren'' (zoals hamsteren) gecompenseerd door ''menselijke factoren'' die de kans verkleinen dat een deflatoire spiraal optreedt.

=== Bitcoin kan niet werken omdat er geen controle is op inflatie ===

Inflatie is simpel gezegd een prijsstijging in de loop van de tijd, die meestal het gevolg is van de devaluatie van een valuta/munt. Dit is een eigenschap van vraag en aanbod.

Aangezien het aanbod van bitcoin vastligt, is de enige kant om wat "te doen" aan de inflatie, om de vraag te beïnvloeden. Dit zouden centrale banken kunnen doen in theorie, als ze dat willen.

Het (zo goed als) verdwijnen van de vraag naar bitcoin zou de waarde omlaag laten gaan. Dit is gebaseerd op vertrouwen. Aangezien Bitcoin een gedistribueerd geldsysteem is, zou de munt sowieso gedoemd zijn te verdwijnen als de vraag bijna tot nul zou dalen.

'''Het belangrijkste punt hier is dat Bitcoin als valuta niet opgeblazen kan worden door één persoon of entiteit, zoals een regering, omdat er geen manier is om het aanbod te vergroten voorbij een bepaalde hoeveelheid.'''

Het meest waarschijnlijke scenario, als Bitcoin populairder wordt en de vraag toeneemt, is dat de munt in waarde stijgt, of leegloopt, totdat de vraag stabiliseert.

=== Je kan niet fractioneel bankieren ===

Zie [[Fractioneel bankieren en Bitcoin]]

=== Bitcoin zal worden gestopt door de overheid ===

Er zijn een paar voorbeelden waar digitaal geld is gestopt door een overheid. Zoals Liberty Dollars, deze begonnen als een commercieel bedrijf om een alternatieve Amerikaanse munteenheid op te zetten (inclusief fysieke bankbiljetten en munten), met een [[Goudstandaard|gouden standaard]] als basis. Dit is op zich niet illegaal. Ze werden vervolgd op grond van de wet op vervalsing omdat de zilveren munten zogenaamd leken op Amerikaanse valuta.

Bitcoins lijken op geen enkele manier op de munteenheid van welk land dan ook. Het lijkt niet op een bestaande munt, dus kan niet worden gezien als valsmunterij.

Het sluiten/stoppen van eerdere voorbeelden (zoals de Liberty Dollars) was makkelijk omdat ze het hoofd van een bedrijf konden arresteren, en het in beslag nemen van de kantoren en de edelmetalen die als onderpand dienden.
De gedecentraliseerde Bitcoin, zonder leider, zonder servers, zonder kantoor en zonder tastbare activa als onderpand, is hier niet kwetsbaar voor.

Daarnaast:
* Visa, MasterCard, PayPal en contant geld zijn ook allemaal mogelijkheden voor criminelen, maar de samenleving houdt ze in stand vanwege hun erkende netto voordeel.
* Hopelijk groeit Bitcoin tot een punt waarop geen enkele organisatie het netwerk kan verstoren, of beter gediend is door het te helpen.
* Terroristen vliegen met vliegtuigen tegen gebouwen, maar de overheid heeft het vliegverkeer nog niet afgeschaft. Blijkbaar weegt het publieke goed zwaarder dan het mogelijke slechte in hun ogen.
* Het strafrecht verschilt tussen jurisdicties, er zijn altijd landen waar je de omzetting kan doen van en naar Bitcoin.

=== Bitcoin is illegaal ===

Er is geen wet bekend die het gebruik van Bitcoin verbiedt.

LekkerCryptisch schrijft er dit over: [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2020/11/01/Is-Bitcoin-legaal Is Bitcoin Legaal]

=== Net als Flooz en e-gold is bitcoin voor criminelen en zal worden gestopt ===

Zie [[#Bitcoin_zal_worden_gestopt_door_de_overheid]]

== Bitcoin is speculatief / een zeepbel / een piramidespel ==
Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/26/Bitcoin-is-maar-een-irrationele-bubbel-een-zeepbel het artikel van lekkercryptisch.nl].

=== Mensen die eerder instappen hebben een oneerlijk voordeel ===

'''Vroege investeerders worden beloond voor het nemen van het hogere risico met hun geld en tijd.''' Het succes van Bitcoin was in het begin volstrekt onzeker. Velen gaven zelfs hun bitcoins weg, soms duizenden, het was immers funny money. Kortom, vroege investeerders liepen reëel risico om hun inleg te verliezen.
Het kapitaal dat tijdens iedere fase van het bestaan van bitcoin werd geïnvesteerd versterkte de gemeenschap en droeg bij aan het bereiken van opvolgende mijlpalen. De stelling dat vroege adepten het niet verdienen om te profiteren van de prijsstijgingen is hetzelfde als zeggen dat investeerders die aandelen kopen bij een IPO (Initial Public Offering) oneerlijk beloond worden bij prijsstijgingen.

Dit argument hangt er ook nog vanaf of de vroege gebruikers van bitcoin deze gebruiken als spaarmiddel (store of value) of voor waarde overdracht. De dagelijkse handel op de exchanges laten zien dat kleinere transacties de norm worden, wat meer een aanwijzing is voor handel dan voor investeren. In meer pragmatische bewoording, "eerlijke verdeling" is een arbitrair begrip waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat er overeenstemming zal worden bereikt met een grote meerderheid. Het bereiken van een eerlijke verdeling van bitcoin is geen doel van bitcoin omdat dit onmogelijk is om te bereiken.

Als je kijkt naar de hoeveelheid aan publiciteit die bitcoin vanaf ongeveer 2012 heeft gehad kan er redelijke wijs niet meer geklaagd worden door mensen die toen besloten hebben geen bitcoin te kopen en vervolgens de waarde flink zien stijgen.

Door vandaag nog te beginnen met bitcoin kopen ben je nog steeds een vroege investeerder. De meeste mensen hebben immers nog steeds geen bitcoin.

=== Bitcoins kunnen door iedereen worden gemaakt en zijn daarom waardeloos ===

Bitcoins worden niet gedrukt of "gemunt". In plaats daarvan worden [[Blockchain#Blokken|block]]s berekend door [[Mining|miners]]. Voor hun inspanningen krijgen ze een specifieke hoeveelheid bitcoin (de subsidie). Daarnaast krijgen ze de transactiekosten die door anderen worden betaald.

Zie [[Mining]] voor meer informatie over hoe dit proces werkt.

=== Het is een groot Ponzi-scheme ===

In een [[Wikipedia:Ponzi_scheme|Ponzi Scheme]] overtuigen de oprichters investeerders ervan dat ze winst zullen maken. Bitcoin geeft een dergelijke garantie niet. Er is geen centrale entiteit, slechts individuen die een economie opbouwen.

Een Ponzi-schema is een zerosomspel. In een Ponzi-schema kunnen vroege gebruikers alleen winst maken ten koste van late gebruikers, en de late gebruikers verliezen altijd. Bij Bitcoin kan er sprake zijn van een win-winsituatie. Vroege gebruikers profiteren van de waardestijging naarmate Bitcoin beter begrepen wordt en op zijn beurt gevraagd wordt door het grote publiek. Alle gebruikers profiteren van het nut van een betrouwbare en algemeen geaccepteerde gedecentraliseerde peer-to-peer valuta.

Het is ook belangrijk te vermelden dat [[Satoshi Nakamoto]], de bedenker van de Bitcoin, nog nooit een Bitcoin heeft uitgegeven (afgezien van het weggeven toen ze waardeloos waren), dat we kunnen verifiëren door de blockchain te bekijken.

=== Bitcoin is een piramidespel ===

Bitcoin is in wiskundige zin bijna het tegenovergestelde van een [[Wikipedia:Pyramid_scheme|pyramid scheme]]. Omdat Bitcoin algoritmisch schaars zijn, is er geen (exponentieel) voordeel verbonden aan het introduceren van nieuwe gebruikers voor het gebruik ervan. Er is een kwantitatief voordeel bij extra interesse of vraag, maar dit is op geen enkele manier exponentieel.

=== Bitcoin is net als tulpenbollen! ===
Zie [[Tulpenbollen]]

== Bitcoin wordt bestuurd door... ==

=== Miners, ontwikkelaars of anderen kunnen Bitcoin voor eigen gewin aanpassen ===

De eigenschappen van Bitcoin kunnen niet zomaar gewijzigd worden - iedereen die een full node draait controleert voor zichzelf of transacties zich aan de afgesproken regels houden. Transacties kunnen niet gesensureerd worden zo lang niet één enkel persoon of groep mensen meer dan 50% van de rekenkracht op het netwerk bezit (en zelfs dan is censuur lastig).

Om bitcoin een goede vorm van geld te laten zijn, moeten er bepaalde eigenschappen door het netwerk gegarandeerd worden, bijvoorbeeld:
* Niemand kan geld uit het niets creeëren (behalve miners, die het alleen volgens een vast schema kunnen)
* Niemand kan bitcoin uitgeven zonder de private key te weten
* Niemand kan dezelfde bitcoin twee keer uitgeven
* Niemand overtreed de andere randvoorwaarden die in het netwerk gesteld worden

Dit zijn niet zomaar regels van bitcoin, de regels ''definiëren'' bitcoin. Een full node controleert een transactie op alle regels. Zodra een transactie zich niet aan de regels houdt, zal een node hem niet accepteren; net zoals dat een goudsmit geen messing zou accepteren.

Iedere wat meer technische bitcoingebruiker zou voor zichzelf een full node moeten draaien, in het bijzonder als je een bedrijf hebt dat bitcoin als betaling accepteert. Dit zodat je zeker weet dat alle bitcoins die je ontvangt daadwerkelijk correcte bitcoins zijn die zich aan alle regels houden. Als je zelf geen node draait, vertrouw je namelijk de node en dus de regels van een ander.

Miners kunnen de regels van bitcoin niet veranderen. Ze kunnen wel transacties die zich niet aan de regels houdt in een blok stoppen; echter, in de praktijk zullen ze dit nooit doen. Minen kost immers een hoop elektriciteit, en dus ook een hoop geld. Als een miner een bitcoin blok mined dat met ongeldige transacties, zullen de nodes het blok niet accepteren. De miner heeft dus wel stroom verbruikt, maar krijgt er niets voor terug. Zo houden de nodes van het netwerk de miners eerlijk. Een coalitie van meer dan 50% van de computerkracht kan wél (in theorie én tegen zeer hoge kosten) de transactiegeschiedenis met andere maar valide transacties herschrijven. Het is dus noodzakelijk dat mining nooit op één centraal punt gebeurt. Dit is hoe groter het netwerk wordt ook steeds minder mogelijk. Er is op één plek in de wereld immers niet meer genoeg energie beschikbaar om dat voor elkaar te krijgen.

Ook invloedrijke figuren uit de community (zoals ontwikkelaars, politici of grote investeerders als Tesla) kunnen hun invloed proberen te gebruiken om mensen te overtuigen andere regels voor het bitcoin netwerk te gaan gebruiken. Zo lang tegengeluiden zich vrij door de media kunnen verspreiden, zal dit waarschijnlijk niet gebeuren. Iedereen zal dus voor zichzelf moeten overwegen of een software 'upgrade' nog wel in lijn is met de regels die zijn afgesproken. Hierom is full-node software altijd open source en in te zien door programmeurs. Hoewel niet iedereen de code zal kunnen lezen, zijn er veel ontwikkelaars op dagelijkse basis mee bezig die hun mening zullen laten horen. Zelfs al zou een regelverandering plaatsvinden waar je het niet mee eens bent, kun je altijd nog de oude software blijven draaien zodat je alleen de bitcoin ontvangt die zich aan jouw regels houdt.

=== Bitcoin is niet gedecentraliseerd want de ontwikkelaars bepalen de richting ===

Het Bitcoin-protocol is oorspronkelijk gedefinieerd door de uitvinder van Bitcoin: [[Satoshi Nakamoto]], en dit protocol is nu algemeen geaccepteerd als de standaard door de community van miners en gebruikers.

Hoewel de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client nog steeds invloed uitoefenen op de Bitcoin-gemeenschap, is hun macht om het protocol willekeurig te wijzigen zeer beperkt. Sinds de uitgave van Bitcoin v0.3 zijn de veranderingen in het protocol klein geweest en altijd in overeenstemming met de consensus van de gemeenschap.

Protocolwijzigingen, zoals het verhogen van de blokbeloning van 25 naar 50 BTC, zijn niet te verenigen met clients die al op het netwerk draaien. Als de ontwikkelaars een nieuwe client zouden uitbrengen die door de meerderheid van de miners (en gebruikers) als corrupt wordt gezien, of in strijd met de doelstellingen van het project, zou het door de gebruikers simpelweg niet worden geaccepteerd, en de weinige gebruikers die hem wel proberen te gebruiken zouden merken dat hun transacties worden geweigerd door het netwerk.

Er zijn ook andere Bitcoin-clients die gemaakt zijn door andere ontwikkelaars en houden zich ook aan het Bitcoin-protocol. Naarmate meer ontwikkelaars alternatieve clients maken, komt er minder macht te liggen bij de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client.

== De veiligheid van Bitcoin ==

=== Bitcoins zijn waardeloos omdat ze met onbewezen cryptografie werken ===

SHA-256 en Elliptic Curve Digital Signature Algorithm (ECDSA), die in Bitcoin worden gebruikt, zijn bekende standaardalgoritmen in de industrie. SHA-256 wordt gesteund en gebruikt door de regering van de VS en is gestandaardiseerd (FIPS180-3 Secure Hash Standard). Als u van mening bent dat deze algoritmen onbetrouwbaar zijn, moet u Bitcoin, creditcardtransacties of welke vorm van elektronische bankoverschrijving ook niet vertrouwen. Bitcoin heeft een solide basis in deugdelijke cryptografie.

=== Bitcoins worden opgeslagen in bestanden, je kan gewoon de bestanden kopieëren om meer bitcoin te maken! ===

Dat klopt niet: uw portemonnee bevat uw geheime sleutels, die u de rechten geven om uw bitcoins uit te geven. Zie het als het hebben van bankgegevens opgeslagen in een bestand. Als u uw bankgegevens (of bitcoin wallet) aan iemand anders geeft, verdubbelt dat niet de hoeveelheid geld op uw rekening. U kunt uw geld uitgeven, of zij kunnen uw geld uitgeven, maar niet allebei.

=== Iedereen met genoeg computerkracht kan het netwerk overnemen ===

Dit klopt: zie [[Zwaktes#Een aanvaller met veel computerkracht|Aanvaller heeft veel computerkracht]].

Dat gezegd hebbende, als het netwerk groeit, wordt het steeds moeilijker voor een enkele entiteit om dat te doen. De rekenkracht van het Bitcoin-netwerk ligt nu al ver voor op die van de snelste supercomputers ter wereld samen.

Wat een aanvaller kan doen als het netwerk eenmaal is overgenomen, is vrij beperkt. In geen geval kan een aanvaller valse munten maken, transacties vervalsen of geld van iemand anders afpakken. De mogelijkheden van een aanvaller zijn beperkt tot het terugnemen van hun eigen geld dat ze zeer recent hebben uitgegeven, en het voorkomen dat transacties van anderen een bevestiging krijgen. Een dergelijke aanval zou zeer veel geld kosten, en voor zulke kleine voordelen is er weinig rationele economische stimulans om zoiets te doen.

Bovendien zou dit aanvalsscenario alleen uitvoerbaar zijn zolang het actief aan de gang is. Zodra de aanval stopt, zou het netwerk weer normaal functioneren.

=== Nadat er 21 miljoen bitcoin gemaakt zijn zal niemand meer blokken minen ===

Wanneer de operationele kosten niet gedekt kunnen worden door de block creation premie, wat zal gebeuren enige tijd voordat de totale hoeveelheid BTC is bereikt, zullen [[Mining|miners]] verdienen aan [[Transacties#Transactiekosten|transactievergoedingen]]. Maar in tegenstelling tot de blokbeloning is er [https://bitcoin.stackexchange.com/questions/876/how-much-will-transaction-fees-eventually-be/895#895 geen koppeling tussen transactiekosten en de behoefte aan veiligheid], dus is er minder garantie dat de hoeveelheid [[Mining|mining]] die wordt uitgevoerd voldoende zal zijn om de veiligheid van het netwerk te handhaven.

=== Quantum computers zullen bitcoin kapotmaken ===

Hoewel ECDSA inderdaad niet veilig is bij gebruik van quantumcomputers, bestaan er nog geen quantumcomputers en dat zal waarschijnlijk nog wel even duren.
Het DWAVE-systeem waarover vaak in de pers wordt geschreven is, zelfs als al hun beweringen waar zijn, geen quantumcomputer van het soort dat voor cryptografie zou kunnen worden gebruikt.
De veiligheid van Bitcoin, mits correct gebruikt met een nieuw adres bij elke transactie, hangt af van meer dan alleen ECDSA: Cryptografische hashes zijn veel sterker dan ECDSA onder Quantum Computing.

De beveiliging van Bitcoin is ontworpen om op een "voorwaartse compatibele manier" te worden geüpgraded en zou [https://en.wikipedia.org/wiki/Post-quantum_cryptography geüpgraded] kunnen worden als dit als een dreigende bedreiging zou worden beschouwd (cf. Aggarwal et al. 2017, "[https://arxiv.org/abs/1710.10377 Quantum attacks on Bitcoin, and how to protect against them]").

Zie verder de [https://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_computing#Potential implications of quantum computers on public key cryptography].

Het ''risico'' van kwantumcomputers is er overigens ook voor financiële instellingen, zoals banken, omdat zij bij het doen van transacties sterk afhankelijk zijn van cryptografie.

=== Bitcoin werd gehackt ===

In de geschiedenis van Bitcoin is er nog nooit een aanval geweest op de [[Blockchain|blockchain]] die resulteerde in gestolen geld van een bevestigde output. Ook is er nog nooit een diefstal gerapporteerd die direct het gevolg was van een kwetsbaarheid in de oorspronkelijke Bitcoin-client, of een kwetsbaarheid in het protocol. Bitcoin is beveiligd met standaard cryptografische functies. Deze functies zijn beoordeeld door cryptografie-experts en het wordt onwaarschijnlijk geacht dat ze in de nabije toekomst te kraken zijn.

Het is daarom goed om te zeggen dat de munt zelf nog nooit is "gehackt". Verscheidene grote "websites" die de munt gebruiken zijn echter wel gehackt, vaak resulterend in opvallende Bitcoin-diefstallen. Deze overvallen worden in sommige media verkeerd gerapporteerd als overvallen op Bitcoin zelf. Een analogie: het feit dat iemand euro's uit een supermarktkassa heeft gestolen, betekent niet dat de euro als munteenheid is 'gehackt'.

De meeste bitcoindiefstallen zijn het gevolg van gebrekkige [[Bitcoin_opslaan|walletbeveiliging]]. Als reactie op de golf van diefstallen in 2011 en 2012 heeft de gemeenschap risicobeperkende maatregelen ontwikkeld, zoals [[Bitcoin opslaan#Versleuteling van je wallet|wallet encryptie]], ondersteuning voor [[Eigenschappen_van_Bitcoin#BIPs|multisigs]], [[Bitcoin_opslaan#Offline_wallet|offline wallet]], [[Bitcoin_opslaan#Papieren_wallet|Paper wallets]], en [[Bitcoin_opslaan#Hardwarewallet|Hardware wallets]]. Naarmate deze maatregelen meer ingang vinden bij handelaren en gebruikers, daalt het aantal diefstallen.

== De schaalbaarheid / bruikbaarheid van Bitcoin ==

=== 21 miljoen munten zijn niet genoeg, het schaalt niet ===

Eén Bitcoin is deelbaar tot op acht decimalen. Er zijn in werkelijkheid maximaal 2.099.999.997.690.000 (iets meer dan 2 quadriljoen) mogelijke eenheden in het Bitcoin-systeem.

De waarde van "1 BTC" vertegenwoordigt 100.000.000 van deze eenheden. Met andere woorden, elke bitcoin is deelbaar door maximaal 108.

Toen de waarde van de eenheid van 1 BTC te groot werd om nuttig te zijn voor dagelijkse transacties, begonnen mensen te handelen in kleinere [[Bitcoin#Eenheden|eenheden]], zoals "satoshi".

=== Er kunnen maar 10 transacties per seconde gedaan worden ===
Dit is onjuist. Met 2e-laag-oplossingen zoals [[Lightning]] kunnen miljoenen transacties per seconde worden gedaan.

=== Verloren munten kunnen niet worden vervangen en dat is niet oké ===

Bitcoins zijn deelbaar tot 0,00000001, dus het feit dat er minder bitcoins overblijven is geen probleem voor de munt zelf. Als u uw munten verliest, zijn indirect alle andere munten meer waard door het verminderde aanbod. Beschouw het als een donatie aan alle andere bitcoingebruikers (bedankt!).

Een gerelateerde vraag is: Waarom hebben we geen mechanisme om verloren munten te vervangen? Het antwoord is dat het onmogelijk is om onderscheid te maken tussen een 'verloren' munt en een munt die gewoon ongebruikt in iemands portemonnee zit. En voor bedragen die aantoonbaar vernietigd zijn of verloren zijn gegaan, is er geen consensus dat dit een slechte zaak is en iets dat opnieuw in omloop zou moeten worden gebracht.

=== Winkels kunnen hun prijzen niet in bitcoin neerzetten want de prijs is volatiel ===

De aanname is dat bitcoins onmiddellijk verkocht moeten worden om de bedrijfskosten te dekken. Als de uitgaven van de winkelier ook in bitcoins zouden worden gedaan, dan zou de wisselkoers irrelevant zijn. Een grotere acceptatie van Bitcoin zou de prijzen [https://en.wikipedia.org/wiki/Nominal_rigidity sticky] maken. Verwacht wordt dat de volatiliteit in de toekomst zal afnemen naarmate de omvang en diepte van de markt toenemen.

Tot die tijd halen veel handelaren gewoon regelmatig de laatste marktkoersen van de beurzen en werken ze de prijzen op hun websites automatisch bij. U zou ook een putoptie kunnen kopen om tegen een vaste koers voor een bepaalde tijd te verkopen. Dit zou u beschermen tegen prijsdalingen en uw transacties voor die periode vereenvoudigen.

=== Je kan verstuurde bitcoin niet terughalen (transacties zijn permanent) en dat is slecht ===

Bitcoin-transacties op de basislaag zijn [[Eigenschappen van Bitcoin#Onomkeerbare transacties|dedinitief en onomkeerbaar by design]], maar consumentenbescherming kan nog steeds in bitcoin worden ingebouwd in andere lagen daarbovenop. De meest praktische manier om dit te doen is [[Multisig|multisig]] escrow. Bijvoorbeeld bij over-the-counter handel wordt een [[Escrow|escrowdienst]] gezien als een essentiële bescherming.

Het is de goed om te vermelden dat vrijwel alle succesvolle consumentgerichte bitcoinbedrijven inderdaad al een vorm van consumentenbescherming implementeren; Routine-escrow werd gebruikt door Localbitcoins, Silk Road en de bitcoin ebay-site Bitmit. Anderen, zoals online bitcoin casino's, vertrouwen op hun jarenlange reputatie, terwijl anderen, zoals Coinbase.com, vertrouwen op het wettelijke en regelgevende systeem.

De bitcoin-methode waarbij routinematig gebruik wordt gemaakt van [[Escrow|escrow]] heeft voordelen ten opzichte van concurrenten zoals creditcards. De beveiliging van creditcards is niet erg goed, wat resulteert in hogere kosten in het algemeen en de mogelijkheid dat betalingen maanden later worden teruggedraaid. Wanneer bitcoins daarentegen vanuit escrow aan de verkoper zijn vrijgegeven, kunnen ze niet worden teruggedraaid omdat de munten echt in het bezit van de verkoper zijn. De eis om echte namen te gebruiken voor creditcards en PayPal sluit ook mensen zonder bank en mensen uit landen met een minder ontwikkelde financiële infrastructuur uit. Er zijn ook nadelen, zoals dat bitcoin nog niet zo algemeen geaccepteerd is als creditcards en geen dekmantel is voor het verstrekken van kredietlijnen.

== Overig ==

=== Bitcoiners zijn wappies/gekkies/complotdenkers ===

De leden van de gemeenschap verschillen in hun ideologische standpunten. Bitcoin mag dan begonnen zijn door ideologische enthousiastelingen, nu spreekt het een groot aantal gewone pragmatische mensen aan, die simpelweg het potentieel ervan inzien om de kosten en problemen van wereldwijde e-commerce te verminderen.

=== Bitcoin is voor criminelen ===
Volgens het Crypto Crime report (https://go.chainalysis.com/2021-Crypto-Crime-Report.html, Februari 2021) van Chainalyis was in 2020 het volume dat te maken had met illegale activiteiten 0.34% (of 10 miljard dollar). Het volume aan illegaal gebruik is laag, met een dalende trend en klein in vergelijking met de traditionele financiele wereld. Chainalysis is een blockchain analyse doet. De Bitcoin blockchain is openbaar en alle transacties daarin zijn voor iedereen in te zien, wat het voor een crimineel ook minder aantrekkelijk maakt. Chainanalysis analyseert en combineert die data met andere bronnen met als doel om te achterhalen wat er nou precies gebeurd op de Bitcoin blockchain.

Mythes

2021-02-18T11:28:08Z

Hero: /* Bitcoin is voor criminelen */

Er kleven een hoop misverstanden rond bitcoin.

== Het milieu & de kosten van Bitcoin ==

[[Energieverbruik|Zie artikel Energieverbruik voor uitleg]]

== Waarom bitcoin wel of geen waarde heeft ==

=== Bitcoin is net als alle andere digitale munten / cryptovaluta ===

Bijna alle andere digitale valuta zijn gecentraliseerd. Ze hebben vaak een openbaar bedrijf, stichting of actieve oprichter. Dat heeft een paar belangrijke nadelen:
* De uitgifte staat niet vast en de munt of token kan naar wens van de centrale partij bijgemaakt worden
* Het netwerk kan makkelijk aangevallen of zelfs neergehaald worden door de centrale partij aan te vallen
* De centrale partij kan arbitraire nieuwe regels maken.

Omdat Bitcoin volledig decentraal is (iedereen met een node verifieert de consensus-regels zelf) en geen actieve oprichter heeft (niemand weet wie Satoshi Nakamoto was, en hij is niet meer actief), lost Bitcoin al deze problemen op.

=== Bitcoin lost geen probleem op, goud / ons huidige geldsysteem is prima ===

Bitcoin heeft een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van goud. Het is namelijk:
* Makkelijk te verplaatsen (het is digitaal)
* Makkelijk te beveiligen (je hebt geen grote kluis nodig)
* Makkelijk te verifiëren (een node kost zo'n €200, apparatuur om de puurheid van goud te meten kost duizenden euro's)
* Makkelijk op te delen (een bitcoin is op te delen in 100 miljoen stukjes; sats)

Bitcoin heeft ook een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van overheidsgeld:
* De hoeveelheid bitcoin is voorspelbaar en gelimiteerd
* Het wordt niet door een centrale autoriteit bestuurd, zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Europese_Centrale_Bank de ECB]
* Bitcoin is niet op schulden gebaseerd

Zeker ten opzichte van elektronisch overheidsgeld heeft het belangrijke voordelen:
* Het is meer privé, mits correct gebruikt
* Het kan niet zomaar van je afgepakt of vastgehouden worden door de bank
* Via [[Lightning|lightning]] sneller en goedkoper te versturen

=== Bitcoin heeft waarde dankzij computerkracht ===

Het is niet helemaal correct om te zeggen dat de waarde van bitcoin van de computerkracht komt. Bitcoin heeft waarde omdat mensen er [https://nl.wikipedia.org/wiki/Subjectieve_waardetheorie subjectieve waarde] aan toekennen. Dit bitcoins worden wél door computerkracht gecreeërd, en de integriteit van de blockchain wordt beschermd door diezelfde computerkracht.

=== De waarde van bitcoin is gebaseerd op de hoeveelheid elektriciteit die het kost om deze te minen ===

Deze stelling doet een poging de [https://en.wikipedia.org/wiki/Labor_theory_of_value labor theory of value], die als foutief wordt gezien, op bitcoin toe te passen. Alleen het feit dat iets X bronnen vereist om te creëren betekend niet dat het resultaat ook X waard is. De waarde kan hoger of lager zijn, afhankelijk van de bruikbaarheid voor de gebruikers.

In feite is de causaliteit zelfs het omgekeerde hiervan (dit gaat op voor "the labor theory of value" in het algemeen). De kosten voor het minen zijn gebaseerd op wat het resultaat aan waarde opleverd. Als de waarde van bitcoin stijgt zal er meer gemined worden (omdat [[Mining|mining]] winstgevender wordt) hierdoor gaat de [[Eigenschappen_van_Bitcoin#Difficulty|difficulty]] omhoog en hierdoor gaan de kosten voor mining weer omhoog. Het omgekeerde gebeurt wanneer de bitcoin waarde daalt.
Deze effecten keren uiteindelijk terug naar een equilibrium waarbij de kosten om bitcoin te minen proportioneel zijn met wat de geproduceerde bitcoin aan waarde vertegenwoordigen.

=== Bitcoin heeft geen intrinsieke waarde (maar andere dingen wel) ===

Dit is simpelweg niet waar. Elke bitcoin geeft de houder de mogelijkheid om een groot aantal korte in-transactieberichten op te nemen in een wereldwijd gedistribueerde en van een tijdstempel voorziene permanente gegevensopslag, namelijk de bitcoin [[Blockchain|blockchain]]. Dit is uniek; er is geen andere soortgelijke datastore die zo wijd verspreid is. Er is een wisselwerking tussen het precieze aantal berichten en hoe snel ze kunnen worden ingebed.
Dit inbedden van berichten heeft zeker intrinsieke waarde, aangezien het kan worden gebruikt om de eigendom van een document op een bepaald tijdstip aan te tonen, door een eenrichtings-hash van dat document in een transactie op te nemen. Als je bedenkt dat elektronische notarisdiensten iets van $10 per document vragen, zou dit een intrinsieke waarde geven van ongeveer $10.000 per bitcoin, als je uitgaat van 1000 berichten per bitcoin.

Hoewel sommige andere tastbare goederen wel een intrinsieke waarde hebben, is die waarde over het algemeen veel lager dan de handelsprijs. Bedenk bijvoorbeeld dat goud, als het niet zou worden gebruikt als een inflatiebestendige opslagplaats van waarde, maar alleen voor zijn industriële toepassingen, zeker niet de waarde zou hebben die het nu heeft, aangezien de industriële behoeften aan goud veel kleiner zijn dan het beschikbare aanbod ervan.

Hoe dan ook, hoewel historisch gezien intrinsieke waarde, evenals andere attributen zoals deelbaarheid, fungibiliteit, schaarste, duurzaamheid, hebben geholpen om bepaalde grondstoffen als ruilmiddel te vestigen, is het zeker geen eerste vereiste. Hoewel bitcoins ervan beschuldigd worden in deze zin 'intrinsieke waarde' te missen, maken ze dat ruimschoots goed door de andere kwaliteiten te bezitten die nodig zijn om er een goed [[Bitcoin als geld|ruilmiddel]] van te maken, gelijk aan of beter dan [https://en.wikipedia.org/wiki/Commodity_money goederengeld].

Een andere manier om hierover na te denken is de waarde van de bitcoin te beschouwen als het wereldwijde netwerk, in plaats van elke bitcoin afzonderlijk. De waarde van een individuele telefoon wordt afgeleid van het netwerk waarop hij is aangesloten. Als er geen telefoonnetwerk was, zou een telefoon nutteloos zijn. Op dezelfde manier wordt de waarde van een individuele bitcoin afgeleid van het wereldwijde netwerk van bitcoin-geschikte handelaren, beurzen, portemonnees, etc... Net zoals een telefoon nodig is om steminformatie door het netwerk te sturen, is een bitcoin nodig om economische informatie door het netwerk te sturen.

Waarde wordt uiteindelijk bepaald door wat mensen bereid zijn te ruilen - door vraag en aanbod.

Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/21/Bitcoin-heeft-geen-intrinsieke-waarde het stuk van lekkercryptisch.nl].

=== Bitcoin is waardeloos want het wordt amper gebruikt ===
Onwaar: volgens onderzoek van Cambridge University uit 2020 wordt zijn er meer dan 100 miljoen gebruikers wereldwijd.
[[Bestand:2020-3rd-Global-Cryptoasset-Benchmarking-Study-1.pdf]]

== Bitcoin, overheden en controle op de economie ==

=== Bitcoin is geen wettig betaalmiddel ===

In maart 2013 heeft FinCEN (het Financial Crimes Enforcement Network uit de VS) duidelijke richtlijnen opgesteld voor "decentrale virtuele valuta", met het oog op Bitcoin. Onder deze nieuwe richtlijnen zijn gebruikers van bitcoin niet verplicht om zichzelf te registreren wanneer ze voor eigen gebruik bitcoin in beheer hebben.

Buiten dat zijn er honderden soorten valuta in omloop die geen officieel wettig betaalmiddel zijn. Een valuta is immers niets anders dan een handige manier om waarde uit te drukken en uit te wisselen. Uiteraard kunnen wetten per land verschillen, maar in het algemeen is het verhandelen van wat voor valuta dan ook niet illegaal. Denk hierbij niet alleen aan bitcoin, maar ook geld wat in videogames gebruikt wordt, zoals gold in World of Warcraft.

=== Bitcoin is terrorisme ===

Recente loze opmerkingen van sommige Amerikaanse politici die suggereren dat gebruik van bitcoin een vorm van terrorisme is hebben geen juridische of feitelijke basis. Volgens de [https://en.wikipedia.org/wiki/Definitions_of_terrorism#Amerikaanse definitie van terrorisme] moeten geweldadige handelingen zijn verricht om voor de wet iets als terroristisch aan te kunnen merken.

=== Bitcoin zorgt alleen maar voor belastingontduiking en zal leiden tot het einde van onze maatschappij ===

Contante transacties bieden een verhoogd niveau van [[Anonimiteit|anonimiteit]], maar worden nog steeds succesvol belast. Het is aan de houder van bitcoin de wetten te volgen, of de consequenties te aanvaarden.

Het mag dan makkelijk zijn om bitcoins pseudoniem over te maken, ze "uitgeven" aan tastbare zaken is net zo moeilijk als elk ander soort geld anoniem uitgeven. Belastingontduikers worden vaak gepakt omdat hun levensstijl en bezittingen niet overeenkomen met hun opgegeven inkomsten, en niet noodzakelijkerwijs omdat de overheid hun geld kan volgen.

Ten slotte is de Bitcoin [[Blockchain|blockchain]] een permanent verslag van alle transacties, wat betekent dat het op elk moment in de toekomst kan worden gezocht voor info, waardoor onderzoek, het traceren van geld, enzovoort veel gemakkelijker is dan met andere vormen van betaling.

=== Een eindige hoeveelheid bitcoin leidt tot deflatie ===

Aangezien deflatoire krachten van toepassing kunnen zijn, worden ''economische factoren'' (zoals hamsteren) gecompenseerd door ''menselijke factoren'' die de kans verkleinen dat een deflatoire spiraal optreedt.

=== Bitcoin kan niet werken omdat er geen controle is op inflatie ===

Inflatie is simpel gezegd een prijsstijging in de loop van de tijd, die meestal het gevolg is van de devaluatie van een valuta/munt. Dit is een eigenschap van vraag en aanbod.

Aangezien het aanbod van bitcoin vastligt, is de enige kant om wat "te doen" aan de inflatie, om de vraag te beïnvloeden. Dit zouden centrale banken kunnen doen in theorie, als ze dat willen.

Het (zo goed als) verdwijnen van de vraag naar bitcoin zou de waarde omlaag laten gaan. Dit is gebaseerd op vertrouwen. Aangezien Bitcoin een gedistribueerd geldsysteem is, zou de munt sowieso gedoemd zijn te verdwijnen als de vraag bijna tot nul zou dalen.

'''Het belangrijkste punt hier is dat Bitcoin als valuta niet opgeblazen kan worden door één persoon of entiteit, zoals een regering, omdat er geen manier is om het aanbod te vergroten voorbij een bepaalde hoeveelheid.'''

Het meest waarschijnlijke scenario, als Bitcoin populairder wordt en de vraag toeneemt, is dat de munt in waarde stijgt, of leegloopt, totdat de vraag stabiliseert.

=== Je kan niet fractioneel bankieren ===

Zie [[Fractioneel bankieren en Bitcoin]]

=== Bitcoin zal worden gestopt door de overheid ===

Er zijn een paar voorbeelden waar digitaal geld is gestopt door een overheid. Zoals Liberty Dollars, deze begonnen als een commercieel bedrijf om een alternatieve Amerikaanse munteenheid op te zetten (inclusief fysieke bankbiljetten en munten), met een [[Goudstandaard|gouden standaard]] als basis. Dit is op zich niet illegaal. Ze werden vervolgd op grond van de wet op vervalsing omdat de zilveren munten zogenaamd leken op Amerikaanse valuta.

Bitcoins lijken op geen enkele manier op de munteenheid van welk land dan ook. Het lijkt niet op een bestaande munt, dus kan niet worden gezien als valsmunterij.

Het sluiten/stoppen van eerdere voorbeelden (zoals de Liberty Dollars) was makkelijk omdat ze het hoofd van een bedrijf konden arresteren, en het in beslag nemen van de kantoren en de edelmetalen die als onderpand dienden.
De gedecentraliseerde Bitcoin, zonder leider, zonder servers, zonder kantoor en zonder tastbare activa als onderpand, is hier niet kwetsbaar voor.

Daarnaast:
* Visa, MasterCard, PayPal en contant geld zijn ook allemaal mogelijkheden voor criminelen, maar de samenleving houdt ze in stand vanwege hun erkende netto voordeel.
* Hopelijk groeit Bitcoin tot een punt waarop geen enkele organisatie het netwerk kan verstoren, of beter gediend is door het te helpen.
* Terroristen vliegen met vliegtuigen tegen gebouwen, maar de overheid heeft het vliegverkeer nog niet afgeschaft. Blijkbaar weegt het publieke goed zwaarder dan het mogelijke slechte in hun ogen.
* Het strafrecht verschilt tussen jurisdicties, er zijn altijd landen waar je de omzetting kan doen van en naar Bitcoin.

=== Bitcoin is illegaal ===

Er is geen wet bekend die het gebruik van Bitcoin verbiedt.

LekkerCryptisch schrijft er dit over: [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2020/11/01/Is-Bitcoin-legaal Is Bitcoin Legaal]

=== Net als Flooz en e-gold is bitcoin voor criminelen en zal worden gestopt ===

Zie [[#Bitcoin_zal_worden_gestopt_door_de_overheid]]

== Bitcoin is speculatief / een zeepbel / een piramidespel ==
Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/26/Bitcoin-is-maar-een-irrationele-bubbel-een-zeepbel het artikel van lekkercryptisch.nl].

=== Mensen die eerder instappen hebben een oneerlijk voordeel ===

'''Vroege investeerders worden beloond voor het nemen van het hogere risico met hun geld en tijd.''' Het succes van Bitcoin was in het begin volstrekt onzeker. Velen gaven zelfs hun bitcoins weg, soms duizenden, het was immers funny money. Kortom, vroege investeerders liepen reëel risico om hun inleg te verliezen.
Het kapitaal dat tijdens iedere fase van het bestaan van bitcoin werd geïnvesteerd versterkte de gemeenschap en droeg bij aan het bereiken van opvolgende mijlpalen. De stelling dat vroege adepten het niet verdienen om te profiteren van de prijsstijgingen is hetzelfde als zeggen dat investeerders die aandelen kopen bij een IPO (Initial Public Offering) oneerlijk beloond worden bij prijsstijgingen.

Dit argument hangt er ook nog vanaf of de vroege gebruikers van bitcoin deze gebruiken als spaarmiddel (store of value) of voor waarde overdracht. De dagelijkse handel op de exchanges laten zien dat kleinere transacties de norm worden, wat meer een aanwijzing is voor handel dan voor investeren. In meer pragmatische bewoording, "eerlijke verdeling" is een arbitrair begrip waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat er overeenstemming zal worden bereikt met een grote meerderheid. Het bereiken van een eerlijke verdeling van bitcoin is geen doel van bitcoin omdat dit onmogelijk is om te bereiken.

Als je kijkt naar de hoeveelheid aan publiciteit die bitcoin vanaf ongeveer 2012 heeft gehad kan er redelijke wijs niet meer geklaagd worden door mensen die toen besloten hebben geen bitcoin te kopen en vervolgens de waarde flink zien stijgen.

Door vandaag nog te beginnen met bitcoin kopen ben je nog steeds een vroege investeerder. De meeste mensen hebben immers nog steeds geen bitcoin.

=== Bitcoins kunnen door iedereen worden gemaakt en zijn daarom waardeloos ===

Bitcoins worden niet gedrukt of "gemunt". In plaats daarvan worden [[Blockchain#Blokken|block]]s berekend door [[Mining|miners]]. Voor hun inspanningen krijgen ze een specifieke hoeveelheid bitcoin (de subsidie). Daarnaast krijgen ze de transactiekosten die door anderen worden betaald.

Zie [[Mining]] voor meer informatie over hoe dit proces werkt.

=== Het is een groot Ponzi-scheme ===

In een [[Wikipedia:Ponzi_scheme|Ponzi Scheme]] overtuigen de oprichters investeerders ervan dat ze winst zullen maken. Bitcoin geeft een dergelijke garantie niet. Er is geen centrale entiteit, slechts individuen die een economie opbouwen.

Een Ponzi-schema is een zerosomspel. In een Ponzi-schema kunnen vroege gebruikers alleen winst maken ten koste van late gebruikers, en de late gebruikers verliezen altijd. Bij Bitcoin kan er sprake zijn van een win-winsituatie. Vroege gebruikers profiteren van de waardestijging naarmate Bitcoin beter begrepen wordt en op zijn beurt gevraagd wordt door het grote publiek. Alle gebruikers profiteren van het nut van een betrouwbare en algemeen geaccepteerde gedecentraliseerde peer-to-peer valuta.

Het is ook belangrijk te vermelden dat [[Satoshi Nakamoto]], de bedenker van de Bitcoin, nog nooit een Bitcoin heeft uitgegeven (afgezien van het weggeven toen ze waardeloos waren), dat we kunnen verifiëren door de blockchain te bekijken.

=== Bitcoin is een piramidespel ===

Bitcoin is in wiskundige zin bijna het tegenovergestelde van een [[Wikipedia:Pyramid_scheme|pyramid scheme]]. Omdat Bitcoin algoritmisch schaars zijn, is er geen (exponentieel) voordeel verbonden aan het introduceren van nieuwe gebruikers voor het gebruik ervan. Er is een kwantitatief voordeel bij extra interesse of vraag, maar dit is op geen enkele manier exponentieel.

=== Bitcoin is net als tulpenbollen! ===
Zie [[Tulpenbollen]]

== Bitcoin wordt bestuurd door... ==

=== Miners, ontwikkelaars of anderen kunnen Bitcoin voor eigen gewin aanpassen ===

De eigenschappen van Bitcoin kunnen niet zomaar gewijzigd worden - iedereen die een full node draait controleert voor zichzelf of transacties zich aan de afgesproken regels houden. Transacties kunnen niet gesensureerd worden zo lang niet één enkel persoon of groep mensen meer dan 50% van de rekenkracht op het netwerk bezit (en zelfs dan is censuur lastig).

Om bitcoin een goede vorm van geld te laten zijn, moeten er bepaalde eigenschappen door het netwerk gegarandeerd worden, bijvoorbeeld:
* Niemand kan geld uit het niets creeëren (behalve miners, die het alleen volgens een vast schema kunnen)
* Niemand kan bitcoin uitgeven zonder de private key te weten
* Niemand kan dezelfde bitcoin twee keer uitgeven
* Niemand overtreed de andere randvoorwaarden die in het netwerk gesteld worden

Dit zijn niet zomaar regels van bitcoin, de regels ''definiëren'' bitcoin. Een full node controleert een transactie op alle regels. Zodra een transactie zich niet aan de regels houdt, zal een node hem niet accepteren; net zoals dat een goudsmit geen messing zou accepteren.

Iedere wat meer technische bitcoingebruiker zou voor zichzelf een full node moeten draaien, in het bijzonder als je een bedrijf hebt dat bitcoin als betaling accepteert. Dit zodat je zeker weet dat alle bitcoins die je ontvangt daadwerkelijk correcte bitcoins zijn die zich aan alle regels houden. Als je zelf geen node draait, vertrouw je namelijk de node en dus de regels van een ander.

Miners kunnen de regels van bitcoin niet veranderen. Ze kunnen wel transacties die zich niet aan de regels houdt in een blok stoppen; echter, in de praktijk zullen ze dit nooit doen. Minen kost immers een hoop elektriciteit, en dus ook een hoop geld. Als een miner een bitcoin blok mined dat met ongeldige transacties, zullen de nodes het blok niet accepteren. De miner heeft dus wel stroom verbruikt, maar krijgt er niets voor terug. Zo houden de nodes van het netwerk de miners eerlijk. Een coalitie van meer dan 50% van de computerkracht kan wél (in theorie én tegen zeer hoge kosten) de transactiegeschiedenis met andere maar valide transacties herschrijven. Het is dus noodzakelijk dat mining nooit op één centraal punt gebeurt. Dit is hoe groter het netwerk wordt ook steeds minder mogelijk. Er is op één plek in de wereld immers niet meer genoeg energie beschikbaar om dat voor elkaar te krijgen.

Ook invloedrijke figuren uit de community (zoals ontwikkelaars, politici of grote investeerders als Tesla) kunnen hun invloed proberen te gebruiken om mensen te overtuigen andere regels voor het bitcoin netwerk te gaan gebruiken. Zo lang tegengeluiden zich vrij door de media kunnen verspreiden, zal dit waarschijnlijk niet gebeuren. Iedereen zal dus voor zichzelf moeten overwegen of een software 'upgrade' nog wel in lijn is met de regels die zijn afgesproken. Hierom is full-node software altijd open source en in te zien door programmeurs. Hoewel niet iedereen de code zal kunnen lezen, zijn er veel ontwikkelaars op dagelijkse basis mee bezig die hun mening zullen laten horen. Zelfs al zou een regelverandering plaatsvinden waar je het niet mee eens bent, kun je altijd nog de oude software blijven draaien zodat je alleen de bitcoin ontvangt die zich aan jouw regels houdt.

=== Bitcoin is niet gedecentraliseerd want de ontwikkelaars bepalen de richting ===

Het Bitcoin-protocol is oorspronkelijk gedefinieerd door de uitvinder van Bitcoin: [[Satoshi Nakamoto]], en dit protocol is nu algemeen geaccepteerd als de standaard door de community van miners en gebruikers.

Hoewel de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client nog steeds invloed uitoefenen op de Bitcoin-gemeenschap, is hun macht om het protocol willekeurig te wijzigen zeer beperkt. Sinds de uitgave van Bitcoin v0.3 zijn de veranderingen in het protocol klein geweest en altijd in overeenstemming met de consensus van de gemeenschap.

Protocolwijzigingen, zoals het verhogen van de blokbeloning van 25 naar 50 BTC, zijn niet te verenigen met clients die al op het netwerk draaien. Als de ontwikkelaars een nieuwe client zouden uitbrengen die door de meerderheid van de miners (en gebruikers) als corrupt wordt gezien, of in strijd met de doelstellingen van het project, zou het door de gebruikers simpelweg niet worden geaccepteerd, en de weinige gebruikers die hem wel proberen te gebruiken zouden merken dat hun transacties worden geweigerd door het netwerk.

Er zijn ook andere Bitcoin-clients die gemaakt zijn door andere ontwikkelaars en houden zich ook aan het Bitcoin-protocol. Naarmate meer ontwikkelaars alternatieve clients maken, komt er minder macht te liggen bij de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client.

== De veiligheid van Bitcoin ==

=== Bitcoins zijn waardeloos omdat ze met onbewezen cryptografie werken ===

SHA-256 en Elliptic Curve Digital Signature Algorithm (ECDSA), die in Bitcoin worden gebruikt, zijn bekende standaardalgoritmen in de industrie. SHA-256 wordt gesteund en gebruikt door de regering van de VS en is gestandaardiseerd (FIPS180-3 Secure Hash Standard). Als u van mening bent dat deze algoritmen onbetrouwbaar zijn, moet u Bitcoin, creditcardtransacties of welke vorm van elektronische bankoverschrijving ook niet vertrouwen. Bitcoin heeft een solide basis in deugdelijke cryptografie.

=== Bitcoins worden opgeslagen in bestanden, je kan gewoon de bestanden kopieëren om meer bitcoin te maken! ===

Dat klopt niet: uw portemonnee bevat uw geheime sleutels, die u de rechten geven om uw bitcoins uit te geven. Zie het als het hebben van bankgegevens opgeslagen in een bestand. Als u uw bankgegevens (of bitcoin wallet) aan iemand anders geeft, verdubbelt dat niet de hoeveelheid geld op uw rekening. U kunt uw geld uitgeven, of zij kunnen uw geld uitgeven, maar niet allebei.

=== Iedereen met genoeg computerkracht kan het netwerk overnemen ===

Dit klopt: zie [[Zwaktes#Een aanvaller met veel computerkracht|Aanvaller heeft veel computerkracht]].

Dat gezegd hebbende, als het netwerk groeit, wordt het steeds moeilijker voor een enkele entiteit om dat te doen. De rekenkracht van het Bitcoin-netwerk ligt nu al ver voor op die van de snelste supercomputers ter wereld samen.

Wat een aanvaller kan doen als het netwerk eenmaal is overgenomen, is vrij beperkt. In geen geval kan een aanvaller valse munten maken, transacties vervalsen of geld van iemand anders afpakken. De mogelijkheden van een aanvaller zijn beperkt tot het terugnemen van hun eigen geld dat ze zeer recent hebben uitgegeven, en het voorkomen dat transacties van anderen een bevestiging krijgen. Een dergelijke aanval zou zeer veel geld kosten, en voor zulke kleine voordelen is er weinig rationele economische stimulans om zoiets te doen.

Bovendien zou dit aanvalsscenario alleen uitvoerbaar zijn zolang het actief aan de gang is. Zodra de aanval stopt, zou het netwerk weer normaal functioneren.

=== Nadat er 21 miljoen bitcoin gemaakt zijn zal niemand meer blokken minen ===

Wanneer de operationele kosten niet gedekt kunnen worden door de block creation premie, wat zal gebeuren enige tijd voordat de totale hoeveelheid BTC is bereikt, zullen [[Mining|miners]] verdienen aan [[Transacties#Transactiekosten|transactievergoedingen]]. Maar in tegenstelling tot de blokbeloning is er [https://bitcoin.stackexchange.com/questions/876/how-much-will-transaction-fees-eventually-be/895#895 geen koppeling tussen transactiekosten en de behoefte aan veiligheid], dus is er minder garantie dat de hoeveelheid [[Mining|mining]] die wordt uitgevoerd voldoende zal zijn om de veiligheid van het netwerk te handhaven.

=== Quantum computers zullen bitcoin kapotmaken ===

Hoewel ECDSA inderdaad niet veilig is bij gebruik van quantumcomputers, bestaan er nog geen quantumcomputers en dat zal waarschijnlijk nog wel even duren.
Het DWAVE-systeem waarover vaak in de pers wordt geschreven is, zelfs als al hun beweringen waar zijn, geen quantumcomputer van het soort dat voor cryptografie zou kunnen worden gebruikt.
De veiligheid van Bitcoin, mits correct gebruikt met een nieuw adres bij elke transactie, hangt af van meer dan alleen ECDSA: Cryptografische hashes zijn veel sterker dan ECDSA onder Quantum Computing.

De beveiliging van Bitcoin is ontworpen om op een "voorwaartse compatibele manier" te worden geüpgraded en zou [https://en.wikipedia.org/wiki/Post-quantum_cryptography geüpgraded] kunnen worden als dit als een dreigende bedreiging zou worden beschouwd (cf. Aggarwal et al. 2017, "[https://arxiv.org/abs/1710.10377 Quantum attacks on Bitcoin, and how to protect against them]").

Zie verder de [https://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_computing#Potential implications of quantum computers on public key cryptography].

Het ''risico'' van kwantumcomputers is er overigens ook voor financiële instellingen, zoals banken, omdat zij bij het doen van transacties sterk afhankelijk zijn van cryptografie.

=== Bitcoin werd gehackt ===

In de geschiedenis van Bitcoin is er nog nooit een aanval geweest op de [[Blockchain|blockchain]] die resulteerde in gestolen geld van een bevestigde output. Ook is er nog nooit een diefstal gerapporteerd die direct het gevolg was van een kwetsbaarheid in de oorspronkelijke Bitcoin-client, of een kwetsbaarheid in het protocol. Bitcoin is beveiligd met standaard cryptografische functies. Deze functies zijn beoordeeld door cryptografie-experts en het wordt onwaarschijnlijk geacht dat ze in de nabije toekomst te kraken zijn.

Het is daarom goed om te zeggen dat de munt zelf nog nooit is "gehackt". Verscheidene grote "websites" die de munt gebruiken zijn echter wel gehackt, vaak resulterend in opvallende Bitcoin-diefstallen. Deze overvallen worden in sommige media verkeerd gerapporteerd als overvallen op Bitcoin zelf. Een analogie: het feit dat iemand euro's uit een supermarktkassa heeft gestolen, betekent niet dat de euro als munteenheid is 'gehackt'.

De meeste bitcoindiefstallen zijn het gevolg van gebrekkige [[Bitcoin_opslaan|walletbeveiliging]]. Als reactie op de golf van diefstallen in 2011 en 2012 heeft de gemeenschap risicobeperkende maatregelen ontwikkeld, zoals [[Bitcoin opslaan#Versleuteling van je wallet|wallet encryptie]], ondersteuning voor [[Eigenschappen_van_Bitcoin#BIPs|multisigs]], [[Bitcoin_opslaan#Offline_wallet|offline wallet]], [[Bitcoin_opslaan#Papieren_wallet|Paper wallets]], en [[Bitcoin_opslaan#Hardwarewallet|Hardware wallets]]. Naarmate deze maatregelen meer ingang vinden bij handelaren en gebruikers, daalt het aantal diefstallen.

== De schaalbaarheid / bruikbaarheid van Bitcoin ==

=== 21 miljoen munten zijn niet genoeg, het schaalt niet ===

Eén Bitcoin is deelbaar tot op acht decimalen. Er zijn in werkelijkheid maximaal 2.099.999.997.690.000 (iets meer dan 2 quadriljoen) mogelijke eenheden in het Bitcoin-systeem.

De waarde van "1 BTC" vertegenwoordigt 100.000.000 van deze eenheden. Met andere woorden, elke bitcoin is deelbaar door maximaal 108.

Toen de waarde van de eenheid van 1 BTC te groot werd om nuttig te zijn voor dagelijkse transacties, begonnen mensen te handelen in kleinere [[Bitcoin#Eenheden|eenheden]], zoals "satoshi".

=== Er kunnen maar 10 transacties per seconde gedaan worden ===
Dit is onjuist. Met 2e-laag-oplossingen zoals [[Lightning]] kunnen miljoenen transacties per seconde worden gedaan.

=== Verloren munten kunnen niet worden vervangen en dat is niet oké ===

Bitcoins zijn deelbaar tot 0,00000001, dus het feit dat er minder bitcoins overblijven is geen probleem voor de munt zelf. Als u uw munten verliest, zijn indirect alle andere munten meer waard door het verminderde aanbod. Beschouw het als een donatie aan alle andere bitcoingebruikers (bedankt!).

Een gerelateerde vraag is: Waarom hebben we geen mechanisme om verloren munten te vervangen? Het antwoord is dat het onmogelijk is om onderscheid te maken tussen een 'verloren' munt en een munt die gewoon ongebruikt in iemands portemonnee zit. En voor bedragen die aantoonbaar vernietigd zijn of verloren zijn gegaan, is er geen consensus dat dit een slechte zaak is en iets dat opnieuw in omloop zou moeten worden gebracht.

=== Winkels kunnen hun prijzen niet in bitcoin neerzetten want de prijs is volatiel ===

De aanname is dat bitcoins onmiddellijk verkocht moeten worden om de bedrijfskosten te dekken. Als de uitgaven van de winkelier ook in bitcoins zouden worden gedaan, dan zou de wisselkoers irrelevant zijn. Een grotere acceptatie van Bitcoin zou de prijzen [https://en.wikipedia.org/wiki/Nominal_rigidity sticky] maken. Verwacht wordt dat de volatiliteit in de toekomst zal afnemen naarmate de omvang en diepte van de markt toenemen.

Tot die tijd halen veel handelaren gewoon regelmatig de laatste marktkoersen van de beurzen en werken ze de prijzen op hun websites automatisch bij. U zou ook een putoptie kunnen kopen om tegen een vaste koers voor een bepaalde tijd te verkopen. Dit zou u beschermen tegen prijsdalingen en uw transacties voor die periode vereenvoudigen.

=== Je kan verstuurde bitcoin niet terughalen (transacties zijn permanent) en dat is slecht ===

Bitcoin-transacties op de basislaag zijn [[Eigenschappen van Bitcoin#Onomkeerbare transacties|dedinitief en onomkeerbaar by design]], maar consumentenbescherming kan nog steeds in bitcoin worden ingebouwd in andere lagen daarbovenop. De meest praktische manier om dit te doen is [[Multisig|multisig]] escrow. Bijvoorbeeld bij over-the-counter handel wordt een [[Escrow|escrowdienst]] gezien als een essentiële bescherming.

Het is de goed om te vermelden dat vrijwel alle succesvolle consumentgerichte bitcoinbedrijven inderdaad al een vorm van consumentenbescherming implementeren; Routine-escrow werd gebruikt door Localbitcoins, Silk Road en de bitcoin ebay-site Bitmit. Anderen, zoals online bitcoin casino's, vertrouwen op hun jarenlange reputatie, terwijl anderen, zoals Coinbase.com, vertrouwen op het wettelijke en regelgevende systeem.

De bitcoin-methode waarbij routinematig gebruik wordt gemaakt van [[Escrow|escrow]] heeft voordelen ten opzichte van concurrenten zoals creditcards. De beveiliging van creditcards is niet erg goed, wat resulteert in hogere kosten in het algemeen en de mogelijkheid dat betalingen maanden later worden teruggedraaid. Wanneer bitcoins daarentegen vanuit escrow aan de verkoper zijn vrijgegeven, kunnen ze niet worden teruggedraaid omdat de munten echt in het bezit van de verkoper zijn. De eis om echte namen te gebruiken voor creditcards en PayPal sluit ook mensen zonder bank en mensen uit landen met een minder ontwikkelde financiële infrastructuur uit. Er zijn ook nadelen, zoals dat bitcoin nog niet zo algemeen geaccepteerd is als creditcards en geen dekmantel is voor het verstrekken van kredietlijnen.

== Overig ==

=== Bitcoiners zijn wappies/gekkies/complotdenkers ===

De leden van de gemeenschap verschillen in hun ideologische standpunten. Bitcoin mag dan begonnen zijn door ideologische enthousiastelingen, nu spreekt het een groot aantal gewone pragmatische mensen aan, die simpelweg het potentieel ervan inzien om de kosten en problemen van wereldwijde e-commerce te verminderen.

=== Bitcoin is voor criminelen ===
Volgens het Crypto Crime report<ref>[https://go.chainalysis.com/2021-Crypto-Crime-Report.html], 2021 Crypto Crime Report, Chainalyis, Februari 2021</ref> van Chainalyis was in 2020 het volume dat te maken had met illegale activiteiten 0.34% (of 10 miljard dollar). Het volume aan illegaal gebruik is laag, met een dalende trend en klein in vergelijking met de traditionele financiele wereld. Chainalysis is een blockchain analyse doet. De Bitcoin blockchain is openbaar en alle transacties daarin zijn voor iedereen in te zien, wat het voor een crimineel ook minder aantrekkelijk maakt. Chainanalysis analyseert en combineert die data met andere bronnen met als doel om te achterhalen wat er nou precies gebeurd op de Bitcoin blockchain.

Mythes

2021-02-18T11:26:35Z

Hero: /* Bitcoin is voor criminelen */

Er kleven een hoop misverstanden rond bitcoin.

== Het milieu & de kosten van Bitcoin ==

[[Energieverbruik|Zie artikel Energieverbruik voor uitleg]]

== Waarom bitcoin wel of geen waarde heeft ==

=== Bitcoin is net als alle andere digitale munten / cryptovaluta ===

Bijna alle andere digitale valuta zijn gecentraliseerd. Ze hebben vaak een openbaar bedrijf, stichting of actieve oprichter. Dat heeft een paar belangrijke nadelen:
* De uitgifte staat niet vast en de munt of token kan naar wens van de centrale partij bijgemaakt worden
* Het netwerk kan makkelijk aangevallen of zelfs neergehaald worden door de centrale partij aan te vallen
* De centrale partij kan arbitraire nieuwe regels maken.

Omdat Bitcoin volledig decentraal is (iedereen met een node verifieert de consensus-regels zelf) en geen actieve oprichter heeft (niemand weet wie Satoshi Nakamoto was, en hij is niet meer actief), lost Bitcoin al deze problemen op.

=== Bitcoin lost geen probleem op, goud / ons huidige geldsysteem is prima ===

Bitcoin heeft een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van goud. Het is namelijk:
* Makkelijk te verplaatsen (het is digitaal)
* Makkelijk te beveiligen (je hebt geen grote kluis nodig)
* Makkelijk te verifiëren (een node kost zo'n €200, apparatuur om de puurheid van goud te meten kost duizenden euro's)
* Makkelijk op te delen (een bitcoin is op te delen in 100 miljoen stukjes; sats)

Bitcoin heeft ook een aantal belangrijke voordelen ten opzichte van overheidsgeld:
* De hoeveelheid bitcoin is voorspelbaar en gelimiteerd
* Het wordt niet door een centrale autoriteit bestuurd, zoals [https://nl.wikipedia.org/wiki/Europese_Centrale_Bank de ECB]
* Bitcoin is niet op schulden gebaseerd

Zeker ten opzichte van elektronisch overheidsgeld heeft het belangrijke voordelen:
* Het is meer privé, mits correct gebruikt
* Het kan niet zomaar van je afgepakt of vastgehouden worden door de bank
* Via [[Lightning|lightning]] sneller en goedkoper te versturen

=== Bitcoin heeft waarde dankzij computerkracht ===

Het is niet helemaal correct om te zeggen dat de waarde van bitcoin van de computerkracht komt. Bitcoin heeft waarde omdat mensen er [https://nl.wikipedia.org/wiki/Subjectieve_waardetheorie subjectieve waarde] aan toekennen. Dit bitcoins worden wél door computerkracht gecreeërd, en de integriteit van de blockchain wordt beschermd door diezelfde computerkracht.

=== De waarde van bitcoin is gebaseerd op de hoeveelheid elektriciteit die het kost om deze te minen ===

Deze stelling doet een poging de [https://en.wikipedia.org/wiki/Labor_theory_of_value labor theory of value], die als foutief wordt gezien, op bitcoin toe te passen. Alleen het feit dat iets X bronnen vereist om te creëren betekend niet dat het resultaat ook X waard is. De waarde kan hoger of lager zijn, afhankelijk van de bruikbaarheid voor de gebruikers.

In feite is de causaliteit zelfs het omgekeerde hiervan (dit gaat op voor "the labor theory of value" in het algemeen). De kosten voor het minen zijn gebaseerd op wat het resultaat aan waarde opleverd. Als de waarde van bitcoin stijgt zal er meer gemined worden (omdat [[Mining|mining]] winstgevender wordt) hierdoor gaat de [[Eigenschappen_van_Bitcoin#Difficulty|difficulty]] omhoog en hierdoor gaan de kosten voor mining weer omhoog. Het omgekeerde gebeurt wanneer de bitcoin waarde daalt.
Deze effecten keren uiteindelijk terug naar een equilibrium waarbij de kosten om bitcoin te minen proportioneel zijn met wat de geproduceerde bitcoin aan waarde vertegenwoordigen.

=== Bitcoin heeft geen intrinsieke waarde (maar andere dingen wel) ===

Dit is simpelweg niet waar. Elke bitcoin geeft de houder de mogelijkheid om een groot aantal korte in-transactieberichten op te nemen in een wereldwijd gedistribueerde en van een tijdstempel voorziene permanente gegevensopslag, namelijk de bitcoin [[Blockchain|blockchain]]. Dit is uniek; er is geen andere soortgelijke datastore die zo wijd verspreid is. Er is een wisselwerking tussen het precieze aantal berichten en hoe snel ze kunnen worden ingebed.
Dit inbedden van berichten heeft zeker intrinsieke waarde, aangezien het kan worden gebruikt om de eigendom van een document op een bepaald tijdstip aan te tonen, door een eenrichtings-hash van dat document in een transactie op te nemen. Als je bedenkt dat elektronische notarisdiensten iets van $10 per document vragen, zou dit een intrinsieke waarde geven van ongeveer $10.000 per bitcoin, als je uitgaat van 1000 berichten per bitcoin.

Hoewel sommige andere tastbare goederen wel een intrinsieke waarde hebben, is die waarde over het algemeen veel lager dan de handelsprijs. Bedenk bijvoorbeeld dat goud, als het niet zou worden gebruikt als een inflatiebestendige opslagplaats van waarde, maar alleen voor zijn industriële toepassingen, zeker niet de waarde zou hebben die het nu heeft, aangezien de industriële behoeften aan goud veel kleiner zijn dan het beschikbare aanbod ervan.

Hoe dan ook, hoewel historisch gezien intrinsieke waarde, evenals andere attributen zoals deelbaarheid, fungibiliteit, schaarste, duurzaamheid, hebben geholpen om bepaalde grondstoffen als ruilmiddel te vestigen, is het zeker geen eerste vereiste. Hoewel bitcoins ervan beschuldigd worden in deze zin 'intrinsieke waarde' te missen, maken ze dat ruimschoots goed door de andere kwaliteiten te bezitten die nodig zijn om er een goed [[Bitcoin als geld|ruilmiddel]] van te maken, gelijk aan of beter dan [https://en.wikipedia.org/wiki/Commodity_money goederengeld].

Een andere manier om hierover na te denken is de waarde van de bitcoin te beschouwen als het wereldwijde netwerk, in plaats van elke bitcoin afzonderlijk. De waarde van een individuele telefoon wordt afgeleid van het netwerk waarop hij is aangesloten. Als er geen telefoonnetwerk was, zou een telefoon nutteloos zijn. Op dezelfde manier wordt de waarde van een individuele bitcoin afgeleid van het wereldwijde netwerk van bitcoin-geschikte handelaren, beurzen, portemonnees, etc... Net zoals een telefoon nodig is om steminformatie door het netwerk te sturen, is een bitcoin nodig om economische informatie door het netwerk te sturen.

Waarde wordt uiteindelijk bepaald door wat mensen bereid zijn te ruilen - door vraag en aanbod.

Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/21/Bitcoin-heeft-geen-intrinsieke-waarde het stuk van lekkercryptisch.nl].

=== Bitcoin is waardeloos want het wordt amper gebruikt ===
Onwaar: volgens onderzoek van Cambridge University uit 2020 wordt zijn er meer dan 100 miljoen gebruikers wereldwijd.
[[Bestand:2020-3rd-Global-Cryptoasset-Benchmarking-Study-1.pdf]]

== Bitcoin, overheden en controle op de economie ==

=== Bitcoin is geen wettig betaalmiddel ===

In maart 2013 heeft FinCEN (het Financial Crimes Enforcement Network uit de VS) duidelijke richtlijnen opgesteld voor "decentrale virtuele valuta", met het oog op Bitcoin. Onder deze nieuwe richtlijnen zijn gebruikers van bitcoin niet verplicht om zichzelf te registreren wanneer ze voor eigen gebruik bitcoin in beheer hebben.

Buiten dat zijn er honderden soorten valuta in omloop die geen officieel wettig betaalmiddel zijn. Een valuta is immers niets anders dan een handige manier om waarde uit te drukken en uit te wisselen. Uiteraard kunnen wetten per land verschillen, maar in het algemeen is het verhandelen van wat voor valuta dan ook niet illegaal. Denk hierbij niet alleen aan bitcoin, maar ook geld wat in videogames gebruikt wordt, zoals gold in World of Warcraft.

=== Bitcoin is terrorisme ===

Recente loze opmerkingen van sommige Amerikaanse politici die suggereren dat gebruik van bitcoin een vorm van terrorisme is hebben geen juridische of feitelijke basis. Volgens de [https://en.wikipedia.org/wiki/Definitions_of_terrorism#Amerikaanse definitie van terrorisme] moeten geweldadige handelingen zijn verricht om voor de wet iets als terroristisch aan te kunnen merken.

=== Bitcoin zorgt alleen maar voor belastingontduiking en zal leiden tot het einde van onze maatschappij ===

Contante transacties bieden een verhoogd niveau van [[Anonimiteit|anonimiteit]], maar worden nog steeds succesvol belast. Het is aan de houder van bitcoin de wetten te volgen, of de consequenties te aanvaarden.

Het mag dan makkelijk zijn om bitcoins pseudoniem over te maken, ze "uitgeven" aan tastbare zaken is net zo moeilijk als elk ander soort geld anoniem uitgeven. Belastingontduikers worden vaak gepakt omdat hun levensstijl en bezittingen niet overeenkomen met hun opgegeven inkomsten, en niet noodzakelijkerwijs omdat de overheid hun geld kan volgen.

Ten slotte is de Bitcoin [[Blockchain|blockchain]] een permanent verslag van alle transacties, wat betekent dat het op elk moment in de toekomst kan worden gezocht voor info, waardoor onderzoek, het traceren van geld, enzovoort veel gemakkelijker is dan met andere vormen van betaling.

=== Een eindige hoeveelheid bitcoin leidt tot deflatie ===

Aangezien deflatoire krachten van toepassing kunnen zijn, worden ''economische factoren'' (zoals hamsteren) gecompenseerd door ''menselijke factoren'' die de kans verkleinen dat een deflatoire spiraal optreedt.

=== Bitcoin kan niet werken omdat er geen controle is op inflatie ===

Inflatie is simpel gezegd een prijsstijging in de loop van de tijd, die meestal het gevolg is van de devaluatie van een valuta/munt. Dit is een eigenschap van vraag en aanbod.

Aangezien het aanbod van bitcoin vastligt, is de enige kant om wat "te doen" aan de inflatie, om de vraag te beïnvloeden. Dit zouden centrale banken kunnen doen in theorie, als ze dat willen.

Het (zo goed als) verdwijnen van de vraag naar bitcoin zou de waarde omlaag laten gaan. Dit is gebaseerd op vertrouwen. Aangezien Bitcoin een gedistribueerd geldsysteem is, zou de munt sowieso gedoemd zijn te verdwijnen als de vraag bijna tot nul zou dalen.

'''Het belangrijkste punt hier is dat Bitcoin als valuta niet opgeblazen kan worden door één persoon of entiteit, zoals een regering, omdat er geen manier is om het aanbod te vergroten voorbij een bepaalde hoeveelheid.'''

Het meest waarschijnlijke scenario, als Bitcoin populairder wordt en de vraag toeneemt, is dat de munt in waarde stijgt, of leegloopt, totdat de vraag stabiliseert.

=== Je kan niet fractioneel bankieren ===

Zie [[Fractioneel bankieren en Bitcoin]]

=== Bitcoin zal worden gestopt door de overheid ===

Er zijn een paar voorbeelden waar digitaal geld is gestopt door een overheid. Zoals Liberty Dollars, deze begonnen als een commercieel bedrijf om een alternatieve Amerikaanse munteenheid op te zetten (inclusief fysieke bankbiljetten en munten), met een [[Goudstandaard|gouden standaard]] als basis. Dit is op zich niet illegaal. Ze werden vervolgd op grond van de wet op vervalsing omdat de zilveren munten zogenaamd leken op Amerikaanse valuta.

Bitcoins lijken op geen enkele manier op de munteenheid van welk land dan ook. Het lijkt niet op een bestaande munt, dus kan niet worden gezien als valsmunterij.

Het sluiten/stoppen van eerdere voorbeelden (zoals de Liberty Dollars) was makkelijk omdat ze het hoofd van een bedrijf konden arresteren, en het in beslag nemen van de kantoren en de edelmetalen die als onderpand dienden.
De gedecentraliseerde Bitcoin, zonder leider, zonder servers, zonder kantoor en zonder tastbare activa als onderpand, is hier niet kwetsbaar voor.

Daarnaast:
* Visa, MasterCard, PayPal en contant geld zijn ook allemaal mogelijkheden voor criminelen, maar de samenleving houdt ze in stand vanwege hun erkende netto voordeel.
* Hopelijk groeit Bitcoin tot een punt waarop geen enkele organisatie het netwerk kan verstoren, of beter gediend is door het te helpen.
* Terroristen vliegen met vliegtuigen tegen gebouwen, maar de overheid heeft het vliegverkeer nog niet afgeschaft. Blijkbaar weegt het publieke goed zwaarder dan het mogelijke slechte in hun ogen.
* Het strafrecht verschilt tussen jurisdicties, er zijn altijd landen waar je de omzetting kan doen van en naar Bitcoin.

=== Bitcoin is illegaal ===

Er is geen wet bekend die het gebruik van Bitcoin verbiedt.

LekkerCryptisch schrijft er dit over: [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2020/11/01/Is-Bitcoin-legaal Is Bitcoin Legaal]

=== Net als Flooz en e-gold is bitcoin voor criminelen en zal worden gestopt ===

Zie [[#Bitcoin_zal_worden_gestopt_door_de_overheid]]

== Bitcoin is speculatief / een zeepbel / een piramidespel ==
Zie ook [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/01/26/Bitcoin-is-maar-een-irrationele-bubbel-een-zeepbel het artikel van lekkercryptisch.nl].

=== Mensen die eerder instappen hebben een oneerlijk voordeel ===

'''Vroege investeerders worden beloond voor het nemen van het hogere risico met hun geld en tijd.''' Het succes van Bitcoin was in het begin volstrekt onzeker. Velen gaven zelfs hun bitcoins weg, soms duizenden, het was immers funny money. Kortom, vroege investeerders liepen reëel risico om hun inleg te verliezen.
Het kapitaal dat tijdens iedere fase van het bestaan van bitcoin werd geïnvesteerd versterkte de gemeenschap en droeg bij aan het bereiken van opvolgende mijlpalen. De stelling dat vroege adepten het niet verdienen om te profiteren van de prijsstijgingen is hetzelfde als zeggen dat investeerders die aandelen kopen bij een IPO (Initial Public Offering) oneerlijk beloond worden bij prijsstijgingen.

Dit argument hangt er ook nog vanaf of de vroege gebruikers van bitcoin deze gebruiken als spaarmiddel (store of value) of voor waarde overdracht. De dagelijkse handel op de exchanges laten zien dat kleinere transacties de norm worden, wat meer een aanwijzing is voor handel dan voor investeren. In meer pragmatische bewoording, "eerlijke verdeling" is een arbitrair begrip waarvan het zeer onwaarschijnlijk is dat er overeenstemming zal worden bereikt met een grote meerderheid. Het bereiken van een eerlijke verdeling van bitcoin is geen doel van bitcoin omdat dit onmogelijk is om te bereiken.

Als je kijkt naar de hoeveelheid aan publiciteit die bitcoin vanaf ongeveer 2012 heeft gehad kan er redelijke wijs niet meer geklaagd worden door mensen die toen besloten hebben geen bitcoin te kopen en vervolgens de waarde flink zien stijgen.

Door vandaag nog te beginnen met bitcoin kopen ben je nog steeds een vroege investeerder. De meeste mensen hebben immers nog steeds geen bitcoin.

=== Bitcoins kunnen door iedereen worden gemaakt en zijn daarom waardeloos ===

Bitcoins worden niet gedrukt of "gemunt". In plaats daarvan worden [[Blockchain#Blokken|block]]s berekend door [[Mining|miners]]. Voor hun inspanningen krijgen ze een specifieke hoeveelheid bitcoin (de subsidie). Daarnaast krijgen ze de transactiekosten die door anderen worden betaald.

Zie [[Mining]] voor meer informatie over hoe dit proces werkt.

=== Het is een groot Ponzi-scheme ===

In een [[Wikipedia:Ponzi_scheme|Ponzi Scheme]] overtuigen de oprichters investeerders ervan dat ze winst zullen maken. Bitcoin geeft een dergelijke garantie niet. Er is geen centrale entiteit, slechts individuen die een economie opbouwen.

Een Ponzi-schema is een zerosomspel. In een Ponzi-schema kunnen vroege gebruikers alleen winst maken ten koste van late gebruikers, en de late gebruikers verliezen altijd. Bij Bitcoin kan er sprake zijn van een win-winsituatie. Vroege gebruikers profiteren van de waardestijging naarmate Bitcoin beter begrepen wordt en op zijn beurt gevraagd wordt door het grote publiek. Alle gebruikers profiteren van het nut van een betrouwbare en algemeen geaccepteerde gedecentraliseerde peer-to-peer valuta.

Het is ook belangrijk te vermelden dat [[Satoshi Nakamoto]], de bedenker van de Bitcoin, nog nooit een Bitcoin heeft uitgegeven (afgezien van het weggeven toen ze waardeloos waren), dat we kunnen verifiëren door de blockchain te bekijken.

=== Bitcoin is een piramidespel ===

Bitcoin is in wiskundige zin bijna het tegenovergestelde van een [[Wikipedia:Pyramid_scheme|pyramid scheme]]. Omdat Bitcoin algoritmisch schaars zijn, is er geen (exponentieel) voordeel verbonden aan het introduceren van nieuwe gebruikers voor het gebruik ervan. Er is een kwantitatief voordeel bij extra interesse of vraag, maar dit is op geen enkele manier exponentieel.

=== Bitcoin is net als tulpenbollen! ===
Zie [[Tulpenbollen]]

== Bitcoin wordt bestuurd door... ==

=== Miners, ontwikkelaars of anderen kunnen Bitcoin voor eigen gewin aanpassen ===

De eigenschappen van Bitcoin kunnen niet zomaar gewijzigd worden - iedereen die een full node draait controleert voor zichzelf of transacties zich aan de afgesproken regels houden. Transacties kunnen niet gesensureerd worden zo lang niet één enkel persoon of groep mensen meer dan 50% van de rekenkracht op het netwerk bezit (en zelfs dan is censuur lastig).

Om bitcoin een goede vorm van geld te laten zijn, moeten er bepaalde eigenschappen door het netwerk gegarandeerd worden, bijvoorbeeld:
* Niemand kan geld uit het niets creeëren (behalve miners, die het alleen volgens een vast schema kunnen)
* Niemand kan bitcoin uitgeven zonder de private key te weten
* Niemand kan dezelfde bitcoin twee keer uitgeven
* Niemand overtreed de andere randvoorwaarden die in het netwerk gesteld worden

Dit zijn niet zomaar regels van bitcoin, de regels ''definiëren'' bitcoin. Een full node controleert een transactie op alle regels. Zodra een transactie zich niet aan de regels houdt, zal een node hem niet accepteren; net zoals dat een goudsmit geen messing zou accepteren.

Iedere wat meer technische bitcoingebruiker zou voor zichzelf een full node moeten draaien, in het bijzonder als je een bedrijf hebt dat bitcoin als betaling accepteert. Dit zodat je zeker weet dat alle bitcoins die je ontvangt daadwerkelijk correcte bitcoins zijn die zich aan alle regels houden. Als je zelf geen node draait, vertrouw je namelijk de node en dus de regels van een ander.

Miners kunnen de regels van bitcoin niet veranderen. Ze kunnen wel transacties die zich niet aan de regels houdt in een blok stoppen; echter, in de praktijk zullen ze dit nooit doen. Minen kost immers een hoop elektriciteit, en dus ook een hoop geld. Als een miner een bitcoin blok mined dat met ongeldige transacties, zullen de nodes het blok niet accepteren. De miner heeft dus wel stroom verbruikt, maar krijgt er niets voor terug. Zo houden de nodes van het netwerk de miners eerlijk. Een coalitie van meer dan 50% van de computerkracht kan wél (in theorie én tegen zeer hoge kosten) de transactiegeschiedenis met andere maar valide transacties herschrijven. Het is dus noodzakelijk dat mining nooit op één centraal punt gebeurt. Dit is hoe groter het netwerk wordt ook steeds minder mogelijk. Er is op één plek in de wereld immers niet meer genoeg energie beschikbaar om dat voor elkaar te krijgen.

Ook invloedrijke figuren uit de community (zoals ontwikkelaars, politici of grote investeerders als Tesla) kunnen hun invloed proberen te gebruiken om mensen te overtuigen andere regels voor het bitcoin netwerk te gaan gebruiken. Zo lang tegengeluiden zich vrij door de media kunnen verspreiden, zal dit waarschijnlijk niet gebeuren. Iedereen zal dus voor zichzelf moeten overwegen of een software 'upgrade' nog wel in lijn is met de regels die zijn afgesproken. Hierom is full-node software altijd open source en in te zien door programmeurs. Hoewel niet iedereen de code zal kunnen lezen, zijn er veel ontwikkelaars op dagelijkse basis mee bezig die hun mening zullen laten horen. Zelfs al zou een regelverandering plaatsvinden waar je het niet mee eens bent, kun je altijd nog de oude software blijven draaien zodat je alleen de bitcoin ontvangt die zich aan jouw regels houdt.

=== Bitcoin is niet gedecentraliseerd want de ontwikkelaars bepalen de richting ===

Het Bitcoin-protocol is oorspronkelijk gedefinieerd door de uitvinder van Bitcoin: [[Satoshi Nakamoto]], en dit protocol is nu algemeen geaccepteerd als de standaard door de community van miners en gebruikers.

Hoewel de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client nog steeds invloed uitoefenen op de Bitcoin-gemeenschap, is hun macht om het protocol willekeurig te wijzigen zeer beperkt. Sinds de uitgave van Bitcoin v0.3 zijn de veranderingen in het protocol klein geweest en altijd in overeenstemming met de consensus van de gemeenschap.

Protocolwijzigingen, zoals het verhogen van de blokbeloning van 25 naar 50 BTC, zijn niet te verenigen met clients die al op het netwerk draaien. Als de ontwikkelaars een nieuwe client zouden uitbrengen die door de meerderheid van de miners (en gebruikers) als corrupt wordt gezien, of in strijd met de doelstellingen van het project, zou het door de gebruikers simpelweg niet worden geaccepteerd, en de weinige gebruikers die hem wel proberen te gebruiken zouden merken dat hun transacties worden geweigerd door het netwerk.

Er zijn ook andere Bitcoin-clients die gemaakt zijn door andere ontwikkelaars en houden zich ook aan het Bitcoin-protocol. Naarmate meer ontwikkelaars alternatieve clients maken, komt er minder macht te liggen bij de ontwikkelaars van de oorspronkelijke Bitcoin-client.

== De veiligheid van Bitcoin ==

=== Bitcoins zijn waardeloos omdat ze met onbewezen cryptografie werken ===

SHA-256 en Elliptic Curve Digital Signature Algorithm (ECDSA), die in Bitcoin worden gebruikt, zijn bekende standaardalgoritmen in de industrie. SHA-256 wordt gesteund en gebruikt door de regering van de VS en is gestandaardiseerd (FIPS180-3 Secure Hash Standard). Als u van mening bent dat deze algoritmen onbetrouwbaar zijn, moet u Bitcoin, creditcardtransacties of welke vorm van elektronische bankoverschrijving ook niet vertrouwen. Bitcoin heeft een solide basis in deugdelijke cryptografie.

=== Bitcoins worden opgeslagen in bestanden, je kan gewoon de bestanden kopieëren om meer bitcoin te maken! ===

Dat klopt niet: uw portemonnee bevat uw geheime sleutels, die u de rechten geven om uw bitcoins uit te geven. Zie het als het hebben van bankgegevens opgeslagen in een bestand. Als u uw bankgegevens (of bitcoin wallet) aan iemand anders geeft, verdubbelt dat niet de hoeveelheid geld op uw rekening. U kunt uw geld uitgeven, of zij kunnen uw geld uitgeven, maar niet allebei.

=== Iedereen met genoeg computerkracht kan het netwerk overnemen ===

Dit klopt: zie [[Zwaktes#Een aanvaller met veel computerkracht|Aanvaller heeft veel computerkracht]].

Dat gezegd hebbende, als het netwerk groeit, wordt het steeds moeilijker voor een enkele entiteit om dat te doen. De rekenkracht van het Bitcoin-netwerk ligt nu al ver voor op die van de snelste supercomputers ter wereld samen.

Wat een aanvaller kan doen als het netwerk eenmaal is overgenomen, is vrij beperkt. In geen geval kan een aanvaller valse munten maken, transacties vervalsen of geld van iemand anders afpakken. De mogelijkheden van een aanvaller zijn beperkt tot het terugnemen van hun eigen geld dat ze zeer recent hebben uitgegeven, en het voorkomen dat transacties van anderen een bevestiging krijgen. Een dergelijke aanval zou zeer veel geld kosten, en voor zulke kleine voordelen is er weinig rationele economische stimulans om zoiets te doen.

Bovendien zou dit aanvalsscenario alleen uitvoerbaar zijn zolang het actief aan de gang is. Zodra de aanval stopt, zou het netwerk weer normaal functioneren.

=== Nadat er 21 miljoen bitcoin gemaakt zijn zal niemand meer blokken minen ===

Wanneer de operationele kosten niet gedekt kunnen worden door de block creation premie, wat zal gebeuren enige tijd voordat de totale hoeveelheid BTC is bereikt, zullen [[Mining|miners]] verdienen aan [[Transacties#Transactiekosten|transactievergoedingen]]. Maar in tegenstelling tot de blokbeloning is er [https://bitcoin.stackexchange.com/questions/876/how-much-will-transaction-fees-eventually-be/895#895 geen koppeling tussen transactiekosten en de behoefte aan veiligheid], dus is er minder garantie dat de hoeveelheid [[Mining|mining]] die wordt uitgevoerd voldoende zal zijn om de veiligheid van het netwerk te handhaven.

=== Quantum computers zullen bitcoin kapotmaken ===

Hoewel ECDSA inderdaad niet veilig is bij gebruik van quantumcomputers, bestaan er nog geen quantumcomputers en dat zal waarschijnlijk nog wel even duren.
Het DWAVE-systeem waarover vaak in de pers wordt geschreven is, zelfs als al hun beweringen waar zijn, geen quantumcomputer van het soort dat voor cryptografie zou kunnen worden gebruikt.
De veiligheid van Bitcoin, mits correct gebruikt met een nieuw adres bij elke transactie, hangt af van meer dan alleen ECDSA: Cryptografische hashes zijn veel sterker dan ECDSA onder Quantum Computing.

De beveiliging van Bitcoin is ontworpen om op een "voorwaartse compatibele manier" te worden geüpgraded en zou [https://en.wikipedia.org/wiki/Post-quantum_cryptography geüpgraded] kunnen worden als dit als een dreigende bedreiging zou worden beschouwd (cf. Aggarwal et al. 2017, "[https://arxiv.org/abs/1710.10377 Quantum attacks on Bitcoin, and how to protect against them]").

Zie verder de [https://en.wikipedia.org/wiki/Quantum_computing#Potential implications of quantum computers on public key cryptography].

Het ''risico'' van kwantumcomputers is er overigens ook voor financiële instellingen, zoals banken, omdat zij bij het doen van transacties sterk afhankelijk zijn van cryptografie.

=== Bitcoin werd gehackt ===

In de geschiedenis van Bitcoin is er nog nooit een aanval geweest op de [[Blockchain|blockchain]] die resulteerde in gestolen geld van een bevestigde output. Ook is er nog nooit een diefstal gerapporteerd die direct het gevolg was van een kwetsbaarheid in de oorspronkelijke Bitcoin-client, of een kwetsbaarheid in het protocol. Bitcoin is beveiligd met standaard cryptografische functies. Deze functies zijn beoordeeld door cryptografie-experts en het wordt onwaarschijnlijk geacht dat ze in de nabije toekomst te kraken zijn.

Het is daarom goed om te zeggen dat de munt zelf nog nooit is "gehackt". Verscheidene grote "websites" die de munt gebruiken zijn echter wel gehackt, vaak resulterend in opvallende Bitcoin-diefstallen. Deze overvallen worden in sommige media verkeerd gerapporteerd als overvallen op Bitcoin zelf. Een analogie: het feit dat iemand euro's uit een supermarktkassa heeft gestolen, betekent niet dat de euro als munteenheid is 'gehackt'.

De meeste bitcoindiefstallen zijn het gevolg van gebrekkige [[Bitcoin_opslaan|walletbeveiliging]]. Als reactie op de golf van diefstallen in 2011 en 2012 heeft de gemeenschap risicobeperkende maatregelen ontwikkeld, zoals [[Bitcoin opslaan#Versleuteling van je wallet|wallet encryptie]], ondersteuning voor [[Eigenschappen_van_Bitcoin#BIPs|multisigs]], [[Bitcoin_opslaan#Offline_wallet|offline wallet]], [[Bitcoin_opslaan#Papieren_wallet|Paper wallets]], en [[Bitcoin_opslaan#Hardwarewallet|Hardware wallets]]. Naarmate deze maatregelen meer ingang vinden bij handelaren en gebruikers, daalt het aantal diefstallen.

== De schaalbaarheid / bruikbaarheid van Bitcoin ==

=== 21 miljoen munten zijn niet genoeg, het schaalt niet ===

Eén Bitcoin is deelbaar tot op acht decimalen. Er zijn in werkelijkheid maximaal 2.099.999.997.690.000 (iets meer dan 2 quadriljoen) mogelijke eenheden in het Bitcoin-systeem.

De waarde van "1 BTC" vertegenwoordigt 100.000.000 van deze eenheden. Met andere woorden, elke bitcoin is deelbaar door maximaal 108.

Toen de waarde van de eenheid van 1 BTC te groot werd om nuttig te zijn voor dagelijkse transacties, begonnen mensen te handelen in kleinere [[Bitcoin#Eenheden|eenheden]], zoals "satoshi".

=== Er kunnen maar 10 transacties per seconde gedaan worden ===
Dit is onjuist. Met 2e-laag-oplossingen zoals [[Lightning]] kunnen miljoenen transacties per seconde worden gedaan.

=== Verloren munten kunnen niet worden vervangen en dat is niet oké ===

Bitcoins zijn deelbaar tot 0,00000001, dus het feit dat er minder bitcoins overblijven is geen probleem voor de munt zelf. Als u uw munten verliest, zijn indirect alle andere munten meer waard door het verminderde aanbod. Beschouw het als een donatie aan alle andere bitcoingebruikers (bedankt!).

Een gerelateerde vraag is: Waarom hebben we geen mechanisme om verloren munten te vervangen? Het antwoord is dat het onmogelijk is om onderscheid te maken tussen een 'verloren' munt en een munt die gewoon ongebruikt in iemands portemonnee zit. En voor bedragen die aantoonbaar vernietigd zijn of verloren zijn gegaan, is er geen consensus dat dit een slechte zaak is en iets dat opnieuw in omloop zou moeten worden gebracht.

=== Winkels kunnen hun prijzen niet in bitcoin neerzetten want de prijs is volatiel ===

De aanname is dat bitcoins onmiddellijk verkocht moeten worden om de bedrijfskosten te dekken. Als de uitgaven van de winkelier ook in bitcoins zouden worden gedaan, dan zou de wisselkoers irrelevant zijn. Een grotere acceptatie van Bitcoin zou de prijzen [https://en.wikipedia.org/wiki/Nominal_rigidity sticky] maken. Verwacht wordt dat de volatiliteit in de toekomst zal afnemen naarmate de omvang en diepte van de markt toenemen.

Tot die tijd halen veel handelaren gewoon regelmatig de laatste marktkoersen van de beurzen en werken ze de prijzen op hun websites automatisch bij. U zou ook een putoptie kunnen kopen om tegen een vaste koers voor een bepaalde tijd te verkopen. Dit zou u beschermen tegen prijsdalingen en uw transacties voor die periode vereenvoudigen.

=== Je kan verstuurde bitcoin niet terughalen (transacties zijn permanent) en dat is slecht ===

Bitcoin-transacties op de basislaag zijn [[Eigenschappen van Bitcoin#Onomkeerbare transacties|dedinitief en onomkeerbaar by design]], maar consumentenbescherming kan nog steeds in bitcoin worden ingebouwd in andere lagen daarbovenop. De meest praktische manier om dit te doen is [[Multisig|multisig]] escrow. Bijvoorbeeld bij over-the-counter handel wordt een [[Escrow|escrowdienst]] gezien als een essentiële bescherming.

Het is de goed om te vermelden dat vrijwel alle succesvolle consumentgerichte bitcoinbedrijven inderdaad al een vorm van consumentenbescherming implementeren; Routine-escrow werd gebruikt door Localbitcoins, Silk Road en de bitcoin ebay-site Bitmit. Anderen, zoals online bitcoin casino's, vertrouwen op hun jarenlange reputatie, terwijl anderen, zoals Coinbase.com, vertrouwen op het wettelijke en regelgevende systeem.

De bitcoin-methode waarbij routinematig gebruik wordt gemaakt van [[Escrow|escrow]] heeft voordelen ten opzichte van concurrenten zoals creditcards. De beveiliging van creditcards is niet erg goed, wat resulteert in hogere kosten in het algemeen en de mogelijkheid dat betalingen maanden later worden teruggedraaid. Wanneer bitcoins daarentegen vanuit escrow aan de verkoper zijn vrijgegeven, kunnen ze niet worden teruggedraaid omdat de munten echt in het bezit van de verkoper zijn. De eis om echte namen te gebruiken voor creditcards en PayPal sluit ook mensen zonder bank en mensen uit landen met een minder ontwikkelde financiële infrastructuur uit. Er zijn ook nadelen, zoals dat bitcoin nog niet zo algemeen geaccepteerd is als creditcards en geen dekmantel is voor het verstrekken van kredietlijnen.

== Overig ==

=== Bitcoiners zijn wappies/gekkies/complotdenkers ===

De leden van de gemeenschap verschillen in hun ideologische standpunten. Bitcoin mag dan begonnen zijn door ideologische enthousiastelingen, nu spreekt het een groot aantal gewone pragmatische mensen aan, die simpelweg het potentieel ervan inzien om de kosten en problemen van wereldwijde e-commerce te verminderen.

=== Bitcoin is voor criminelen ===
Volgens het Crypto Crime report<ref>https://go.chainalysis.com/2021-Crypto-Crime-Report.html, Februari 2021</ref> van Chainalyis was in 2020 het volume dat te maken had met illegale activiteiten 0.34% (of 10 miljard dollar). Het volume aan illegaal gebruik is laag, met een dalende trend en klein in vergelijking met de traditionele financiele wereld. Chainalysis is een blockchain analyse doet. De Bitcoin blockchain is openbaar en alle transacties daarin zijn voor iedereen in te zien, wat het voor een crimineel ook minder aantrekkelijk maakt. Chainanalysis analyseert en combineert die data met andere bronnen met als doel om te achterhalen wat er nou precies gebeurd op de Bitcoin blockchain.

Energieverbruik

2021-02-17T16:33:21Z

Hero: /* "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" */

Het [[Mining|minen]] van bitcoin wordt gedaan door vele computers, en het draaien van deze computers ("miners") kost energie. We noemen het concept achter Bitcoin Minen "Proof of Work", het is bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Het is de meest eerlijke en simpele manier om iets in de fysieke wereld (energie) te transporteren naar de virtuele wereld. Proof of Work heeft een aantal functies:
* Het houdt bitcoin decentraal; omdat er mining is, is er geen decentrale partij nodig om bitcoin te maken.
* Het zorgt dat bitcoin permissieloos en oncensureerbaar is; iedereen mag minen (of meedoen met een [[Mining#Pools|pool]]) en daardoor helpen met het vinden van een geldig blok, met daarin mogelijk ook zijn eigen transacties. Er zijn geen (centrale) partijen die jouw transactie kan blokkeren.
* Transacties zijn niet terug te draaien. Als transactie in een blok zit kan niet worden teruggedraaid, omdat degene die terugdraait (een aanvaller) dan veel energie moet gebruiken (zie [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|uitzondering]]). Elk gevonden nieuwe blok beveiligt ook alle onderliggende transacties, omdat de blokken naar elkaar [[Blockchain|terug verwijzen]].

Er zijn geen andere voorbeelden van decentraal, permissieloos en oncensureerbaar digitaal geld. Het vertrouwen leggen in enkele partijen met veel munten (Proof of Stake) wordt soms als alternatief genoemd, maar dat is het niet, aangezien je dan deze partijen moet vertrouwen.

Bitcoin is verspillender dan het delven van goud uit de grond, het smelten ervan en er staven van maken, en het dan weer onder de grond stoppen. Om nog maar te zwijgen van de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten (die waarschijnlijk iets productiever zouden kunnen doen), enz.

Er is een aantal argumenten wat betreft Proof of Work en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verder achtergrond en bronnen.

= Argumenten tegen het energiegebruik van Bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: Bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos door degene die de stelling neerlegt. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waardeargument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan Bitcoin. Iemand die Bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik (terecht) te groot vinden. Iemand die Bitcoin waardevol vindt, omdat hij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich ziet met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door Bitcoin zijn spaargeld veilig kan stellen, zal het energiegebruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij Bitcoin vanwege het electriciteitsgebruik, moet je je ook het afvragen: Zal Bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal Bitcoin nieuwe, grensoverstijgende [https://en.wikipedia.org/wiki/Smart_grid smart grid] technologieën mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk milieuargument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om Bitcoin gaat. Op dezelfde manier zou men kunnen beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
Het energiegebruik van Bitcoin wordt vaak vergeleken met die van een land om een indruk te geven hoeveel het is. En dat klopt, het energieverbruik van Bitcoin is waarschijnlijk ook van het niveau van een land, en dat is juist belangrijk! Om een goed antwoord te geven op die vraag is het belangrijk om te begrijpen waarom Bitcoin zoveel energie gebruikt en waarom dat nodig is. Het energieverbruik van Bitcoin mining wordt gebruikt om het netwerk te beveiligen. Alleen diegene die bereid is om er die hoeveelheid energie in te steken zou mogelijk een aanval kunnen uitvoeren op Bitcoin en bijvoorbeeld transactie kunnen terugdraaien.

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
Nu is het zo dat Bitcoin mining inderdaad veel elektriciteit gebruikt.

* Een steeds groter deel van mining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anderszins verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. '''BRON TOEVOEGEN'''
* Een groeiend deel van Bitcoin mining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberie, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder groot verlies over grote afstanden transporteren. De stroom opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoin mining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk (en verspillend) te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. Elektriciteit op deze manier gebruiken is veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan goedkope elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren vanwege zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat Bitcoin-delven in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in plaatsen als IJsland, en niet in plaatsen als Midden-Europa, waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de Mining zich ontwikkelt tot innovatieve oplossingen met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoins te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

{{Beginnetje|TOEVOEGEN KASSEN}}

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [[https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin]].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kwH!" ==
Deze vergelijking wordt vaak gemaakt, en is in essentie ook waar als je de totale hoeveelheid stroomverbruik door de totale hoeveelheid transacties deelt. Echter is dit geen goede vergelijking.

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]

Overleg:Energieverbruik

2021-02-17T16:11:36Z

Hero:

* De titel heet energieverbruik terwijl de eerste paragraaf start met een uitleg over minen. Iemand die de pagina bezoekt landt daardoor wat apart op de website. Ik zou er een korte introductie voor zetten en een kopje maken: Waardoor wordt het energieverbruik van bitcoin veroorzaakt?
* Ik zou ook een kopje toevoegen: 'Hoeveel energie verbruikt Bitcoin'. Naar mijn indruk weten we dit niet exact en kunnen we alleen een inschatting maken met een verwijzing naar wat papers die dat hebben gedaan. Zijn er ook voorspellingen over hoeveel energie Bitcoin in de toekomst zal verbruiken?
* Bitcoin gebruikt teveel energie: Ik zou de tekst hier neutraler formuleren en teksten als 'door degene die de stelling neerlegt' of 'het is een oneerlijk argument' vermijden. Bij deze mijn suggestie met aangepaste tekst voor dit kopje:

Bitcoin gebruikt teveel energie. Er zitten aan deze stelling verschillende kanten: 1) Bitcoin gebruikt zowieso teveel energie, 2) Het energieverbruik van Bitcoin levert niets nuttigs op en 3) het hoge energieverbruik van bitcoin is slecht voor het milieu.

Tegenargumenten (voor bitcoin) bij 1) Puur en alleen al door het feit dat er miners zijn, betekent dat de eigenaren/operators daarvan het waardevol vinden om die energie erin te steken. Voor hen, individuen of bedrijven levert het kennelijk voldoende waarde op. bij 2) Bitcoin levert immutability. Bitcoin is een systeem met het hoogste niveau van onverandelijkheid (of immutability). Met iedere nieuw blok op de bitcoin blockchain wordt het moeilijker om de gegevens daarin aan te passen. Dat levert weer beveiliging waardoor een Bitcoin transactie niet zomaar ongedaan kan worden. Dat is een eigenschap die veel energie kost, maar daardoor ook veel waarde oplevert. Niemand, of alleen diegene die beschikt over de energievoorraad van een heel land, is nu feitelijk in staat om deze onveranderlijkheid aan te vallen. 3) Bitcoin miners zijn computers die draaien op electriciteit. Het is maar net hoe die electriciteit wordt opgewekt wat bepaald of Bitcoin milieuonvriendelijk is. Een electrische auto gebruikt ook veel energie, dat maakt hem niet perse milieu onvriendelijk. Het is maar net waar de electriciteit vandaan komt.
Voor Bitcoin miners is een lage stroomprijs cruciaal wat betekent dat miners bij voorkeur op plaatsen gaan zitten waar stroom goedkoop of gratis is. In tegenstelling tot veel andere internet-diensten (bijvoorbeeld voor een normaal datacenter) is een snelle internetverbinding minder belangrijk. Hierdoor is Bitcoin mining een industrie die er zich goed voor leent om op afgelegen plaatsen te zitten waar een energie overschot is. En overschot heb je vaak op plaatsen waar duurzame energie wordt opgewekt. Denk aan waterkrachtcentrales, windmolenparken en zonnepanelen. Die leveren energie wanneer de zon, wind of water dat wil, niet perse wanneer wij die willen gebruiken. Bitcoin mining farms kunnen dat soort energie prima opvangen. De stroomprijs van windenergie is in het najaar regelmatig negatief (bron denemarken) omdat er dan een overschot is. Bitcoin mining kan dat prima, op locatie afvangen. Sterker nog, Bitcoin kan zelfs worden gezien als goed voor het milieu. Voor het aanleggen van een nieuwe duurzame energiebron (een waterkracht centrale, windmolenpark) is een aansluiting op het stroomnet nodig en de bron moet zijn energie op de een af andere manier kwijt kunnen. Met behulp van Bitcoin mining kan de geproduceerde energie vanaf dag 0 gebruikt worden, waardoor de installatie sneller uit zijn kosten komt en rendement maakt.

Interessante bronnen voor dit onderwerp:
* https://groene-rekenkamer.nl/windenergie-in-denemarken/
* https://www.youtube.com/watch?v=rsLrJp6cLf4
* https://www.coindesk.com/the-last-word-on-bitcoins-energy-consumption

Overleg:Energieverbruik

2021-02-17T16:09:05Z

Hero:

Overleg:Energieverbruik

2021-02-17T16:08:48Z

Hero:

* De titel heet energieverbruik terwijl de eerste paragraaf start met een uitleg over minen. Iemand die de pagina bezoekt landt daardoor wat apart op de website. Ik zou er een korte introductie voor zetten en een kopje maken: Waardoor wordt het energieverbruik van bitcoin veroorzaakt?
* Ik zou ook een kopje toevoegen: 'Hoeveel energie verbruikt Bitcoin'. Naar mijn indruk weten we dit niet exact en kunnen we alleen een inschatting maken met een verwijzing naar wat papers die dat hebben gedaan. Zijn er ook voorspellingen over hoeveel energie Bitcoin in de toekomst zal verbruiken?
* Bitcoin gebruikt teveel energie: Ik zou de tekst hier neutraler formuleren en teksten als 'door degene die de stelling neerlegt' of 'het is een oneerlijk argument' vermijden. Bij deze mijn suggestie met aangepaste tekst voor dit kopje:

Bitcoin gebruikt teveel energie. Er zitten aan deze stelling verschillende kanten: 1) Bitcoin gebruikt zowieso teveel energie, 2) Het energieverbruik van Bitcoin levert niets nuttigs op en 3) het hoge energieverbruik van bitcoin is slecht voor het milieu.
Tegenargumenten (voor bitcoin) bij 1) Puur en alleen al door het feit dat er miners zijn, betekent dat de eigenaren/operators daarvan het waardevol vinden om die energie erin te steken. Voor hen, individuen of bedrijven levert het kennelijk voldoende waarde op. bij 2) Bitcoin levert immutability. Bitcoin is een systeem met het hoogste niveau van onverandelijkheid (of immutability). Met iedere nieuw blok op de bitcoin blockchain wordt het moeilijker om de gegevens daarin aan te passen. Dat levert weer beveiliging waardoor een Bitcoin transactie niet zomaar ongedaan kan worden. Dat is een eigenschap die veel energie kost, maar daardoor ook veel waarde oplevert. Niemand, of alleen diegene die beschikt over de energievoorraad van een heel land, is nu feitelijk in staat om deze onveranderlijkheid aan te vallen. 3) Bitcoin miners zijn computers die draaien op electriciteit. Het is maar net hoe die electriciteit wordt opgewekt wat bepaald of Bitcoin milieuonvriendelijk is. Een electrische auto gebruikt ook veel energie, dat maakt hem niet perse milieu onvriendelijk. Het is maar net waar de electriciteit vandaan komt.
Voor Bitcoin miners is een lage stroomprijs cruciaal wat betekent dat miners bij voorkeur op plaatsen gaan zitten waar stroom goedkoop of gratis is. In tegenstelling tot veel andere internet-diensten (bijvoorbeeld voor een normaal datacenter) is een snelle internetverbinding minder belangrijk. Hierdoor is Bitcoin mining een industrie die er zich goed voor leent om op afgelegen plaatsen te zitten waar een energie overschot is. En overschot heb je vaak op plaatsen waar duurzame energie wordt opgewekt. Denk aan waterkrachtcentrales, windmolenparken en zonnepanelen. Die leveren energie wanneer de zon, wind of water dat wil, niet perse wanneer wij die willen gebruiken. Bitcoin mining farms kunnen dat soort energie prima opvangen. De stroomprijs van windenergie is in het najaar regelmatig negatief (bron denemarken) omdat er dan een overschot is. Bitcoin mining kan dat prima, op locatie afvangen. Sterker nog, Bitcoin kan zelfs worden gezien als goed voor het milieu. Voor het aanleggen van een nieuwe duurzame energiebron (een waterkracht centrale, windmolenpark) is een aansluiting op het stroomnet nodig en de bron moet zijn energie op de een af andere manier kwijt kunnen. Met behulp van Bitcoin mining kan de geproduceerde energie vanaf dag 0 gebruikt worden, waardoor de installatie sneller uit zijn kosten komt en rendement maakt.

Overleg:Energieverbruik

2021-02-17T16:08:12Z

Hero:

* De titel heet energieverbruik terwijl de eerste paragraaf start met een uitleg over minen. Iemand die de pagina bezoekt landt daardoor wat apart op de website. Ik zou er een korte introductie voor zetten en een kopje maken: Waardoor wordt het energieverbruik van bitcoin veroorzaakt?
* Ik zou ook een kopje toevoegen: 'Hoeveel energie verbruikt Bitcoin'. Naar mijn indruk weten we dit niet exact en kunnen we alleen een inschatting maken met een verwijzing naar wat papers die dat hebben gedaan. Zijn er ook voorspellingen over hoeveel energie Bitcoin in de toekomst zal verbruiken?
* Bitcoin gebruikt teveel energie: Ik zou de tekst hier neutraler formuleren en teksten als 'door degene die de stelling neerlegt' of 'het is een oneerlijk argument' vermijden. Bij deze mijn suggestie met aangepaste tekst voor dit kopje:
Bitcoin gebruikt teveel energie. Er zitten aan deze stelling verschillende kanten: 1) Bitcoin gebruikt zowieso teveel energie, 2) Het energieverbruik van Bitcoin levert niets nuttigs op en 3) het hoge energieverbruik van bitcoin is slecht voor het milieu.
Tegenargumenten (voor bitcoin) bij 1) Puur en alleen al door het feit dat er miners zijn, betekent dat de eigenaren/operators daarvan het waardevol vinden om die energie erin te steken. Voor hen, individuen of bedrijven levert het kennelijk voldoende waarde op. bij 2) Bitcoin levert immutability. Bitcoin is een systeem met het hoogste niveau van onverandelijkheid (of immutability). Met iedere nieuw blok op de bitcoin blockchain wordt het moeilijker om de gegevens daarin aan te passen. Dat levert weer beveiliging waardoor een Bitcoin transactie niet zomaar ongedaan kan worden. Dat is een eigenschap die veel energie kost, maar daardoor ook veel waarde oplevert. Niemand, of alleen diegene die beschikt over de energievoorraad van een heel land, is nu feitelijk in staat om deze onveranderlijkheid aan te vallen. 3) Bitcoin miners zijn computers die draaien op electriciteit. Het is maar net hoe die electriciteit wordt opgewekt wat bepaald of Bitcoin milieuonvriendelijk is. Een electrische auto gebruikt ook veel energie, dat maakt hem niet perse milieu onvriendelijk. Het is maar net waar de electriciteit vandaan komt.
Voor Bitcoin miners is een lage stroomprijs cruciaal wat betekent dat miners bij voorkeur op plaatsen gaan zitten waar stroom goedkoop of gratis is. In tegenstelling tot veel andere internet-diensten (bijvoorbeeld voor een normaal datacenter) is een snelle internetverbinding minder belangrijk. Hierdoor is Bitcoin mining een industrie die er zich goed voor leent om op afgelegen plaatsen te zitten waar een energie overschot is. En overschot heb je vaak op plaatsen waar duurzame energie wordt opgewekt. Denk aan waterkrachtcentrales, windmolenparken en zonnepanelen. Die leveren energie wanneer de zon, wind of water dat wil, niet perse wanneer wij die willen gebruiken. Bitcoin mining farms kunnen dat soort energie prima opvangen. De stroomprijs van windenergie is in het najaar regelmatig negatief (bron denemarken) omdat er dan een overschot is. Bitcoin mining kan dat prima, op locatie afvangen. Sterker nog, Bitcoin kan zelfs worden gezien als goed voor het milieu. Voor het aanleggen van een nieuwe duurzame energiebron (een waterkracht centrale, windmolenpark) is een aansluiting op het stroomnet nodig en de bron moet zijn energie op de een af andere manier kwijt kunnen. Met behulp van Bitcoin mining kan de geproduceerde energie vanaf dag 0 gebruikt worden, waardoor de installatie sneller uit zijn kosten komt en rendement maakt.

Overleg:Energieverbruik

2021-02-17T15:35:13Z

Hero: Nieuwe pagina aangemaakt met '* De titel heet energieverbruik terwijl de eerste paragraaf start met een uitleg over minen. Iemand die de pagina bezoekt landt daardoor wat apart op de website. Ik...'

Energieverbruik

2021-02-17T15:32:46Z

Hero: /* "Bitcoin gebruikt te veel energie" */

Het [[Mining|minen]] van bitcoin wordt gedaan door vele computers, en het draaien van deze computers ("miners") kost energie. We noemen het concept achter Bitcoin Minen "Proof of Work", het is bewijs dat je moeite doet om bitcoin te vinden. Het is de meest eerlijke en simpele manier om iets in de fysieke wereld (energie) te transporteren naar de virtuele wereld. Proof of Work heeft een aantal functies:
* Het houdt bitcoin decentraal; omdat er mining is, is er geen decentrale partij nodig om bitcoin te maken.
* Het zorgt dat bitcoin permissieloos en oncensureerbaar is; iedereen mag minen (of meedoen met een [[Mining#Pools|pool]]) en daardoor helpen met het vinden van een geldig blok, met daarin mogelijk ook zijn eigen transacties. Er zijn geen (centrale) partijen die jouw transactie kan blokkeren.
* Transacties zijn niet terug te draaien. Als transactie in een blok zit kan niet worden teruggedraaid, omdat degene die terugdraait (een aanvaller) dan veel energie moet gebruiken (zie [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|uitzondering]]). Elk gevonden nieuwe blok beveiligt ook alle onderliggende transacties, omdat de blokken naar elkaar [[Blockchain|terug verwijzen]].

Er zijn geen andere voorbeelden van decentraal, permissieloos en oncensureerbaar digitaal geld. Het vertrouwen leggen in enkele partijen met veel munten (Proof of Stake) wordt soms als alternatief genoemd, maar dat is het niet, aangezien je dan deze partijen moet vertrouwen.

Bitcoin is verspillender dan het delven van goud uit de grond, het smelten ervan en er staven van maken, en het dan weer onder de grond stoppen. Om nog maar te zwijgen van de bouw van grote luxe gebouwen, de verspilling van energie bij het drukken en slaan van alle verschillende fiatvaluta, het vervoer ervan in gepantserde auto's door niet minder dan twee veiligheidsagenten (die waarschijnlijk iets productiever zouden kunnen doen), enz.

Er is een aantal argumenten wat betreft Proof of Work en het energieverbruik van Bitcoin. Hieronder staan er een aantal, met verder achtergrond en bronnen.

= Argumenten tegen het energiegebruik van Bitcoin =
== "Bitcoin gebruikt te veel energie" ==
De achtergrond van deze stelling is vaak: Bitcoin gebruikt '''te''' veel energie, omdat het gezien wordt als nutteloos door degene die de stelling neerlegt. Het is hier belangrijk te beseffen dat dit een waardeargument is. Verschillende mensen kennen verschillende waarden toe aan Bitcoin. Iemand die Bitcoin waardeloos vindt, zal het energieverbruik (terecht) te groot vinden. Iemand die Bitcoin waardevol vindt, omdat hij [[Een betere wereld met en door Bitcoin|een betere wereld voor zich ziet met Bitcoin]], het dagelijks gebruikt voor betalingen, of door Bitcoin zijn spaargeld veilig kan stellen, zal het energiegebruik eerder accepteren.

De milieu- en energiekosten van [[Mining|mining]] moeten worden afgewogen tegen de voordelen. Als je vraagtekens zet bij Bitcoin vanwege het electriciteitsgebruik, moet je je ook het afvragen: Zal Bitcoin de economische groei bevorderen door de handel vrij te maken? Zal dit het tempo van technologische innovatie versnellen? Zal dit leiden tot een snellere ontwikkeling van groene technologieën? Zal Bitcoin nieuwe, grensoverstijgende [https://en.wikipedia.org/wiki/Smart_grid smart grid] technologieën mogelijk maken?

Bitcoin afwijzen vanwege de kosten, terwijl de voordelen worden genegeerd, is een oneerlijk argument. In feite is elk milieuargument van dit type oneerlijk, niet alleen als het om Bitcoin gaat. Op dezelfde manier zou men kunnen beweren dat windturbines slecht zijn voor het milieu omdat het maken van de staalconstructie energie kost.

Zie verder [[Een betere wereld met en door Bitcoin]].

== "Bitcoin gebruikt net zo veel energie als land X!" ==
Het energiegebruik van Bitcoin wordt vaak vergeleken met andere landen.
* Hier wordt zelden rekening gehouden met de energiemix van Bitcoin tegenover het land waarmee vergeleken wordt; een land gebruikt mogelijk veel vuile energie.
* Het is oneerlijk om een revolutionair nieuw geldsysteem te vergelijken met een land, dit is vergelijken van appels met peren.
* Dit argument lijkt veel op [[#Bitcoin_gebruik_te_veel_energie|Bitcoin gebruik te veel energie]].

== "Bitcoin gebruikt (vuile) stroom (en draagt daarom bij aan het klimaatprobleem)" ==
Nu is het zo dat Bitcoin mining inderdaad veel elektriciteit gebruikt.

* Een steeds groter deel van mining gebeurt op groene (vooral waterkracht) of anderszins verspilde (zoals afgefakkeld gas) energie. '''BRON TOEVOEGEN'''
* Een groeiend deel van Bitcoin mining vindt op afgelegen locaties plaats: IJsland, Siberie, Noord-China. Het argument "die energie had nuttiger aangewend kunnen worden" geldt daarom steeds minder: elektriciteit kan je niet zonder groot verlies over grote afstanden transporteren. De stroom opgewekt in Siberië is alleen daar te gebruiken. Bitcoin mining concurreert steeds minder met ander gebruik van dezelfde elektriciteits-bron.

Mining is een zeer concurrerende, dynamische, bijna [https://en.wikipedia.org/wiki/Perfect_competition perfecte markt]. Mininginstallaties kunnen bijna overal ter wereld met relatief gemak worden opgezet en afgebroken. De marktkrachten duwen de mijnbouwactiviteit dus voortdurend naar "plaatsen" en "tijden" waar de marginale prijs van elektriciteit laag of nul is. Deze elektriciteitsproducten zijn niet voor niets goedkoop. Vaak is dat omdat de elektriciteit moeilijk (en verspillend) te vervoeren of op te slaan is, of omdat er weinig vraag is en een groot aanbod. Elektriciteit op deze manier gebruiken is veel minder verspillend dan zomaar lukraak een mijnbouwinstallatie op het net aan te sluiten.

IJsland produceert bijvoorbeeld een overvloed aan goedkope elektriciteit uit hernieuwbare bronnen, maar heeft geen mogelijkheid om elektriciteit te exporteren vanwege zijn afgelegen ligging. Het is denkbaar dat Bitcoin-delven in de toekomst alleen winstgevend zal zijn in plaatsen als IJsland, en niet in plaatsen als Midden-Europa, waar elektriciteit voornamelijk afkomstig is van kernenergie en fossiele brandstoffen.

De marktwerking zou er zelfs toe kunnen leiden dat de Mining zich ontwikkelt tot innovatieve oplossingen met een effectief elektriciteitsverbruik van ''nul''. Mining produceert altijd warmte die gelijk is aan de verbruikte energie - 1000 watt mijnbouwapparatuur produceert bijvoorbeeld evenveel warmte als een verwarmingselement van 1000 watt dat wordt gebruikt in een elektrische kachel, een warm bad, een boiler of een soortgelijk toestel. Iemand die al bereid is de kosten van elektriciteit te betalen voor de warmtewaarde alleen, zou mijnbouwapparatuur kunnen gebruiken die speciaal ontworpen is om bitcoins te delven, terwijl hij de geproduceerde warmte opvangt en gebruikt, zonder energiekosten te maken buiten wat hij al van plan was uit te geven aan verwarming.

{{Beginnetje|TOEVOEGEN KASSEN}}

== "De stroom wordt niet nuttig gebruikt" ==
Dit hangt samen met de vraag of je Bitcoin [[#"Bitcoin_gebruik_te_veel_energie"|nuttig vindt]]. Iemand die Bitcoin niet nuttig vindt, kan stellen dat hij het energieverbruik daarom niet-nuttig besteed vindt. Hetzelfde geldt voor iemand die kan zeggen dat de energie van kerstlampjes, netflix kijken, vliegtuigen, en verwarming niet nuttig zijn.

{{Quote|If people find that electricity is worth paying for, the electricity has not been wasted. Those who expend this electricity are rewarded with the Bitcoin currency. -- Saifedean Ammous }}

Wie bepaalt wat 'verspilling' is en wat 'nuttig' gebruik? Bitcoin is nuttig en wordt steeds nuttiger. Het is daarom beter om het te vergelijken met het huidige systeem, zie hieronder.

== "Bitcoin en het energieverbruik is niet nodig want [de euro, goud, ...] werkt prima!" ==
Verschillende mensen hebben verschillende wensen, voor sommigen zal de euro goed (blijven) werken, anderen hebben mogelijk geen toegang tot een goed geldsysteem, hebben last van hun overheid of censuur van hun transacties. Voor die laatste groepen geldt dat Bitcoin (en daarmee het energiegebruik) nodig is.

Daarnaast kost goud, overheden en het bankensysteem [[https://twitter.com/danheld/status/1348347812161835010 veel meer energie dan Bitcoin]].
[[Afbeelding:Energy-usage-compared.jpg|miniatuur]]

Zie verder [[Mythes#Bitcoin_lost_geen_probleem_op.2C_goud_.2F_ons_huidige_geldsysteem_is_prima]].

== "Een bitcointransactie kost [zo veel] energie/kwH!" ==
Deze vergelijking wordt vaak gemaakt, en is in essentie ook waar als je de totale hoeveelheid stroomverbruik door de totale hoeveelheid transacties deelt. Echter is dit geen goede vergelijking.

; Een banktransactie versus een bitcointransactie
: Als je een banktransactie doet naar een vriend, kost dit inderdaad minder stroom, tijd en geld dan het uitvoeren van diezelfde transactie op het bitcoin-netwerk. Een banktransactie is echter iets heel anders dan een bitcointransactie.
; Vertrouwen versus oncensureerbaarheid
: Banken berusten op vertrouwen, bitcoin is peer-to-peer en oncensureerbaar. Het energiegebruik is nodig voor decentraal oncensureerbaar geld (Bitcoin).
; 1 transactie versus meerdere transacties
: Een banktransactie heeft maar één transactie in zich. Een transactie op het bitcoin-netwerk kan in theorie een oneindige hoeveelheid transacties achter zich hebben (via custodial solutions, transaction batching, [[Lightning|het Lightningnetwerk]] en liquid network).
; Transactie of smart contract?
: Uitleg over dat een transactie op het bitcoin netwerk niet eens een normale transactie hoeft te zijn, maar ook een smart contract kan bevatten. Alleen al om deze reden zijn transacties niet vergelijkbaar.
; De verschillende lagen van geld
: Geld heeft meerdere lagen. Bitcoin is 'base money', zoals goud, en moet dus ook daarmee vergeleken worden. Een banktransactie gebeurt een heleboel lagen bovenop goud of staatsobligaties. Bitcoin heeft dit alles in zich: clearing, overboeken en opslag. Dit kan allemaal in een transactie zitten. Ergo: een bitcointransactie betekent meer dan een banktransactie.
; Je kunt een banktransactie ook voor bitcoin gebruiken
: Voortvloeisel uit het vorige argument. Je kunt een bitcoin ook bij je bank opslaan, en dan op dezelfde manier als je euro's debiteren en crediteren van je rekening. Op die manier kost een "bitcointransactie" op alle mogelijke manieren exact hetzelfde als je huidige banktransactie. Het is dan echter geen bitcointransactie meer.
; Elk nieuwe blok bevestigt 500+ miljoen transacties
: Elk nieuwe blok bevestigt op zijn beurt ook de transacties die eerder gedaan zijn, dat zijn er op het moment van schrijven honderden miljoenen. Elke bevestiging zorgt dat historische transacties [[Zwaktes#Een_aanvaller_met_veel_computerkracht|steeds lastiger]] uitgegeven kunnen worden.
; Een blok maken kost evenveel energie, onafhankelijk van het aantal bitcoin
: Hoet doet er niet toe hoe veel transacties er in een blok zitten; elk blok kost even veel energie. Of er nu 10 of 1000 transacties in zitten.

= Argumenten voor het energiegebruik van Bitcoin =
Zie [[Een betere wereld met en door Bitcoin]]

= Zie verder =
* Op LekkerCryptisch.nl [https://lekkercryptisch.nl/kennisbank/artikelen/2021/02/15/Bitcoin-gebruikt-veel-teveel-energie-een-klimaatramp Bitcoin gebruikt veel teveel energie een klimaatramp ]